Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kompetencje komunikacyjne

14 maja 2018

NR 24 (Maj 2018)

Wzór, natchnienie i plan
– kilka uwag o organizacji pracy ucznia

0 47

Często podczas pracy możemy usłyszeć poradę, która – przyznajmy – jest dobra na wiele okazji: „Ucz się od najlepszych”. Niestety, jeszcze częściej brzmi jak banał, jest wypowiadana – jak wiele słów pełniących funkcję fatyczną – dla samego wypowiedzenia, podtrzymania kontaktu. Kiedy więc posługujemy się takim truizmem, pojawia się pytanie, czy rzeczywiście jest taki wzór, którego można skutecznie (na)uczyć

Wzór…

Załóżmy, że na postawione wyżej pytanie odpowiemy twierdząco. Musimy wówczas konsekwentnie przyjąć, że istnieje wiedza, którą można upowszechnić z pożytkiem dla odbiorcy – tak można by m.in. zdefiniować na szybko naukę – jako po prostu efektywne przekazywanie wiedzy. By ją zdobyć, wystarczy – według panującego przekonania – przeczytać książkę, pójść na kurs, na zajęcia, obejrzeć ów „wzór” na żywo, zetknąć się z nim itd. W każdym razie, w podziale ról komunikacyjnych odpowiedzialność za przekazanie danej treści, pożądanego ideału spada na nadawcę – bez względu na to, czy będzie to trener piłki nożnej czy nauczyciel. Odbiorca ma ten komfort, że mimo wszystko – nawet podświadomie – często może czuć się usprawiedliwiony, żyjąc z przyjemną świadomością, że zawsze ma kogo oskarżyć o ewentualne fiasko otrzymanej lekcji. Na takiej zasadzie działa chyba większość podręczników… czegokolwiek. Istnieją poradniki, całe tony papieru, po przeczytaniu których czytelnik może lamentować, pisząc: „Ale ja robiłem tak jak tam wskazywali autorzy!”. To nota bene historia romantyka, o którym mówiliśmy ostatnio, a który poczuł gwałtowne rozczarowanie, gdy wreszcie zrozumiał, że istnieje dość spora różnica między światem książkowym (wiedzą książkową) a rzeczywistym (wykorzystaniem tej wiedzy). I – rzecz jasna – obwiniał o to nadawcę: rozmówcę, pisarza czy nauczyciela.

Jaki stąd wniosek? Taki, że oczywiście jest różnica między powieścią a poradnikiem (choć mówienie, że romantyk traktował Cierpienia młodego Wertera jak poradnik, nie będzie zbyt dużym nadużyciem), ale nie istnieje – naprawdę nie istnieje! – zawarty w nich wzór, a także sposób jego przekazywania, który można by skopiować i przenieść skutecznie do własnego życia. Dlaczego? Posłużmy się przykładem – ten jeden raz – z nauk przyrodniczych. Będą one zawsze dążyć do uchwycenia ogólnych praw rządzących światem dokoła nas. Zatem: jeżeli kupimy roślinę i będziemy podlewać ją o określonych porach, trzymając ją w odpowiednich warunkach, sumienne przestrzegając wzoru hodowli – zawsze otrzymamy ten sam efekt. W życiu jest, oczywiście, inaczej. 

Zastosujmy tę wiedzę do interesującego nas tematu. Próbujemy przyglądać się retoryce, językowi, przemowom, sposobom przekonywania – krótko mówiąc: temu, w jaki sposób odbywa się dialog między nadawcą a odbiorcą. 

Nietrudno jest nam – na przykład – wyobrazić sobie słuchacza, zafascynowanego spuścizną Cycerona czy Demostenesa, który obejrzawszy monologi najwybitniejszych gwiazd kina, przekonany mową, którą właśnie usłyszał w telewizorze, poczuje się rozczarowany własnym wystąpieniem. A przecież wzorował się na „tych najlepszych”. Nie trudno też wyobrazić sobie ucznia, który zachęcony wskazówkami nauczyciela –„najgorsza jest cisza”; „zawsze bądź optymistą, uśmiechaj się”; „mów prosto, ale nie prostacko”; „nie czytaj notatek, ale opowiadaj”; „nie zapominaj o gestach – zawsze musisz zrobić coś z rękami”, mimo wszystko na prezentacji zaliczeniowej nie wypadnie najlepiej. Bo też tysiąc najlepszych wzorów i wyobrażeń powstałych pod ich wpływem może upaść w zderzeniu z życiem. Wystarczy chociaż jeden trik, „który powinien zadziałać”, wypowiedziany ze zmienionym odrobinę głosem, a efekt będzie inny od zamierzonego.

…i natchnienie

Na powstałe we wstępie pytanie możemy też odpowiedzieć przecząco – nie ma wzoru, którego powinniśmy nauczać (to...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy