Dołącz do czytelników
Brak wyników

Egzamin z języka polskiego

13 września 2022

NR 49 (Wrzesień 2022)

Nauka poprzez tworzenie zadań – pomysł na zajęcia przygotowujące do egzaminu ósmoklasisty

0 37

Układanie pytań i zadań przez uczniów jest ciekawe i bywa również twórcze. Bywa, ponieważ oprócz pytań naprawdę dobrych i zmuszających do myślenia pojawiają się pytania bardzo proste, np. dotyczące nazwiska bohatera czy daty. Lekcja tu opisana ma na celu zachęcenie uczniów do wysiłku, którego efektem będą właśnie pytania trudniejsze. Uczniowie zdobywają wiedzę – przede wszystkim poprzez tworzenie zadań, następnie poprzez ich rozwiązywanie.

Co umiem? Nad czym muszę jeszcze popracować?

Na lekcjach w klasie VIII zapewne wielu nauczycieli systematycznie monitoruje stopień realizacji podstawy programowej, jak również zachęca uczniów do dokonywania autoewaluacji. Co już wiem? Co umiem? Nad czym muszę jeszcze popracować? Co mnie ominęło?! O czym nie mam zielonego pojęcia?!

POLECAMY

Na moich lekcjach języka polskiego czy na zajęciach przygotowujących do egzaminu (prowadzonych w ramach innowacji pedagogicznej) dobrze sprawdzał się program powtórek zamieszczony na gazetce ściennej. Po powtórzeniu danego zagadnienia zakreślaliśmy je jakimś kolorem. Przyjemnie było obserwować, jak na kartkach z dnia na dzień ubywało bieli. Dla wielu uczniów było to bardzo motywujące.

Mimo to do najtrudniejszych zagadnień i tak trzeba wracać co jakiś czas. Co sprawia najwięcej problemów? Odpowiedź na to pytanie można uzyskać przynajmniej na dwa sposoby. Pierwszy z nich stanowi nasza obserwacja. Zapewne każdy nauczyciel jest w stanie wskazać obszary, z którymi uczniowie radzą sobie najgorzej. Drugi sposób polega na zebraniu informacji od uczniów. Wręczamy im wspomniany już program powtórek i prosimy o zaznaczenie tego, co jest jasne, na zielono i tego, co sprawia im problem, na czerwono. Na podstawie informacji od uczniów tworzymy zbiór zagadnień, nad którymi trzeba pochylić się raz jeszcze.

Zachęcam do przeprowadzenia cyklu lekcji polegających na nietypowym powtarzaniu zagadnień sprawiających trudności. Tym razem uczniowie nie otrzymają gotowych zadań od nauczyciela. Najpierw muszą je sami zbudować… Oczywiście już w trakcie pracy nad nimi muszą zdobyć odpowiednią (czytaj: dużą!) wiedzę – może nawet większą niż ta potrzebna do rozwiązania zadania.

W tabeli 1 znajduje się lista zagadnień najczęściej zaznaczanych na czerwono w jednej z uczonych przeze mnie klas. 


Tabela 1.

Kształcenie literackie i kulturowe
Czytanie utworów literackich
  • rodzaje komizmu,
  • elementy dramatu: akt, scena, tekst główny, didaskalia, monolog, dialog
Odbiór tekstów kultury
  • cechy gatunków: reportaż, wywiad, artykuł, felieton,
  • adaptacja

Kształcenie językowe

Gramatyka języka polskiego
  • zaimek, przyimek, partykuła,
  • oddzielanie tematu fleksyjnego od końcówki,
  • dopełnienie, okolicznik,
  • wyrazy poza zdaniem,
  • związki wyrazów w zdaniu, człon nadrzędny i podrzędny oraz typy związków,
  • przekształcanie konstrukcji składniowych, np. zdania złożone w pojedyncze i odwrotnie, zdania w równoważniki zdań i odwrotnie,
  • imiesłowy
Zróżnicowanie języka
  • słownictwo neutralne i wartościujące,
  • słownictwo o ograniczonym zasięgu (np. terminy naukowe, archaizmy, kolokwializmy)


 

Warianty pracy na lekcji

Jakie materiały powinnam przygotować jako osoba odpowiedzialna za przebieg lekcji? Nie ulega wątpliwości, że tekst źródłowy jest potrzebny. W przeciwnym razie uczniowie będą inspirować się gotowymi pomysłami… W pierwszym momencie pomyślałam o fragmencie dramatu, ale szyki pokrzyżowały mi wskazane przez uczniów gatunki publicystyczne. Czy powinnam naszykować również skany felietonów, reportaży itd.? Co by było, gdyby uczniowie zaznaczyli, że nie pamiętają czegoś z zakresu liryki czy epiki…? Czy na pewno uda mi się znaleźć takie teksty, w których będą zawarte i archaizmy, i imiesłowy, i elementy komiczne?!

Ponownie zadałam sobie pytanie, co chcę osiągnąć dzięki przeprowadzeniu tej lekcji. Odpowiedź brzmiała: chcę, aby ósmoklasiści nauczyli się (a raczej przypomnieli sobie), czym są didaskalia, przyimki, kolokwializmy itd. To, że jeden tekst literacki nie pomieści w sobie wszystkich tych elementów, nie oznacza, że młodzież nie może uporządkować ani zdobyć wiedzy na ich temat.

Uczniowie muszą najpierw dobrze zrozumieć zagadnienie, następnie powiązać je w oryginalny sposób z fragmentem dzieła. W tabeli 2 przedstawiłam przykładowe warianty i etapy pracy na lekcjach.
 

Tabela 2.

Etap I Etap II Etap III Etap IV Etap V
Nauczyciel planuje pracę na podstawie zdobytych informacji o zagadnieniach sprawiających trudność. Objaśnia uczniom zasady pracy na lekcji, prezentuje przykładowe zadanie związane z tekstem 
źródłowym.
Wariant 1 Wariant 1A Po zakończonych zajęciach należy zweryfikować stopień opanowania omówionego materiału. Uczniowie mogą raz jeszcze przejrzeć program powtórek i określić, co umieją, a co sprawia im problem. W razie potrzeby zadają pytania nauczycielowi bądź korzystają z pomocy koleżeńskiej.
Uczniowie pracują indywidualnie. Każdy uczeń otrzymuje tekst źródłowy i listę zagadnień, na podstawie których musi przygotować pytania. Może korzystać z podręcznika, a także internetu. Jeśli zagadnień jest zbyt dużo, można umówić się na przygotowanie jednego pytania do każdego obszaru podstawy programowej i samodzielne powtórzenie pozostałych treści.
Czas: 1 lekcja
Uczniowie czytają swoje pytania, a wylosowane osoby udzielają odpowiedzi. Każdy ma przy sobie tekst źródłowy. Można być wylosowanym kilka razy do odpowiedzi, by nie tracić czujności. Jeśli wylosowana osoba nie może odpowiedzieć na pytanie, musi ją wyręczyć autor pytania, wyjaśniając przy okazji zadanie.
Czas: 2 lekcje
 
Wariant 1B
Nauczyciel zbiera przygotowane pytania, dokonuje ich korekty i redakcji. Przynosi na lekcję pytania w formie papierowej lub w formie prezentacji.
  • Wylosowane osoby udzielają odpowiedzi na pytania. Mają przy sobie tekst źródłowy. Mogą odpowiadać kilka razy. 
    Czas: 2 lekcje
  • Zajęcia mają formę konkursu, w którym osoby aktywne są nagrodzone oceną. Czas: 2 lekcje
Wariant 2
Uczniowie pracują w małych grupach. Otrzymują tekst źródłowy i listę zagadnień, na podstawie których muszą przygotować pytania. Mogą korzystać z podręcznika, a także internetu. Liczbę 
pytań – jak wyżej –
dostosowujemy do liczby zagadnień wymagających powtórki 
(z zastrzeżeniem, że nauczyciel może narzucić, czego dokładnie ma dotyczyć pytanie), natomiast obowiązkowe jest powtórzenie wszystkich zagadnień. W ramach tej formy pracy uczniowie mogą dzielić się zagadnieniami do opracowania i przekazywać wiedzę innym członkom grupy.
Czas: 1 lekcja
 

Nauczyciel zbiera przygotowane pytania, dokonuje korekty i redakcji. Przynosi na lekcję pytania w formie papierowej.

Każda grupa otrzymuje i wykonuje wszystkie zadania, które zostały przygotowane na wcześniejszej lekcji i sprawdzone przez nauczyciela. Następnie na forum sprawdzane i porównywane są wszystkie rozwiązania. W razie sprzecznych odpowiedzi wspólnie ustalana jest poprawna wersja. Czas: 2 lekcje

 

Rodem z Baśnioboru – przykładowe zadania

Zaproponujmy uczniom fragment ciekawej książki. Wybrałam dzieło Brandona Mulla. Tabela 3 pokazuje, jak mogą wyglądać polecenia przygotowane przez uczniów – po dwa z każdego obszaru: kształcenia literackiego i językowego. W prawej kolumnie znajdują się odpowiedzi lub przykładowe odpowiedzi.


Tabela 3.

Kształcenie literackie i kulturowe Komentarz
(odpowiedzi lub 
przykładowe odpowiedzi)
Czytanie utworów literackich

Baśniobór to przykład:
a) epiki,
b) liryki,
c) dramatu.

Ten rodzaj literacki charakteryzuje się obecnością: podmiotu lirycznego, narratora, didaskaliów, fabuły, bohaterów, aktów, scen, dialogów i monologów postaci scenicznych, sytuacji lirycznej.

Baśniobór to przykład epiki. 
Ten rodzaj literacki charakteryzuje się obecnością: narratora, fabuły, bohaterów.
Odbiór tekstów 
kultury
Wyjaśnij, dlaczego Baśniobór nie jest reportażem. Baśniobór nie jest reportażem, ponieważ opisane wydarzenia nie są relacją z prawdziwych wydarzeń.
Kształcenie językowe
Gramatyka 
języka polskiego
W zdaniu „Kendra trzymała w ręku niebieską książkę ze złotymi literami” wskaż dowolny związek wyrazów, nazwij go. Określ człon nadrzędny i podrzędny. „Niebieską książkę” –
związek zgody; książkę – 
wyraz nadrzędny, niebieską – wyraz podrzędny.
Zróżnicowanie
języka
We fragmencie Baśnioboru wskaż kolokwializm. Przykładowy kolokwializm to słowo „cykor”.

 

Brandon Mull, Baśniobór (fragm.)1

W pokoju zabaw przy ścianie naprzeciwko okien stały regały z książkami. Były tam również drzwi prowadzące na schody, a także jedna z pokaźnych szaf.
Kendra trzymała w ręku niebieską książkę ze złotymi literami. Tytuł brzmiał: Dziennik sekretów. Zamykały ją trzy solidne klamry, każda z dziurką od klucza. Ostatni klucz, który dziewczynka dostała od dziadka, nie pasował do żadnej z nich, ale ten malutki, który znalazła w domku dla lalek, otwierał dolny zatrzask. Zatem jeden udało się odpiąć.
Kendra znalazła tę książkę, przeczesując regały w poszukiwaniu czegoś, co otworzyłoby tajemne przejście. Weszła na stołek i dosięgnęła nawet górnych półek, ale jak dotąd niczego nie odkryła. Nie było ani śladu sekretnych drzwi. Kiedy jednak natrafiła na zamkniętą książkę o intrygującym tytule, zarzuciła poszukiwania, by wypróbować klucze.
Po otwarciu dolnej klamry usiłowała odgiąć róg książki, by zajrzeć do środka. Okładka była jednak zbyt sztywna, a zamki trzymały mocno. Kendra musiała znaleźć pozostałe klucze.
...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy