Dołącz do czytelników
Brak wyników

Horyzonty polonistyki

20 grudnia 2017

NR 21 (Listopad 2017)

Egzaminy zewnętrzne – diagnoza, lekarstwo czy trucizna

0 15

W ostatnich latach egzaminy zewnętrzne są gruntownie zmieniane, dostosowywane do obowiązujących podstaw programowych i – w przypadku matury z języka polskiego – do aktualnej wiedzy językoznawczej. Niezmienne pozostają ich założone cele: egzaminy służyć mają diagnozie osiągnięć określonych w dokumentach programowych oraz – w konsekwencji – selekcji uczniów związanej z rekrutacją do szkół na kolejnym etapie kształcenia.

W praktyce, o realizacji funkcji diagnostycznej i różnicującej można mówić jedynie w przypadku matury. Wyniki egzaminów przeprowadzanych między kolejnymi etapami kształcenia (sprawdzian po klasie 6., zbliżający się egzamin ósmoklasisty oraz egzamin gimnazjalny) ze względu na nieustające zmiany formuły pomiaru i zakresu ocenianych umiejętności wyznaczonego kolejnymi podstawami programowymi mogą być wykorzystywane w procesie rekrutacji do szkół wyższego szczebla (w ograniczonym stopniu, bo dobre placówki organizują dodatkowo własne testy kompetencji), ale niewiele mówią o rzeczywistych umiejętnościach uczniów i wykluczają możliwość porów.

Najlepsza nawet formuła egzaminu staje się jednak bezużyteczna, jeśli poszczególne zadania umieszczone w arkuszu są nietrafne lub zawierają błędy merytoryczne, dydaktyczne lub pomiarowe. W takim przypadku można również podważyć rzetelność całego arkusza, co implikuje wątpliwości dotyczące sensu przeprowadzania egzaminu i jego funkcji różnicującej.  

Niezależnie od poziomu edukacyjnego, intencji twórców i oceny każdego z egzaminów najważniejszym ich skutkiem jest wpływ na nauczanie – zarówno w zakresie preferowanych treści, jak i metod kształcenia, i to nie tylko w odniesieniu do zajęć, które w bezpośredni sposób mają przygotowywać do egzaminów, ale dla całości programów nauczania na danym etapie. Na realizacji funkcji kształtującej egzaminu, czyli na tym, jak egzamin wpływa na nauczanie, powinno zależeć organizatorom i uczestnikom edukacji – od Ministerstwa Edukacji Narodowej, po nauczyciela i ucznia. 

Rzetelność i trafność są dwiema koniecznymi własnościami egzaminu. Niestety, niełatwo je pogodzić. Organizatorzy naszych egzaminów dbają przede wszystkim o ich rzetelność – niejednokrotnie kosztem trafności zadań, które często mierzą umiejętności mało istotne, ale łatwo mierzalne, 
a także trywializują wiedzę, dążąc do jednoznaczności oceniania. Ponieważ efekt zwrotny egzaminu zewnętrznego jest nieuchronny (bardzo silnie wpływa na sposób nauczania), egzaminy, w których stosuje się zadania nietrafne, nawet jeśli są rzetelne, mają szkodliwy wpływ na nauczanie. Jak to wygląda w praktyce? 

Przyjrzyjmy się kilku zadaniom pochodzącym z arkuszy egzaminacyjnych.

W arkuszu wykorzystanym podczas egzaminu gimnazjalnego w 2016 r. zadania w jednym z zestawów dotyczyły publicystycznego tekstu Katarzyny Janowskiej „Zwykły dzień” poświęconego zagadnieniom filozoficznym, a dokładniej pojęciu szczęścia. Ostatnie zadanie w wiązce ma postać (Zadanie 1).

Zadanie 1.

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B i jej uzasadnienie 1, 2 albo 3
Wypowiedzenie: Do domu spacerem przez gwarny rynek

A.

 zdaniem 
pojedynczym
 ponieważ 1.

nie występuje 
w nim podmiot

2.

zawiera tylko 
jedno orzeczenie

B. równoważniekiem zdania 3.

nie ma osobowej formy czasownika


Podobne zadanie dotyczy kolejnego tekstu w tym samym arkuszu – tym razem jest to tekst o charakterze popularnonaukowym (Tadeusz Rojek Damy, rycerze i dżinsy) (Zadanie 2).

Zadanie 2.

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

W wypowiedzeniu Dzień powszedni jest wypełniony gorączkową pracą podkreślony wyraz jest:
A. przyimkiem,
B. przysłówkiem,
C. imiesłowem przysłówkowym,
D. imiesłowem przymiotnikowym.

Celem każdego z zadań, jak s...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy