Metodologia knowledge pills sposobem na argumentowanie! Jak rozwijać uczniowską umiejętność tworzenia wypowiedzi argumentacyjnej

Egzamin z języka polskiego

Podstawa programowa sugeruje, że na trzecim etapie edukacyjnym nasi uczniowie powinni doskonalić umiejętności wyrażania własnych ocen, argumentacji, kształcić umiejętności formułowania oraz uzasadniania sądów na temat dzieł literackich i tekstów kultury. W szczególności natomiast zwraca się uwagę na umiejętności retoryczne, w tym zasady tworzenia spójnych, logicznych i właściwych pod względem kompozycyjnym wypowiedzi argumentacyjnych o wyższym stopniu złożoności.

Założenia brzmią niezwykle ambitnie, a polonista, stający przed wyzwaniem przygotowania uczniów do zdawania egzaminu z języka polskiego w nowej formule, jest często zagubiony, ponieważ zmaga się z różnymi trudnościami. Należą do nich bez wątpienia: brak motywacji uczniów, brak wystarczającej ilości czasu na kształcenie kompetencji związanych z tworzeniem wypowiedzi argumentacyjnej, nienachalna znajomość lektur obowiązkowych przez uczniów czy edukacja w warunkach wielokulturowości i wielojęzyczności. 
W jaki sposób poradzić sobie z tymi wyzwaniami? Proponujemy metodologię knowledge pills. Krótkie partie materiału i dzielenie zagadnień na części sprawiają, że zainteresowanie i motywacja uczniów wzrastają, a to z kolei wpływa na poprawę efektywności tworzenia wypowiedzi argumentacyjnych.
Nowa matura daje uczniowi dowolność w wyborze formy, którą wykorzysta na egzaminie. Ma on za zadanie stworzyć wypowiedź argumentacyjną, w której uwzględni dwa utwory literackie (w tym jeden wskazany jako obowiązkowy na liście lektur) oraz zawrze dwa konteksty, pogłębiające rozumienie omawianych utworów. Uczeń może odnieść się do różnych kontekstów: historycznoliterackiego, teoretycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego. Wypowiedź argumentacyjna (rozprawka problemowa, esej, szkic krytyczny) nie może być krótsza niż 300 wyrazów (w kolejnych latach 400).
Nie oszukujmy się, że w warunkach nowego egzaminu, braku wystarczających materiałów dla nauczycieli na stronach CKE czy różnych emocji abiturienta będzie on sięgał po szkic krytyczny czy esej. W związku z faktem, że uczniowie najchętniej wybierają rozprawkę problemową, to tej formie wypowiedzi poświęcimy nasze refleksje. 
Celem rozprawki jest głębsze zastanowienie się nad określonym problemem, próba rozpatrzenia możliwości jego rozwiązania. Rozprawka powinna pokazać, w jaki sposób budujemy rozważania, jak dążymy do rozwiązania problemu ukazanego w temacie. Teza natomiast jest rozwiązaniem tego problemu. To gotowa odpowiedź rozstrzygająca zagadnienie.

POLECAMY

Po pierwsze: TEZA

To teza staje się osią konstrukcyjną, wokół której budujemy argumentację, aby w sposób przekonujący udowodnić jej słuszność. Teza musi być bliska tematu. Sprawia, że rozprawka staje się ukierunkowana, uporządkowana:

„Teza to po pierwsze, niejako tekst w pigułce,
ponieważ zawiera wizję całości, po drugie,
tekst sprofilowany, jako że każda teza
prowadzi dokądś i ta droga powinna być 
odtworzona w schemacie kompozycyjnym”1.

Dlatego też zanim postawimy tezę, warto jeszcze raz przyjrzeć się tematowi pracy oraz kryteriom oceniania wypowiedzi argumentacyjnej.

Pragmatyk – marzyciel. W jaki sposób wybór drogi życiowej wpływa na losy człowieka?

W pracy odwołaj się do:

  • Lalki Bolesława Prusa,
  • innego utworu literackiego,
  • wybranych kontekstów.

Praca musi liczyć minimum 300 wyrazów.
Zastanów się, jakie utwory, poza Lalką, można wykorzystać podczas analizy. Zadbaj o to, aby teza była adekwatna do każdego z przywołanych argumentów.

Przykładowa teza
Wybór drogi życiowej znacznie wpływa na losy bohatera, zazwyczaj działania bohatera wynikają z wyznawanego systemu wartości oraz z charakteru czasów, w których żył.

Po drugie: ROZWINIĘCIE

Rozwinięcie wypowiedzi argumentacyjnej to najbardziej obszerna część pracy. Warto więc wesprzeć uczniów w opanowaniu umiejętności budowania argumentów. W tym obszarze podstawową trudnością jest odróżnienie przykładu od argumentu. 
Przykład to zreferowany fragment bardzo konkretnego wydarzenia, który ma za zadanie wzmocnić siłę argumentacji, to konkretne zachowanie bohatera, scena lub cytat, który odnosi się do argumentu.
Argument natomiast to fakt lub okoliczność, ma na celu wzmocnienie, potwierdzenie lub obalenie tezy. W wypowiedzi argumentacyjnej najbardziej pożądane są argumenty logiczne, które opierają się na indukcji, dedukcji i analogiach, oraz rzeczowe, w których odwołujemy się do danych i faktów.
Podczas ćwiczenia kompetencji związanych z wypowiedzią argumentacyjną warto pracować z uczniami na schemacie akapitu analitycznego, który porządkuje strukturę wywodu. Uczniowie podczas ćwiczeń redakcyjnych mogą tworzyć schematy, w których pojawią się: teza, argument, rozwinięcie argumentu, przykład, kontekst, wniosek częściowy.

Przykładowy schemat do tematu:
„Miłość: źródło radości – przyczyna rozpaczy?”
Przemyśl problem i stwórz akapity według wzoru:
Teza: Miłość daje człowiekowi szczęście, choć bywa też źródłem ogromnego cierpienia.
Argument: D...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy