Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polski w praktyce

16 lipca 2018

NR 25 (Lipiec 2018)

Poezja w kontekstach i konteksty poezji
ćwiczymy umiejętności analityczne przyszłych maturzystów

0 25

Pamiętam czas, gdy pojawiła się tzw. nowa formuła egzaminu maturalnego. My, poloniści z Gdańska, utworzyliśmy spontanicznie grupę samokształceniową, która przygotowywała się pod okiem eksperta do możliwie najlepszego przekazywania wiedzy i umiejętności naszym maturzystom tak, by zdali ten egzamin pomyślnie. Gdy przyszły wyniki maturalne, okazało się, że jedna z naszych uczennic ma 100% na rozszerzonym egzaminie z języka polskiego. Pamiętaliśmy jej zdenerwowanie, bo nie była pewna, czy dobrze zinterpretowała podany tekst liryczny. Oczywiście natychmiast padło to pytanie o możliwe przyczyny sukcesu: Jak myślisz, co takiego zrobiłaś, że osiągnęłaś maksymalną liczbę punktów? Odpowiedź była i lakoniczna, i zarazem dawała do myślenia nam – polonistom: „Po prostu nawrzucałam tyle kontekstów, ile tylko mogłam”.

o oczywiście anegdota utkana na emocjach, a jednak ukazuje wagę kontekstów w analizie dzieła poetyckiego na maturze. Potwierdzają to zresztą zapisy w dokumentach i informatorach Centralnej Komisji Egzaminacyjnej oraz praktyka sprawdzania prac w okręgowych komisjach. Budowanie interpretacji i analizy wiersza jest umiejętnością techniczną, ale dopiero spojrzenie na teksty w szerszym i wielopoziomowym wymiarze, pośród innych tekstów kultury jest dowodem na erudycję i humanistyczną formację autora pracy. Dlatego prawdziwym wyzwaniem dla nauczyciela jest nie tylko przekazać wiedzę, ale wykorzystać ją w praktyce. Jeśli odwołamy się w tym momencie do taksonomii Blooma, dostrzeżemy cele lekcji języka polskiego w klasach licealnych. Uczeń powinien nie tylko WIEDZIEĆ. Powinien: PORÓWNYWAĆ, ANALIZOWAĆ, SYNTETYZOWAĆ, WARTOŚCIOWAĆ, WYCIĄGAĆ WNIOSKI, OCENIAĆ. 

Istotą osiągnięcia kompetencji jest uzyskanie wiedzy, którą można przetwarzać. Dobrze to zna doświadczony nauczyciel, który obserwuje rozwój swoich uczniów i ich końcowe wyniki lub potyczki na konkursach i olimpiadach. Nie zawsze ten, kto umie najwięcej, osiąga najlepszy wynik lub zostaje finalistą konkursu. O sukcesie decydują bowiem także inne umiejętności, np.: znakomita zdolność analizy, zdolności werbalne, interpersonalne lub krytyczne myślenie. Zdarza się, że uczeń, który nie posiada zbyt obszernej wiedzy, w perfekcyjny sposób potrafi wykorzystać i pomyślnie przetworzyć te zasoby, jakie posiada. 

Jednym z podstawowych celów lekcji języka polskiego w szkole ponadpodstawowej jest kształcenie umiejętności interpretacji i analizy dzieła literackiego, zwłaszcza wnikliwej analizy poezji. Po analizie taksonomii Blooma łatwo wysnuć wniosek, że uczeń nie będzie tego potrafił, jeśli praca na lekcji polskiego ograniczy się do schematu opartego na podawaniu i sprawdzaniu wiedzy: epoka – daty chronologiczne – poetyka – tematy – najważniejsze utwory i autorzy – treści. To, z czym najczęściej zmagają się poloniści świadomi wagi problemu, to zbyt mała liczba godzin lekcji polskiego i duża liczebność grupy. Niełatwo zmienić warunki pracy, jednak metody aktywizujące, uruchamiające poszczególne szczeble trójkąta Blooma są możliwe i skuteczne. Zwłaszcza gdy łączą się z angażowaniem emocji i sensoryki uczniów. Im więcej ćwiczeń na analizę, porównania, im więcej zadań opartych na grze i zaangażowaniu emocji, tym lepsze efekty na maturze. 

Zdj. 1. Reprodukcje obrazów – zdjęcie Agnieszka Tomasik 

Jak wiemy, niezmiernie wdzięcznym tematem analiz porównawczych na lekcji są ekfrazy, czyli wiersze opisujące obrazy. Do najpopularniejszych przykładów należą między innymi obraz Bruegla Pejzaż z Ikarem i wiersze: Ernesta Brylla Wciąż o Ikarach głoszą… czy Zbigniewa Herberta Dedal i Ikar. Nauczyciele zwykle najpierw analizują z uczniami obraz, a potem odczytują wiersz i porównują spontaniczne refleksje podopiecznych z subiektywnymi interpretacjami poety. Ćwiczyć można również z obrazami i wierszami napisanymi niezależnie od siebie. Ze starych i nieaktualnych już podręczników wycinamy reprodukcje słynnych obrazów i kserujemy na osobnych kartach wiersze. 

Zdj. 2. Zdjęcie z dobranych fotografii poetów – autor: Agnieszka Tomasik

Rozsypujemy na ławkach lub na podłodze i dajemy uczniom polecenie: Połącz obraz z wybranym przez siebie wierszem, a następnie zbuduj wypowiedź opartą na porównaniu obu tekstów kultury. Zastanów się, co łączy wiersz i obraz, czy są z tej samej epoki, może zostały stworzone w tym samym nurcie artystycznym, a może jedynie podejmują ten sam temat, jednak w różny sposób go przedstawiają. Jak? 

Tab. 1. 

Autorzy i tytuły dzieł Podobieństwa  Różnice Wnioski 
Para 1.
Obraz: ……….……………………………..
Wiersz: ……….……………………………    
     
Para 2.
Obraz: ……….……………………………..
Wiersz: ……….……………………………      
     
Para 3.
Obraz: ……….……………………………..
Wiersz: ……….……………………………            
     

Jeśli ćwiczenie trwa tylko 45 min, możemy zebrać wypowiedzi pisemne uczniów i wybrane, szczególnie trafne, przeczytać na następnej lekcji. Jeśli mamy do dyspozycji 90 min, uczniowie chętnie sami przedstawią zadanie innym. Aby pogłębić analizy, po skończonej wypowiedzi ucznia pozostali uczniowie mogą wskazać swoje uwagi do analizy porównawczej. Jeśli zbudujemy roboczą tabelę, która uporządkuje uwagi, mamy świetne narzędzie utrwalające nabyte umiejętności porównawcze. Warto tworzyć w tym wypadku różne warianty (tab. 1, 2).

Podobnie można ćwiczyć konteksty związan...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy