Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia rozwoju nauczyciela

30 listopada 2017

NR 8 (Wrzesień 2015)

Projekt edukacyjny – refleksje praktyka

0 37

Zadaniem szkoły jest przygotowanie młodego człowieka do życia we współczesnym świecie. Uczeń gimnazjum, kończąc obowiązkową edukację, powinien umieć krytycznie oceniać rzeczywistość, poradzić sobie na rynku pracy, potrafić współpracować z różnymi ludźmi i w różnych warunkach, być aktywnym i gotowym na zmiany.

By edukacja mogła sprostać tym zadaniom, w grudniu 2006 r. Komisja Europejska ustaliła osiem kompetencji kluczowych, które są „połączeniem wiedzy, umiejętności i postaw odpowiednich do sytuacji”. Są to:

  • porozumiewanie się w języku ojczystym,
  • porozumiewanie się w językach obcych,
  • kompetencje matematyczne i podstawowe kompetencje naukowo-techniczne,
  • kompetencje informatyczne,
  • umiejętność uczenia się,
  • kompetencje społeczne i obywatelskie,
  • inicjatywność i przedsiębiorczość,
  • świadomość i ekspresja kulturalna.

„Można stwierdzić, że kompetencje kluczowe to te, których wszystkie osoby potrzebują do zatrudnienia, samorealizacji i rozwoju osobistego, integracji społecznej, a także bycia aktywnym obywatelem. Odgrywają więc one szczególnie istotną rolę w życiu każdego człowieka zarówno w procesie uczenia się, aktywności społecznej, jak i zawodowej” (Żurawska, 2010, s. 8).

Od września 2009 r. w szkołach podstawowych i gimnazjalnych obowiązuje nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego, jakkolwiek dzisiaj przymiotnik „nowa” wydaje się już mało adekwatny w stosunku do niniejszego dokumentu, minęło bowiem już sześć lat od jego wejścia w życie. Nadal jednak posługujemy się tym określeniem, ponieważ jest ono znaczeniowo pojemne. Nowa, a więc obecnie obowiązująca, odmienna od swojej poprzedniczki, a także wprowadzająca nowsze (inne, lepsze, świeższe) pomysły edukacyjne. Tym samym zapisy podstawy programowej z 2009 r. uwzględniły przywoływany wyżej dokument Komisji Europejskiej. W preambule obowiązującej podstawy znajduje się lista najważniejszych umiejętności nawiązujących koncepcyjnie do kompetencji kluczowych. W ten sposób każdy nauczyciel przedmiotu zobligowany jest do stwarzania uczniowi odpowiednich warunków, by kształcić następujące sprawności:

  • czytanie – rozumiane zarówno jako prosta czynność oraz jako umiejętność rozumienia, wykorzystania i przetwarzania tekstów (…),
  • myślenie matematyczne – umiejętność korzystania z podstawowych narzędzi matematycznych w życiu codziennym oraz prowadzenia elementarnych rozumowań matematycznych,
  • myślenie naukowe – umiejętność formułowania wniosków opartych na obserwacjach empirycznych dotyczących przyrody i społeczeństwa,
  • umiejętność komunikowania się w języku ojczystym i obcym, zarówno w mowie, jak i w piśmie,
  • umiejętność komunikowania się nowoczesnymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, wyszukiwanie i korzystanie z informacji,
  • umiejętność uczenia się jako sposobu zaspokajania naturalnej ciekawości świata i przygotowania do dalszej edukacji,
  • umiejętność pracy zespołowe.

Naturalną konsekwencją powyższych założeń było wprowadzenie do gimnazjów pracy metodą projektu, który jest odpowiednim narzędziem pozwalającym wszystkie wymienione powyżej umiejętności rozwijać. Począwszy od roku szkolnego 2010/2011, zgodnie z rozporządzeniem MEN z dnia 20 sierpnia 2010 r., uczniowie gimnazjum, których kształcenie odbywało się według wówczas już nowej podstawy programowej, obligatoryjnie realizują projekt edukacyjny. W rozporządzeniu czytamy: „Projekt edukacyjny jest zespołowym, planowym działaniem uczniów, mającym na celu rozwiązanie konkretnego problemu, z zastosowaniem różnorodnych metod. (...) Zakres tematyczny projektu edukacyjnego może dotyczyć wybranych treści nauczania określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla gimnazjów lub wykraczać poza te treści”. Ponadto, fakt zrealizowania przez ucznia projektu edukacyjnego oraz temat projektu jest odnotowywany na świadectwie ukończenia gimnazjum, a ocena stopnia wywiązania się z tego zadania wchodzi w skład oceny zachowania.

Tyle wstępu... Jak natomiast uczniowie i nauczyciele radzą sobie z projektem w praktyce? Biorąc pod uwagę, że właśnie mija pięć lat od wejścia rozporządzenia MEN w życie, warto pokusić się o pewne podsumowania i uwagi.

 

(...) Działania projektowe powinny być przemyślane, a sam projekt ani przez uczniów, ani nauczycieli nie powinien być traktowany w sposób lekceważący, na zasadzie „muszę zaliczyć” czy „muszę zorganizować”

 

Początki rodziły wśród nauczycieli obawy, może zniechęcenie, jak to z nowościami bywa. Projekt edukacyjny wymaga bowiem pewnego dodatkowego nakładu pracy ze strony prowadzącego, odpowiedniego przygotowania się, a czasem zmian w sposobie myślenia o nauczaniu. Tyle że sama praca metodą projektu zupełną nowością dla nauczycieli być nie mogła. W dydaktyce projekt wymieniany jest jako jedna z metod praktycznych lub aktywizujących. Bywało, że nauczyciele posługiwali się metodą projektu, nie nazywając prowadzonych działań w ten właśnie sposób. Wówczas ich lęk mógł dotyczyć odgórnie narzuconego przez ministerstwo obowiązku, sformalizowania idei projektu oraz potrzeby dokumentacji działań projektowych. Inaczej, gdy w szkole nadal dominowało nauczanie „tradycyjne”, a wraz z nim nieśmiertelna heureza, wówczas wprowadzenie projektu edukacyjnego mogło mieć charakter małej rewolucji w nauczaniu, nie tylko dla ucznia, ale przede wszystkim dla samego nauczyciela. Choć idea projektu na gruncie rodzimej edukacji jest znana od lat trzydziestych ubiegłego wieku, przed 2010 r. 
nauczyciele nie poświęcali jej należytej uwagi. Było to spowodowane – po pierwsze – wolnością, której oczywiście nie kwestionuję, w wyborze metod nauczania: nauczyciel mógł w swojej pracy z uczniami wykorzystać projekt lub nie, po drugie – swobodą w sposobie realizacji metody projektu: często nauczyciele wykorzystywali tylko niektóre jej elementy, w czym nie ma oczywiście nic złego, gorzej, gdy posługiwali się wyłącznie jej efektowną nazwą, szumnie nazywając projektem np. uczniowski referat. Konkretne zapisy rozporządzenia precyzują wymogi potrzebne do realizacji projektu, co sprawiło, że praca zarówno nauczyciela, jak i ucznia została usystematyzowana i „znormalizowana”.

„Projekt edukacyjny jest realizowany przez zespół uczniów pod opieką nauczyciela i obejmuje następujące działania:

  • wybranie tematu projektu edukacyjnego,
  • określenie celów projektu edukacyjnego i zaplanowanie etapów jego realizacji,
  • wykonanie zaplanowanych działań,
  • publiczne przedstawienie rezultatów projektu edukacyjnego”.

Dziś projekt edukacyjny jest już codziennością, przyzwyczaili się do niego uczniowie i nauczyciele. By jednak jego realizacja przyniosła zamierzone efekty i faktycznie wspomagała uczniów w nabyciu kompetencji pozwalających im radzić sobie w życiu, działania projektowe powinny być przemyślane, a sam projekt ani przez uczniów, ani nauczycieli nie powinien być traktowany w sposób lekceważący, na zasadzie „muszę zaliczyć” czy „muszę zorganizować”.

Wybranie tematu projektu edukacyjnego    

Musisz z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy