Dołącz do czytelników
Brak wyników

Niech przeżyją tekst po swojemu…
Planowanie pracy z lekturą na każdym etapie kształcenia

Artykuły z czasopisma | 19 grudnia 2017 | NR 20
239

Liścik do nauczyciela

Pod koniec jednej z lekcji języka polskiego poprosiłam moich uczniów, by wyciągnęli kartki i napisali do mnie liścik z informacją, w jaki sposób chcą pracować z lekturą pt. „Niezgodna”. Jest to książka bardzo popularna, uwielbiana przez młodzież, często wypożyczana, na prośbę naszych uczniów zresztą zakupiona do szkolnej biblioteki i wprowadzona na listę lektur.W liścikach znalazło się wiele ciekawych, inspirujących wskazówek. Uczniowie chcieli przeżyć tekst „po swojemu” – zaproponowali, że sami przygotują i przeprowadzą debatę, quiz wzorowany na teleturnieju, prosili o możliwość odegrania scenek dramowych na podstawie kluczowych fragmentów książki – dotyczących tzw. testu predyspozycji i ceremonii wyboru frakcji. Oczywiście bardzo często pojawiał się także pozornie mało wyszukany postulat, by nie robić sprawdzianu z treści lektury i by wspólnie obejrzeć adaptację filmową książki Veroniki Roth – te wypowiedzi były jednak dla mnie także na swój sposób cenne, bo uczniowie zasygnalizowali mi w ten sposób, że lektura kojarzy się im ze stresem, obowiązkiem, sprawdzaniem wiedzy. Wszystkie propozycje zostały przeze mnie zaakceptowane.

Obie podstawy programowe – i obecna, i ta która weszła w życie we wrześniu 2017 roku – umożliwiają tak naprawdę dokonywanie wyboru lektur. 

 

W „starym” dokumencie (zob. gimnazjum) swoboda jest większa – wybieramy jedną książkę młodzieżową, jedną detektywistyczną, fantastyczną itd. W nowej podstawie dla drugiego etapu edukacyjnego (klasy IV–VIII) w każdym roku trzeba omówić dwie lektury uzupełniające – można je wybrać z gotowej listy lub zaproponować pozycję niewymienioną w dokumencie. Niezależnie jednak od tego, czy planujemy pracę z lekturą obowiązkową czy uzupełniającą, warto odświeżyć lekcję, zrezygnować z rutyny i spytać uczniów o to, jak powinna wyglądać ich wymarzona praca z książką. Proponowany tu eksperyment oczywiście obliguje nauczyciela do modyfikacji własnych materiałów bądź stworzenia ich na nowo, ale przynosi też rewelacyjne efekty – uczniowie chętnie pracują, uczą się, dobrze się przy tym bawiąc. Nauczyciel musi wyznaczyć cele, które uczeń ma za zadanie osiągnąć, a następnie powinien nadać lekcji atrakcyjną formę. Niniejszy tekst pokazuje, w jaki sposób przemycić ważne treści na lekcję, o kształcie której decyduje uczeń. Pomysły można wykorzystać na każdym etapie kształcenia. Pierwsza część trylogii Niezgodna Veroniki Roth służy tu tylko jedynie jako przykład pracy z tekstem.

Przebieg lekcji w ramach cyklu poświęconego lekturze

Na początku każdej lekcji uczniowie otrzymują do wklejenia kartkę z tabelką zawierającą temat, cel lekcji i kryteria sukcesu. Przy każdym kryterium znajduje się puste pole – pod koniec niemal każdej opisanej tu lekcji uczniowie umieszczają w okienku piktogram, emotikon sygnalizujący poziom zrozumienia, przyswojenia treści. Może być to także jeden z trzech kolorów świateł drogowych – kolor jest informacją dla ucznia, nad czym powinien jeszcze popracować. Przed właściwą częścią lekcji zastanawiamy się, czy cel jest zrozumiały oraz czy jasne są kryteria sukcesu, których spełnienie świadczy o osiągnięciu celu.
Nawet jeśli nie mamy w zwyczaju podawać uczniom celu i kryteriów, musimy dokładnie zaplanować przebieg lekcji i treści, które uczeń ma za zadanie poznać.

Temat nr 1: Trudne decyzje bohaterów Niezgodnej

CEL LEKCJI: poznanie problematyki Niezgodnej – sposoby trafiania do pięciu frakcji, stylu życia bohaterów

NACOBEZU:

Wiem, na czym polega test predyspozycji.  

 

Wyjaśniam, kiedy ma miejsce ceremonia wyboru, na czym ona polega, kto w niej uczestniczy.

 

Wymieniam pięć frakcji, opisuję wygląd jej członków.

 

Piszę krótką odpowiedź na pytanie, czy bohaterom łatwo jest wybrać frakcję.

 

   

Komentarz do tematu nr 1:

Na pierwszej lekcji poświęconej nowej lekturze uczniowie samodzielnie pracują z tekstem – czytają fragment poświęcony tzw. testowi predyspozycji5, symulacji wywołanej za pomocą wstrzyknięcia serum do organizmu. W tym momencie, obserwując zachowanie bohaterki, np. w sytuacji zagrożenia, poznajemy jej osobowość, dowiadujemy się, że jest ona Niezgodna, ponieważ ma jednocześnie cechy Erudytki, Altruistki i Nieustraszonej.

Uczniowie rozmawiają z koleżanką lub kolegą z ławki o tym, czy zachowaliby się podczas opisanej symulacji tak jak Beatrice Prior. Co zrobiliby tak samo jak ona, a co inaczej… Na podstawie wypowiedzi uczniowie interpretują zachowanie kolegi i pisemnie sugerują frakcję, do której powinien on przystąpić podczas kluczowej dla lektury ceremonii wyboru. Wymieniają się uargumentowanymi wynikami testu (wyniki można wkleić do zeszytu).

Twój wynik to …………………………………., ponieważ…………………………………………………………………………

Każdy z uczniów wie, kim jest, co czuje. Jeden lubi pomagać, drugi spędza najwięcej czasu na nauce, jeszcze inny wie, że nigdy nie kłamie. Czy na pewno jest to takie oczywiste? Czy łatwo byłoby wybrać frakcję? Sytuacja dodatkowo komplikuje się, jeśli nasi rodzice lubią pomagać i się poświęcać dla innych, a my mamy inny charakter. Czy łatwo nam pogodzić się z myślą, że już nigdy nie będzie nam wolno rozmawiać z rodziną? Poza tym jest jeszcze wynik testu, który może nie zawsze do końca jest zgodny z naszą wizją samego siebie...

Nauczyciel przygotowuje dla uczniów zabawę: ustawia na stoliku pięć misek – ze szkłem, węglem, wodą, kamieniami, ziemią. Każdy nastolatek podchodzi do stolika, bierze do ręki plastikowy, tępy nóż i udaje, że nacina sobie nim dłoń – krew kapiąca do odpowiedniej misy to symbol wyboru frakcji. Moi uczniowie zaproponowali, bym również wzięła udział w ceremonii.

Po zabawie każdy pisemnie odpowiada na pytanie: „Czy bohaterom, Twoim zdaniem, było łatwo podjąć taką decyzję o wyborze frakcji, żeby była ona zgodna z uczuciami oraz testem przynależności?”. Wypowiedź musi zawierać dwa argumenty. Dwoje wylosowanych uczniów czyta odpowiedzi.

Opisane metody sprzyjają zapamiętaniu kilku najważniejszych punktów fabuły, umożliwiają przeżywanie sytuacji, w jakiej znalazła się bohaterka, a także ćwiczenie umiejętności argumentacji.

Na koniec lekcji uczniowie pokrótce opisują wygląd bohaterów poszczególnych frakcji. Zadanie domowe brzmi: „Przyjdź na trzecią z cyklu lekcję ubrany jak ludzie z frakcji, którą wybrałeś”.


Temat nr 2: Debata na temat życia we frakcjach

CEL LEKCJI: poznanie zalet i wad podziału społeczeństwa na ściśle kontrolowane frakcje

NACOBEZU:

Wyjaśniam, czym jest political fiction (fikcja polityczna), dystopia oraz totalitaryzm.

 

Umiem podać trzy argumenty związane z oceną systemu frakcyjnego.

 

Umiem wyjaśnić, w jaki sposób zostało przedstawione w lekturze państwo totalitarne.

 

Wiem, dlaczego Tris była w niebezpieczeństwie.

 

Projektuję własną frakcję (nadaję jej nazwę, opisuję działalność, stopnie nowicjatu oraz określam charakter przywódcy). 

 

 

Komentarz do tematu nr 2:

Dwoje uczniów przygotowało pytania, które miały pomóc w podtrzymaniu dyskusji na temat społeczeństwa powstałego na ruinach Chicago6. Zagadnienia dotyczyły oceny systemu frakcyjnego czy wykorzystywania jednej frakcji przez inną. Moderatorzy zachęcali kolegów do wymyślenia sposobu na powstrzymanie wojny i łagodzenie konfliktów. Rola nauczyciela ograniczała się z początku do pilnowania, by podczas dyskusji pojawiły się i zostały zanotowane ważne dla lektury terminy (m.in. totalitaryzm), natomiast przy podsumowaniu dyskusji nauczyciel musiał upewnić się, czy uczniowie zrozumieli, na czym polega problem państwa frakcy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy