Człowiek jest istotą społeczną, która nieustannie porozumiewa się z innymi: aby dowiedzieć się, jak trafić do najbliższego sklepu spożywczego, umówić się na randkę, wyrazić niezadowolenie, powiedzieć komplement, rozwiązać spór, odrzucić prośbę czy też na nią przystać. Asertywność to styl komunikacji, którym można się posłużyć w każdej z wymienionych sytuacji.
Kategoria: Artykuły z czasopisma
Pracuję nieprzerwanie jako polonistka od ponad trzydziestu lat. Szczęśliwie nie zdradzam jeszcze objawów demencji, więc doskonale pamiętam pierwsze lata w zawodzie. Pracowałam z zapałem, osiągałam sukcesy, ale też popełniałam mnóstwo błędów wynikających głównie z pychy. Byłam przekonana, że wiem wszystko, co niezbędne, jestem świetnie przygotowana do zawodu (wszak mam celujący z metodyki w indeksie!), zdobyłam niezbędną wiedzę (świetna średnia ocen na studiach, praca magisterska na pięć) i posiadam odpowiednie predyspozycje (aprobata i sympatia ze strony młodzieży, przyjacielskie z nią relacje). Jakie to „uczniowskie” i niedojrzałe, prawda?
Ocenianie to trudna czynność dydaktyczna. Bywa określana przez nauczycieli wyzwaniem zawodowym. Wielu szkolnych polonistów ma rozbudzoną świadomość, że pomimo coraz większej profesjonalizacji działań, aby oceniać etycznie i obiektywnie, zdarza się im popełniać błędy podczas oceny osiągnięć uczniów. Nauczyciele języka polskiego podkreślają, że nic nie wzbudza większych negatywnych emocji oceniającego i ocenianego jak weryfikacja efektów kształcenia1. To doświadczenie, które potrafi zaburzyć relacje uczeń – nauczyciel, tworzy dystans pomiędzy uczestnikami procesu nauczania, przyczynia się do antagonizmów pomiędzy uczniami, wpływa na dzieci i młodzież demotywująco, zamiast zachęcać do bardziej efektywnych działań. Anna Janus-Sitarz zadała bardzo zasadne, choć retoryczne pytanie: czy we współczesnej edukacji polonistycznej można wyeliminować negatywne aspekty oceniania?2
O krytykach literackich często mówi się, że to sfrustrowani, niespełnieni pisarze. O pisarzach – że to osobowości narcystyczne, hiperwrażliwe i niezdolne do przyjęcia krytyki. Przez dłuższy czas jedni byli jednak skazani na drugich, co więcej – te same osoby funkcjonowały i jako krytycy, i jako pisarze.
Wiersz, liryka, interpretacja i analiza tekstu, środki poetyckie – te słowa często (lub mniej) budzą w uczniach strach, niepokój czy grozę. Oczywiście nie można generalizować – są przecież tacy, którzy bardzo lubią czytać poezję! Tym bardziej trzeba wspierać w nich tę sympatię! Co jednak zrobić w sytuacji, gdy nie jest tak kolorowo? Co, jeśli na pokładzie wśród uczniów mamy bunt i niechęć? A jeszcze dodatkowo ciąży nad nami widmo egzaminu, na którym przecież tekst liryczny może się pojawić? Jak wybrnąć z tej dość niełatwej sytuacji? Finalnie naszym celem jest sytuacja win-win, czyli wygrany zarówno w osobie ucznia, jak i nauczyciela!
Każdy dobry pedagog wie, że szkoła najpierw jest po to, żeby się uczyć, potem dopiero – żeby umieć. Przyjmując taką zasadę, zgadzamy się jednocześnie na to, że wszystko, co się w tej szkole wokół ucznia dzieje, powinno motywować go do uczenia się – także ocenianie. A może nawet: przede wszystkim ocenianie. Czy zawsze tak jest?
Pamiętam czas, gdy pojawiła się tzw. nowa formuła egzaminu maturalnego. My, poloniści z Gdańska, utworzyliśmy spontanicznie grupę samokształceniową, która przygotowywała się pod okiem eksperta do możliwie najlepszego przekazywania wiedzy i umiejętności naszym maturzystom tak, by zdali ten egzamin pomyślnie. Gdy przyszły wyniki maturalne, okazało się, że jedna z naszych uczennic ma 100% na rozszerzonym egzaminie z języka polskiego. Pamiętaliśmy jej zdenerwowanie, bo nie była pewna, czy dobrze zinterpretowała podany tekst liryczny. Oczywiście natychmiast padło to pytanie o możliwe przyczyny sukcesu: Jak myślisz, co takiego zrobiłaś, że osiągnęłaś maksymalną liczbę punktów? Odpowiedź była i lakoniczna, i zarazem dawała do myślenia nam – polonistom: „Po prostu nawrzucałam tyle kontekstów, ile tylko mogłam”.
Podczas egzaminów, jeśli jest wybór, uczniowie chętniej wybierają prozę niż poezję. A przecież przy interpretacji wiersza mamy dużo więcej wolności niż przy interpretacji prozy. Fragment powieści trzeba interpretować w kontekście całości, której można do końca nie znać lub nie pamiętać. Wiersz to twór zamknięty, skończony, nawet będąc częścią cyklu, broni się sam. A jednak… Kiedy zdawałam maturę, interpretację porównawczą wybierali na egzaminie dojrzałości tylko startujący na polonistykę. I to nie wszyscy. Przez lata niewiele się zmienia. Interpretacja wiersza odstrasza prawie tak skutecznie jak interpretacja sztuki. Poezja – nie tylko w szkole – nie jest współcześnie doceniana i lubiana. Refleksje na ten temat snują sami poeci.
W poprzedniej części analizowałem powieść poetycką George’a Byrona, sugerując, że została skonstruowana jak pocisk – pocisk komunikacyjny. Dzisiaj będzie mowa o romantycznym gatunku, który miał – i ciągle ma – jeszcze większą siłę rażenia. O balladzie.