Dołącz do czytelników
Brak wyników

Egzamin z języka polskiego

19 maja 2020

NR 36 (Maj 2020)

Pan Tadeusz na „lekcji z przesiadką”

11

Mogłoby się wydawać, że lektury pokroju Pana Tadeusza wymagają poważnego podejścia. Dyskusje, prezentacje, wykłady. Wszystko to prawda. Może się jednak okazać, że równie efektywne (a może nawet bardziej) będzie zaproponowanie uczniom zajęć z elementami lekcji odwróconej, ot takiej choćby „lekcji z przesiadką”. Praca na czas, szybkie tempo zmian, różnorodność i nieco ruchu. Doskonały przepis na powtórzenie i utrwalenie najważniejszych informacji.

Zamieniamy się miejscami

O co w tym wszystkim chodzi? Przede wszystkim o to, by w sprzyjającej atmosferze odnieść się do wybranych, najważniejszych informacji związanych z lekturą. Gdy w grę wchodzi tekst o pokroju epopei narodowej, młodzi ludzie z definicji nie mają ochoty się nad nim pochylać. Lektury są, ich zdaniem, nieco „przeterminowane”, a bohaterowie Pana Tadeusza żyją na papierze i nie wiedzą, co to problemy współczesnych nastolatków. Czasami trudno nie zgodzić się z taką bądź podobną argumentacją. Tym chętniej sięgać powinniśmy po niestandardowe formy i metody pracy.
Jedną z nich jest właśnie lekcja z przesiadką. Przygotowania do niej rozpoczynamy od opracowania zestawu pytań lub zadań, z którymi zmierzyć będą się musieli uczniowie. Ważne jest, by zadań było tyle, ilu mamy uczniów, dlatego warto rozważyć stworzenie dwóch lub trzech zestawów i takie zaaranżowanie przestrzeni, by praca odbywała się w mniejszych zespołach. Tak naprawdę i tak każdy sam rozwiązuje poszczególne punkty, ale nie musimy wymyślać trzydziestu zadań (i tak nie każdy zdążyłby do wszystkich dotrzeć). 
Istotnym elementem, który koniecznie trzeba przemyśleć, planując zadania dla młodzieży, jest czas. Warto postarać się, by każde z ćwiczeń wymagało takiej samej jego ilości do wykonania (i by nie przekraczał dwóch minut, wtedy bowiem mamy szansę na dość pełne wyczerpanie interesujących nas kwestii). Jasno należy jednak zaznaczyć, że lekcja z przesiadką to doskonały pomysł na powrót do ogólnych zagadnień, nie zaś na szczegółowe sprawdzanie szczegółów treści (co, moim zdaniem, mija się z celem i zabija przyjemność czytania).
Warto zadać sobie pytania: Co jest najważniejsze podczas omawiania Pana Tadeusza? Na co zwrócić uwagę? Co będzie dla młodych ludzi interesujące? Jakie elementy mogą odnieść do swojego życia? Im bardziej utożsamiamy się z bohaterami, tym lepiej zapamiętujemy ich przygody. Istnieje szansa, że więcej zostanie w głowach.

Lista zadań i co dalej?

Gdy mamy już opracowaną listę zadań (najlepiej około piętnastu), czas na kolejny krok. Aranżacja przestrzeni. Aby jak najsprawniej móc zorganizować lekcje z przesiadką, warto ustawić stoły tak, by uczniowie mogli siedzieć w połączonych ze sobą ławkach. Załóżmy, że mamy w zespole 30 osób. Najlepiej byłoby podzielić je na dwie grupy. Każda z grup pracuje przy osobnym „stole”, zbudowanym z połączonych ze sobą ławek. Przed każdym uczniem znajduje się polecenie dotyczące danego stanowiska. Młody człowiek posiada własną kartę odpowiedzi, na której zamieszcza swoje rozwiązania. 
Zanim przejdziemy do zasadniczej części lekcji, warto szczegółowo przedstawić młodzieży nie tylko warunki pracy, lecz także jej cel. Pozornie może wydawać się, że marnujemy czas na zabawę, podczas gdy powinniśmy jak najlepiej go wykorzystywać. A przecież w efekcie pracy nad poszczególnymi poleceniami uczniowie systematyzują sobie zagadnienia, budują ciągi skojarzeń, utrwalają. Dodatkowo oswajają się z pracą pod presją czasu. A wszystko w bezpiecznych warunkach „rozrywkowej” lekcji. 
Omówiwszy zasady, przechodzimy do meritum. Na dany sygnał wszyscy przystępują do pisania. Przez około dwie minuty (to naprawdę sporo) uzupełniają to, co mają do zrobienia w tym miejscu, w którym się znajdują. Po upływie wyznaczonego czasu każdy uczeń zabiera swoją pracę i przesiada się na miejsce obok. Tam czeka na niego kolejne polecenie. I kolejne dwie minuty. Zgodnie z tym schematem postępujemy do momentu, aż każdy wróci do tego punktu, z którego rozpoczynał. 
Przy układzie, w którym rozwiązanie zadań zajmuje około dwóch minut i mamy mniej więcej piętnaście ćwiczeń do wykonania, pozostaje nam jeszcze czas na omówienie tego, co znalazło się w uczniowskich kartach odpowiedzi. Rzecz jasna nie chodzi o to, by odpytywać każdego po kolei, co zapisał, a raczej o to, by ogólnie udzielić odpowiedzi na postawione przed młodymi ludźmi pytania. 

Stacje na start

Inną wersją wspomnianej wyżej lekcji z przesiadką są stacje zadaniowe. Wymagają one nieco mniej naszych przygotowań, a pozwalają na pracę z wykorzystaniem elementu przemieszczania się po klasie. Są ciekawą alternatywą dla tradycyjnie prowadzonych powtórek i z wielkim powodzeniem mogą być stosowane w zespołach o różnym wieku.
Na czym polega ćwiczenie? Podobnie jak przy „lekcji z przesiadką” uczniowie otrzymują pakiet zróżnicowanych zadań. Jest ich jednak mniej niż w poprzednim przykładzie, ponieważ zakładamy, że młodzi ludzie przemieszczają się od stacji do stacji w sposób dowolny, sami decydują o kolejności rozwiązywania zadań i ilości czasu, którego na to potrzebują. Zaletą tego wariantu jest również fakt, że możemy zaproponować nieco bardziej rozbudowane polecenia niż w wersji, w której młodzi ludzie mają dwie minuty na odpowiedź.
Warto umówić się z uczniami na to, że przy każdym ze stanowisk może być nie więcej niż 3–4 osoby (to kwestia techniczna, bo jeśli byłoby ich więcej, łatwo o chaos podczas pracy). Nietrudno policzyć, że przy klasie około trzydziestoosobowej przygotowujemy 7–8 poleceń. To o połowę mniej niż przy klasycznej lekcji z przesiadką. Poza tym nie ma potrzeby kilkukrotnie powielać tego samego polecenia. Wystarczy, że każde z nich umieścimy w widocznym i dostępnym dla uczniów miejscu. 
Planując lekcję ze stacjami zadaniowymi, podobnie jak przy zajęciach z przesiadką, warto pamiętać o takiej organizacji czasu, by móc spokojnie wytłumaczyć zadania na począ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy