Dołącz do czytelników
Brak wyników

Słownik językowego savoir-vivre’u
Małgorzata Marcjanik

Artykuły z czasopisma | 28 listopada 2017 | NR 4
276

Publikacja Małgorzaty Marcjanik Słownik językowego savoir-vivre’u powinna znaleźć miejsce wśród uznanych opracowań językoznawczych. Jest to pierwszy w polskiej leksykografii słownik zawierający około dwóch tysięcy najczęściej używanych wyrazów i wyrażeń o funkcji grzecznościowej.

Terminami, które porządkują układ haseł i sterują ich analizą, są: zwrot grzecznościowy, obyczaj grzecznościowy, konwencja obyczajowa, reguły grzeczności językowej (reguła symetryczności zachowań grzecznościowych), reguła socjolingwistyczna, reguła komunikatywna, odpowiedniość sytuacyjna, honoryfikatywność, powodzenie i fortunność aktu komunikacji. Dowodzą one, w jak szerokiej perspektywie zagadnień autorka umieściła zgromadzony materiał.

Analizie zostały poddane zwroty grzecznościowe, którymi posługują się ludzie z różnych pokoleń na przełomie XX i XXI wieku. 

 

Uwagę zwraca bogaty materiał ilustracyjny w postaci licznych przykładów zastosowań opisywanych zwrotów grzecznościowych. Materiał przykładowy pochodzi z autentycznych zdarzeń komunikacyjnych z różnych stron Polski, których autorka była świadkiem. 

 

Polem obserwacji autorki stały się także zwroty używane w różnych środowiskach społecznych i zawodowych, serialach, telewizyjnych i radiowych programach publicystycznych, filmach, dialogach polskich powieści obyczajowych. Szeroki zakres materiału badawczego potwierdza, że w ujęciu pragmatycznym zwroty grzecznościowe są swoistego rodzaj umową, odpowiednią do sytuacji. 

W 52 rozdziałach zgromadzono zwroty grzecznościowe, uporządkowane ze względu na cel komunikacyjny, którym jest: forma rozpoczęcia kontaktu, próba identyfikacji rozmówcy, powitanie, powitanie-pożegnanie, reakcja na powitanie, pytanie grzecznościowe, reakcja na pytanie grzecznościowe, wyraz zadowolenia z kontaktu, komplement, pochwała, reakcja na pochwałę, komplement, przedstawienie komuś kogoś, przedstawienie się, reakcja na przedstawienie i przedstawienie się, pytanie o nazwisko, zachęta do rozgoszczenia się, częstowanie, reakcja na częstowanie, formy zwracania się do odbiorcy, propozycja przejścia na ty, deklaracja pomocy, forma aprobaty dla poczynań rozmówcy, gratulacje, kondolencje, wyrazy współczucia, wyrazy pocieszenia i otuchy, grzeczne polecenie, grzeczne upomnienie, grzecznościowa obudowa wypowiedzi, grzecznościowe mówienie o mówieniu rozmówcy, odmowa, podziękowanie, reakcja na podziękowanie, przeproszenie, reakcja na przeproszenie, prośba, prośba o powtórzenie wypowiedzi, pozytywna reakcja na prośbę, życzenia, reakcja na życzenia, pytanie o zgodę, zgoda, toast, zaproszenie, reakcja na zaproszenie, propozycję, pozdrowienia, zapowiedź zakończenia kontaktu, prośba zatrzymania gości, zapewnienie o przyszłym kontakcie, pożegnanie, reakcja na pożegnanie, forma zakończenia kontaktu. 

Zakres wiedzy objętej słownikiem może imponować. Autorka za pomocą definicji pragmatycznojęzykowej charakteryzuje zwroty grzecznościowe w postaci haseł słownikowych. Te objaśnienia obejmują zagadnienia związane z poprawnością językową, zakresem stosowności użycia zwrotów grzecznościowych ze względu na kontekst użycia, z typem kontaktu językowego, relacjami interpersonalnymi (dystans psychologiczny i społeczny), tendencjami rozwojowymi i modyfikacjami w zakresie kreatywności, poszerzania oraz rozwijania podstawowych form grzecznościowych. 

Przedstawiając zwroty grzecznościowe, autora wyjaśnia, na czym polega istota grzeczności jako gry, podporządkowanej określonej konwencji obyczajowej. Konteksty użycia potwierdzają, że formuły grzeczności...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy