Dział: Akademia rozwoju nauczyciela

Edukacja często nazywana jest kluczem do przyszłości. To sformułowanie ma w sobie wiele prawdy. Skuteczny proces edukacyjny daje solidne podstawy do nabywania doświadczeń, rozumowania, wyciągania wniosków oraz budowania poczucia sprawczości. I chociaż ustawy, programy kształcenia oraz samo podejście do edukacji stale się zmieniają, to zdecydowanie jedno pozostaje stałe – jako nauczyciele chcemy jak najlepiej wspierać uczniów w uczeniu się. Pojawiają się jednak pytania: co to znaczy skutecznie kształcić? Co takiego sprawia, że niektóre kraje osiągają w procesie kształcenia tak dobre wyniki? Jakie praktyki mogą inspirować do codziennej pracy nauczyciela w polskiej szkole?

Uczeń agresywny z cechami neurotypowymi bywa często postrzegany wyłącznie przez pryzmat trudnych zachowań, co zakłóca zrozu- mienie rzeczywistych przyczyn jego funkcjonowania. Agresja w takim przypadku nie wynika z zaburzeń neurorozwojowych, lecz najczęściej jest reakcją na frustrację, brak umiejętności regulacji emocji, niespełnione potrzeby relacyjne lub nieadekwatne wzorce radzenia sobie z konfliktami.

Wielu z nas jest już po sprawdzeniu matur próbnych i przygotowuje się do sprawdzania kolejnych, które odbędą się na początku marca. Setki stron przeczytanych prac, często w późnych godzinach wieczornych, śnią się polonistom po nocach. Do tego dochodzi jeszcze robienie sprawozdań, analiz, nie wspominając o klasyfikacji śródrocznej, radach pedagogicznych czy zebraniach z rodzicami. Czas zimowy od kilku lat kojarzy mi się wyłącznie z intensywną pracą i koniecznością funkcjonowania na najwyższych obrotach.

Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi to dziecko posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, ale również to, które doświadcza trudności w realizacji wymagań edukacyjnych wynikających ze specyfiki swojego funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego lub zdrowotnego1.

Kształcenie, wychowanie i opieka to trzy najważniejsze zadania polskiego systemu oświaty i trzy podstawowe prawa, z których mogą korzystać polskie dzieci i młodzież. Gwarantuje to ustawa – Prawo oświatowe z 14 grudnia 2016 r. W artykule pierwszym oprócz realizacji tych praw państwo zapewnia także o wspomagającej roli szkoły w wychowywaniu dzieci przez rodziny oraz definiuje wychowanie jako wspieranie dziecka w rozwoju ku pełnej dojrzałości w sferze fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i społecznej, oraz że zadanie to uzupełniane jest przez działania z zakresu profilaktyki problemów dzieci i młodzieży.

Witold Gombrowicz opublikował awangardową powieść Ferdydurke w 1937 r. W obszernych fragmentach swojego dzieła ukazał w groteskowy, karykaturalny sposób szkołę w jej kształcie międzywojennym (choć inspiracją był tu niewątpliwie również system szkolnictwa sprzed 1914 r.). Gombrowicz wrócił do szkoły, by dać egzemplifikację podstawowym założeniom swojej filozofii – głównie pojęciu formy. Jednak Ferdydurke z zaskakującą aktualnością mówi nam o zasadach funkcjonowania szkół współczesnych. Ukazuje pewien schemat konstrukcyjny edukacji, który obecny jest w polskiej szkole do dziś i czyni z niej często teatr (żeby nie powiedzieć: kabaret), grę pozorów, wzajemny proces wtłaczania się w schematy i zależności (czyli czyni aktualnym to wszystko, co kryje się w warstwie filozoficznej powieści Gombrowicza)[1].

Relacja pomiędzy rodzicami a nauczycielami to jeden z filarów efektywnego systemu edukacji. Współpraca obu stron jest kluczowa dla harmonijnego rozwoju ucznia, który znajduje się w centrum tego partnerstwa. Jednak w praktyce zdarzają się sytuacje konfliktowe wynikające z różnicy oczekiwań, braku zrozumienia, komunikacji lub złożonych napięć emocjonalnych. Takie konflikty, choć trudne, mogą być okazją do wypracowania lepszych metod współpracy, o ile odpowiednio się nimi zarządzi.

„Edukacja włączająca rozumiana jest jako podejście w procesie kształcenia i wychowania, którego celem jest zwiększanie szans edukacyjnych wszystkich osób uczących się poprzez zapewnianie im warunków do rozwijania indywidualnego potencjału, tak by w przyszłości umożliwić im pełnię rozwoju osobistego na miarę swoich możliwości oraz pełne włączenie w życie społeczne. Edukacja ta stawia za cel wyposażenie uczniów w kompetencje niezbędne do stworzenia w przyszłości włączającego społeczeństwa, czyli społeczeństwa, w którym osoby niezależnie od różnic m.in. w stanie zdrowia, sprawności, pochodzeniu, wyznaniu są pełnoprawnymi członkami społeczności, a ich różnorodność postrzegana jest jako cenny zasób rozwoju społecznego i cywilizacyjnego. Włączenie to proces, który pomaga pokonywać bariery ograniczające obecność, uczestnictwo i osiągnięcia uczniów”.