Dołącz do czytelników
Brak wyników

Egzamin z języka polskiego

6 września 2019

NR 32 (Wrzesień 2019)

Przygotowanie do egzaminu ósmoklasisty – współczesna leksyka

0 80

„Zakres znajomości języka ojczystego i sprawność w posługiwaniu się nim ułatwia przyswajanie wiedzy z innych dziedzin (przedmiotów) i jest dla każdego ucznia podstawą sukcesu szkolnego” – czytamy w podstawie programowej nauczania języka polskiego w szkole podstawowej1. Dokument podkreśla, że „rozwijanie umiejętności posługiwania się językiem polskim w mowie i w piśmie, w tym dbałość o wzbogacanie zasobu słownictwa uczniów oraz przestrzeganie przez nich norm poprawnościowych, należy do obowiązków nauczycieli wszystkich przedmiotów”2.

Oczywiście najważniejsze zadanie spoczywa na barkach polonisty, dzięki któremu uczeń musi nauczyć się rozpoznawać słownictwo neutralne i wartościujące, dostrzegać zróżnicowanie języka, w tym odróżniać słownictwo ogólnonarodowe i o ograniczonym zasięgu, rozpoznawać wyrazy rodzime i zapożyczone czy typy skrótów i skrótowców3. Na lekcjach języka polskiego uczeń ponadto poznaje sposoby wzbogacania słownictwa, rozwija umiejętność formułowania myśli, operowania bogatym słownictwem oraz wykorzystywania go do opisywania świata, oceniania postaw i zachowań ludzkich z zachowaniem zasad etyki i kultury języka4.

W niniejszym artykule, który jest pierwszym z planowanego cyklu tekstów poświęconych przygotowaniu do egzaminu ósmoklasisty, podzielę się kilkoma pomysłami do wykorzystania w pracy z uczniem, który za kilka miesięcy przystąpi do pierwszego egzaminu w swoim życiu:

  • zaproponuję zadanie dla ucznia, a następnie sprawdzę z Państwem w podstawie programowej, czy rzeczywiście dokument mówi o treściach, których dotyczy to zadanie;
  • zmieniając perspektywę, zaproponuję zadanie sprawdzające konkretne wymagania z podstawy programowej;
  • na koniec podam kilka pomysłów na ćwiczenia i zadania dotyczące wspomnianych obszarów podstawy programowej, czyli leksyki współczesnej i bogactwa leksykalnego (nie będą to scenariusze lekcji).
     

Weryfikacja zadania dla ucznia

To zadanie tak naprawdę jest przeznaczone nie dla uczniów, lecz dla naszych czytelników: proszę otworzyć podstawę programową i zastanowić się, jakich obszarów dotyczy poniższe zadanie5. Czy warto je wprowadzić na lekcji? Czy mogłoby znaleźć się na egzaminie? 
 

„Czytelnik prosi o podanie większej liczby przykładów kolokwializmów. Oto one:

mieć łeb na karku, łechtać czyjąś próżność, jechać po bandzie, pójść do pudła, siedzieć w kiciu, komuś odbija, rząd rżnie głupa, robić sobie jaja, nachapać się, puścić w skarpetkach, załapać się do polityki, klepnąć budżet, dorwać się do koryta, obudzić się z ręką w nocniku, czacha człowiekowi pęka, nie wciskaj mi kitu, ależ będzie zadyma itp.

Pamiętajmy o tym, że podpieranie się w oficjalnych sytuacjach komunikacyjnych kolokwializmami – choć nie uznaje się tego za błąd – nie wystawia mówiącemu najlepszej opinii. Świadczy raczej o jego nikłej wiedzy i sprawności językowej i o tym, że nie potrafi on precyzyjniej wyrazić tego, co ma na myśli”6.

Zgodnie z przytoczonym tekstem kolokwializmy to:

  • słowa błędnie użyte,
  • słowa charakterystyczne dla pewnych grup osób,
  • słowa pochodzące z języka potocznego,
  • zapożyczenia z języków obcych.


Zadanie z pewnością sprawdza wiedzę na temat zróżnicowania języka. 
 

Wymagania
Klasy VII i VIII
(…)

II Kształcenie językowe.
(…)
2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:
1) dostrzega zróżnicowanie słownictwa, w tym rozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (np. terminy naukowe, archaizmy, kolokwializmy); rozpoznaje wyrazy rodzime i zapożyczone, zna typy skrótów i skrótowców – określa ich funkcje w tekście (…).


Ale uczeń powinien umieć skorzystać też z komentarza zamieszczonego pod zbiorem przytoczonych kolokwializmów. Są to umiejętności związane z wyszukiwaniem informacji w tekście.
 

Wymagania
Klasy VII i VIII
(…)

I Kształcenie literackie i kulturowe.
(…)
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu publicystycznego, popularnonaukowego lub naukowego (…).


Przygotowywanie zadania dla uczniów

Nauczyciel musi na bieżąco monitorować stopień realizacji podstawy programowej, by mieć pewność, że wprowadził na lekcjach wszystkie jej wymagania.

Kolejne zadanie też jest w związku z tym dla naszych czytelników. Proszę spróbować ułożyć zadanie, które by sprawdzało wiedzę na temat słownictwa neutralnego i wartościującego, zgodnie z poniższym zapisem z podstawy programowej:
 

Wymagania
Klasy IV–VI
(…)

II Kształcenie językowe.
(…)
2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:
6) rozpoznaje słownictwo neutralne i wartościujące, rozumie ich funkcje w tekście (…).

 

„Rembrandt Harmenszoon van Rijn (ur. 15 lipca 1606 w Lejdzie, zm. 4 października 1669 w Amsterdamie) – holenderski malarz, rysownik i grafik. Uważany powszechnie za jednego z największych artystów europejskich i światowych. 

Obok Jana Vermeera i Fransa Halsa najważniejszy malarz w sztuce holenderskiej „złotego wieku” – okresu, w którym kultura, nauka, gospodarka, potęga militarna i wpływy polityczne Holandii osiągnęły apogeum. 

W okresie lejdejskim swoje obrazy sygnował skrótem „RHL” (Rembrandus Hermanii Leidensis). Później podpisywał się jedynie samym imieniem, podobnie jak wielcy artyści renesansu: Michał Anioł, Rafael lub Tycjan”7.


Moje propozycje wyglądają następująco. W związku z tym, że udział zadań otwartych w arkuszu wynosi aż 70%, warto tym razem sięgnąć właśnie po taki typ zadania. Oto przykładowe polecenia:

  • Z zacytowanego tekstu przepisz jedno wypowiedzenie stanowiące fakt i jedno wypowiedzenie stanowiące opinię.
  • Z zacytowanego tekstu wypisz jedno wypowiedzenie pozbawione opinii autora na temat malarza.
  • Z zacytowanego tekstu wypisz trzy słowa, które świadczą o tym, że autor ocenia artystów, o których pisze.

Oceniając zadanie wykonane przez uczniów, zwróćmy uwagę na to, że warianty nr 1 i 2 wymagają zacytowania odpowiednich fragmentów ze źródła (wypowiedzenia nr 1 i 4 są neutralne, wypowiedzenia 2, 3 oraz 5 są wartościujące); wariant nr 3 wymaga wskazania jedynie konkretnych słów (np. „największych”, „najważniejszy”, „wielcy”). Na przykładzie tego typu zadań ćwiczymy nie tylko umiejętność rozpoznawania słownictwa neutralnego i nacechowanego dodatnio bądź ujemnie, ale również kształcimy (sprawiającą problemy) umiejętność czytania poleceń.

Wykorzystując notatkę o Rembrandcie, sprawdźmy przy okazji znajomość argumentowania oraz redagowania zaproszenia.
 

Wymagania
Klasy VII i VIII
(…)

III Tworzenie wypowiedzi.
(…)
1. Elementy retoryki. Uczeń:
4) wykorzystuje znajomość zasad tworzenia tezy i hipotezy oraz argumentów przy tworzeniu rozprawki oraz innych tekstów argumentacyjnych (…).

 

Wymagania
Klasy IV–VI
(…)

III Tworzenie wypowiedzi.
(…)
2. Mówienie i pisanie. Uczeń:
1) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: dialog, opowiadanie (twórcze, odtwórcze), opis, list, sprawozdanie (z filmu, spektaklu, wydarzenia), dedykacja, zaproszenie, podziękowanie, ogłoszenie (…).

 

Fot. 1. Kolaż z dialektami

 

  • Zredaguj zaproszenie dla uczniów klas ósmych Twojej szkoły na wykład o Rembrandcie. Podaj dwa argumenty, aby zachęcić młodzież do udziału w spotkaniu (możesz skorzystać z powyższej notatki o malarzu). Pamiętaj o poprawności ortograficznej i interpunkcyjnej.

Zasady oceniania zaproszenia i ogłoszenia są dobrze opisane w Informatorze o...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy