Dołącz do czytelników
Brak wyników

Egzamin z języka polskiego

9 listopada 2020

NR 38 (Listopad 2020)

Powtórki przed egzaminem ósmoklasisty z Sienkiewiczem. O noweli Latarnik

17

Redagowanie dialogu, szukanie informacji w tekście, sprawdzenie wiadomości z całej lektury, w tym dotyczących reprezentowanego przez nią gatunku literackiego – tym oto zagadnieniom zostały poświęcone poniżej zaprezentowane zadania powtórzeniowe przed egzaminem ósmoklasisty. Tradycyjnie pojawia się argumentacja – jej umiejętność jest niezbędna do tego, by porównać dwa różne teksty kultury (tym razem nowelę z ilustracją), ale również do tego, by ocenić, jak postać innej lektury poradziłaby sobie na stanowisku powierzonym Skawińskiemu. Dodatkowo postanowiłam zaproponować ćwiczenie polegające na pisaniu ogłoszenia. W trakcie pracy nad dłuższą formą wypowiedzi młodzież przeniesie bohatera do świata przedstawionego innej książki. Czy w końcu odnajdzie on spokój…?

POLECAMY

Henryk Sienkiewicz, Latarnik (fragment)

– Skąd jesteście?
– Jestem Polak.
– Coście robili dotąd?
– Tułałem się.
– Latarnik powinien lubić siedzieć na miejscu.
– Potrzebuję odpoczynku.
– Czy służyliście kiedy? Czy macie świadectwa uczciwej służby rządowej?
Stary człowiek wyciągnął z zanadrza spłowiały jedwabny szmat, podobny do strzępu starej chorągwi. Rozwinął go i rzekł:
– Oto są świadectwa. Ten krzyż dostałem w roku trzydziestym. Ten drugi jest hiszpański z wojny karlistowskiej; trzeci to legia francuska; czwarty otrzymałem na Węgrzech. Potem biłem się w Stanach przeciw południowcom, ale tam nie dają krzyżów – więc oto papier.
Falconbridge wziął papier i zaczął czytać.
– Hm! Skawiński? To jest wasze nazwisko?… Hm!… Dwie chorągwie zdobyte własnoręcznie w ataku na bagnety… Byliście walecznym żołnierzem!
– Potrafię być i sumiennym latarnikiem.
– Trzeba tam co dzień wchodzić po kilka razy na wieżę. Czy nogi macie zdrowe?
– Przeszedłem piechotą „pleny”.
– All right! Czy jesteście obeznani ze służbą morską?
– Trzy lata służyłem na wielorybniku.
– Próbowaliście różnych zawodów?
– Nie zaznałem tylko spokojności.
– Dlaczego?
Stary człowiek ruszył ramionami.


Zadania do fragmentu Latarnika Henryka Sienkiewicza

Zadanie 1. (0–3)
Przeczytaj powyższy fragment Latarnika. Rozwiń dialog między Skawińskim a Falconbridgem. Każdy z mężczyzn musi się wypowiedzieć przynajmniej dwa razy. Udowodnij znajomość lektury. Uwaga! Ocenie podlegają ortografia i interpunkcja.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Podstawa programowa
Klasy IV–VI
III Tworzenie wypowiedzi.
2. Mówienie i pisanie. Uczeń:
1) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: dialog (…).

Komentarz: Uwrażliwiajmy uczniów na szczególną rolę spójności wypowiedzi bohaterów oraz na właściwe dla dialogu znaki interpunkcyjne. Uczeń musi wykazać się znajomością lektury. Nie oznacza to, że ma ją wiernie odtworzyć. Powinien wiedzieć jednak, że Skawiński dostał posadę latarnika czy że wiązał z nią nadzieje na osiągnięcie spokoju po 40 latach tułaczki.

Ocenianie:
treść:

  • przyznajemy 2 pkt za 4 wypowiedzi merytorycznie poprawne;
  • przyznajemy 1 pkt za 3 wypowiedzi merytorycznie poprawne;
  • przyznajemy 0 pkt za mniej niż 3 wypowiedzi;

język:

  • przyznajemy 1 pkt za zapis (dopuszczalne są 2 błędy – językowe, ortograficzne, w tym interpunkcyjne).

Ponadto:

  • przyznajemy 0 pkt (we wszystkich kategoriach), jeśli treść dialogu nie ma związku z lekturą bądź jest niepoprawna pod względem merytorycznym (np. Skawiński nie dostaje pracy).

Zadanie 2. (0–2)
Podaj jedną cechę Skawińskiego, o której mowa w zacytowanym fragmencie. Wymień trzy synonimy tej cechy.
Cecha: …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...
…………………………………………………………………………
Synonimy: …………………………………………………………………………………………………………………………………………...
…………………………………………………………………………

Podstawa programowa
Klasy IV–VI
I Kształcenie literackie i kulturowe.
2. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
9) charakteryzuje podmiot liryczny, narratora i bohaterów w czytanych utworach (…).
II Kształcenie językowe.
2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:
8) rozróżnia synonimy, antonimy, rozumie ich funkcje w tekście i stosuje we własnych wypowiedziach (…).

Komentarz: W przypadku tego zadania zwróćmy uwagę na to, iż pytanie dotyczy cechy, o której mowa w zacytowanym fragmencie. Uznajmy więc odpowiedzi związane z sumiennością, walecznością i uczciwością. 
Przykładowa odpowiedź: cecha – waleczny; synonimy – dzielny, odważny, śmiały.

Ocenianie:

  • przyznajemy 1 pkt za podanie cechy Skawińskiego;
  • przyznajemy 1 pkt za podanie kompletu 3 synonimów (tu przyznajemy punkt tylko wówczas, gdy została podana najpierw cecha bohatera).

Zadanie 3. (0–2)
Na podstawie znajomości lektury Latarnik podaj cechę charakteru Skawińskiego, o której nie było mowy w zacytowanym fragmencie. Wyjaśnij, w jakich okolicznościach ujawniona została ta cecha.
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………

Podstawa programowa
Klasy IV–VI
I Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
9) charakteryzuje podmiot liryczny, narratora i bohaterów w czytanych utworach (…).
Klasy VII i VIII
V. Lektury obowiązkowe
8. (…) Latarnik (…)

Komentarz: Uczeń dysponuje tu naprawdę ogromnym katalogiem cech – może wspomnieć o wrażliwości, pracowitości, hojności… Ważne jest to, aby przećwiczyć dokładne czytanie poleceń, w przypadku tego zadania nie wolno bowiem nam się już odwołać do zacytowanego na początku arkusza fragmentu lektury.

Przykładowa odpowiedź: cecha – wrażliwy; uzasadnienie – gdy czytał książkę, która przypomniała mu o ojczyźnie, bardzo się wzruszył, zapomniał o tym, co jest tu i teraz.

Ocenianie:

  • przyznajemy 1 pkt za podanie dowolnej cechy poprawnej pod względem merytorycznym;
  • przyznajemy 1 pkt za uzasadnienie odpowiedzi poprzez odniesienie do lektury.

Zadanie 4. (0–2)
Spośród wszystkich podanych cech różnych gatunków literackich wybierz i zapisz te, które pasują do noweli. 

niewielka objętość, utwór wierszowany, utwór prozatorski, zawiera morał, posiada punkt kulminacyjny, służy wyśmianiu ludzkich wad, opisuje wydarzenia ważne dla całego narodu, utwór dramatyczny, utwór liryczny, utwór epicki

…………………………………………………………………………

Podstawa programowa
Klasy IV–VI
I Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
3) rozpoznaje czytany utwór jako baśń, legendę, bajkę, hymn, przypowieść, mit, opowiadanie, nowelę (…).

Właściwa odpowiedź: niewielka objętość, utwór prozatorski, posiada punkt kulminacyjny, utwór epicki.

Ocenianie:

  • przyznajemy 2 pkt za właściwie wymienione 4 cechy;
  • przyznajemy 1 pkt, gdy uczeń popełnił 1 błąd (zaznaczył o 1 cechę więcej lub 1 mniej).

Zadanie 5. (0–3)
Napisz ogłoszenie do gazety zawierające ofertę pracy na stanowisku latarnika w Aspinwall. Uwaga! Ocenie podlegają ortografia i interpunkcja.
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………

Podstawa programowa
Klasy IV–VI
III Tworzenie wypowiedzi.
2. Mówienie i pisanie. Uczeń:
1) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: (…) ogłoszenie (…).

Przykładowa odpowiedź:
Latarnik poszukiwany! Przyjmę do pracy uczciwego człowieka na stanowisko latarnika w Aspinwall. Zainteresowane osoby proszę o kontakt pod numerem telefonu: XX XXX XX XX.

Ocenianie:
treść
:

  • przyznajemy 2 pkt za tekst, w którym znajdują się takie elementy, jak: informacja o typie oferty (praca w Aspinwall), o osobach, do których jest skierowana, oraz o sposobach skontaktowania się;
  • przyznajemy 1 pkt za brak jednego z wyżej wymienionych elementów;
  • przyznajemy 0 pkt za brak więcej niż jednego z wyżej wymienionych elementów;

język:

  • przyznajemy 1 pkt za zapis (dopuszczalne są 2 błędy – językowe, ortograficzne, w tym interpunkcyjne).

Ponadto:

  • przyznajemy 0 pkt (we wszystkich kategoriach), jeśli tekst nie jest ogłoszeniem lub jeśli treść ogłoszenia jest niezgodna z poleceniem.

Zadanie 6. (0–1)
Przyjrzyj się Ilustracji do Pana Tadeusza Michała Elwiro Andriolli (https://pl.wikipedia.org/wiki/Pan_Tadeusz#/media/Plik:Pan_Tadeusz_-_Ksiega_1_1.JPG) i napisz, czy – Twoim zdaniem – mogłaby się ona znaleźć w ilustrowanej wersji Latarnika. Uzasadnij odpowiedź, podając 1 argument.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Podstawa programowa
Klasy IV–VI
I Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
17) przedstawia własne rozumienie utworu i je uzasadnia (…).

Komentarz: W tym zadaniu uczeń przedstawia własne rozumienie utworu – nie oceniamy go za to, jakie ma zdanie na temat relacji zachodzących między porównywanymi dziełami. Ważne jest uzasadnienie zdania i odwołanie się w wypowiedzi do obu tekstów kultury. 

Przykładowe odpowiedzi:

  • Moim zdaniem ilustracja, której autorem jest Michał Elwiro Andriolli, mogłaby się znaleźć w Latarniku, ponieważ została ona stworzona do Pana Tadeusza, czyli książki, którą czytał Skawiński i przez którą zapomniał zapalić latarnię.
  • Moim zdaniem ilustracja, której autorem jest Michał Elwiro Andriolli, nie mogłaby się znaleźć w Latarniku, ponieważ widzimy na niej kobietę, natomiast w Latarniku nie było ani jednej postaci kobiecej.

Ocenianie: przyznajemy 1 punkt za uargumentowanie zdania poprzez odniesienie się do dwóch tekstów kultury – noweli i ilustracji.

Zadanie 7. (0–4)
Który ze znanych Ci bohaterów lektur poradziłby sobie dobrze na stanowisku latarnika w Aspinwall? Podaj bohatera, tytuł książki, z której pochodzi, uzasadnij odpowiedź, podając cechę bohatera i przykład jego zachowania ilustrującego tę cechę.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy