Dołącz do czytelników
Brak wyników

Horyzonty polonistyki

27 listopada 2017

NR 4 (Styczeń 2015)

Estetyka słowa w przestrzeni miejskiej
na przykładzie nazw szyldów

0 72

Forma i treść przekazów językowych funkcjonujących w przestrzeni miejskiej jest ciekawym materiałem badawczym dla zagadnień natury socjolingwistycznej. Biorąc pod uwagę zewnętrzne i wewnętrzne uwarunkowania faktów językowych, można stwierdzić, czy dany przekaz językowy jest zgodny ze współczesnymi normami społeczno-językowymi i czy widoczne są w nim niepokojące tendencje w rozwoju języka.

Język stanowi dobro narodowe i kulturowe. Jest narzędziem poznawania rzeczywistości, z czym wiąże się potrzeba eksponowania społecznej funkcji znaków językowych. 

Estetyka słowa jest jednym z przejawów kultury społecznego bytowania. Pozostaje w związku nie tylko lingwistyką kulturową, ale również z socjolingwistyką i psycholingwistyką. Ma  znaczenie w zakresie budowania kultury duchowej i umysłowej społeczeństwa, uwrażliwiania użytkowników języka na bodźce wyrazowe, przede wszystkim na umiejętność właściwego posługiwania się językiem. Chodzi głównie o potrzebę wyczulenia użytkowników języka na poprawność komunikatów, ich estetykę i kulturę słowa. 

Kształt komunikatów językowych odzwierciedla poziom kultury użytkowników języka, ich kompetencję i świadomość językową. Jednocześnie wskazują na współczesne tendencje nazewnicze. Przekazy językowe źle ukształtowane narażają odbiorców na cierpienia natury duchowej. 

Ocena estetyczna przekazu nie jest łatwa. Wynika to z wielu zjawisk pozajęzykowych, które utrudniają jednoznaczne określenie i wskazanie stałych jej wyznaczników. W rozważaniach na temat estetyki i etyki przekazu Jadwiga Puzynina twierdzi, że o estetyce języka i tekstu decydują takie czynniki, jak: „eufonia, nieszablonowość, element twórczy, bogactwo skojarzeń, obrazowość, harmonia użytych środków, dostosowanie języka tekstu do typu kontaktu językowego”. 

Dla estetyki przekazu jest ważna odpowiednia znajomość reguł używania języka w zależności od sytuacji i roli społecznej nadawcy i odbiorcy. Treść szyldów może być dobrym przykładem na świadome lub nieświadome używanie reguł języka w różnych sytua­cjach stwarzanych przez grupy społeczne. 

 

Informacje zamieszczane na szyldach są wyraźną ilustracją społecznych zachowań językowych, w których ujawnia się kompetencja językowa użytkowników. 

 

Szczególnie warto zwrócić uwagę na to, czy i w jakim stopniu zasady poprawnego używania języka są realizowane oraz na to, w jakim stopniu konkretna realizacja językowa jest skuteczna. Przejawem estetyki języka jest właściwa kompetencja pragmatyczna, a więc zdolność nadawcy do stosowanego i zrozumiałego wyrażania się w określonych sytuacjach komunikacyjnych.  

Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. Stanisława Dubisza7 podaje dwa znaczenia szyldu: 

  1. tablica umieszczona przy wejściu do sklepu, warsztatu, instytucji itp., zawierająca informacje o nich, przede wszystkim o nazwie i rodzaju działalności; 
  2. nazwa, hasło itp., które ktoś wykorzystuje w działaniu, organizacja, instytucja, w której imieniu występuje. 

Informacje zawarte w szyldach przedstawiają relacje między znakami językowymi i ich użytkownikami, czyli nadawcą i odbiorcą, oraz związki między faktami językowymi i społecznymi. Pokazują one także różne aspekty użycia języka. Ze względu na pragmatykę języka istotne są takie uwarunkowania, jak: sposób komunikowania intencji, jej rozumienie, motywacje psychologiczne nadawcy i odbiorcy, społeczne i kulturowe (cywilizacyjne) okoliczności tego rodzaju komunikatów, skuteczność komunikacji, sposoby interpretowania znaczeń wynikających z treści szyldu, identyfikacja uczestników tego rodzaju przekazu językowego. 

Podstawowymi wyznacznikami estetyki języka jest jasność i prostota. Witold Doroszewski pisze, że treści zawarte w komunikacie należy przekazywać w sposób prosty, konkretny, naturalny, jasny, sugestywny, skuteczny i pożyteczny. Takie elementy estetyki słowa są widoczne w treści takich przykładowych szyldów, jak: Pracownia Projektowania Wnętrz; Projektowanie i Wystrój Wnętrz; Stolarstwo i Remonty Budowlane.  

Estetyka przekazu wymaga stosowności środków językowych. Jest to zasada, która odnosi się do celowego i właściwego doboru środków językowych ze względu na rodzaj kontaktu językowego, typ komunikatu, jego treść i intencję. 

 

Nie zawsze poprawność językowa informacji zawartych na szyldach jest najważniejsza, ale przede wszystkim ich atrakcyjność i siła przyciągania. Względy estetyczne haseł warto rozpatrywać również w kontekście całego projektu graficznego. Wszystko zależy też od kontekstu i konkretnych rozwiązań graficznych. 

 

Szyld ma nie tylko informować, ale również zwracać uwagę, nawet jeśli treść w nim zawarta kogoś oburza: Sklep dla puszystych. Konfekcja damska; Ubieram tęgich. Sklep z odzieżą damską; Odzież XXL. Moda damska. Może należałoby się zastanowić nad naruszeniem zasady stos...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy