Dołącz do czytelników
Brak wyników

Horyzonty polonistyki

25 marca 2019

NR 29 (Marzec 2019)

O muzyce w literaturze,
czyli dźwięki na języku polskim

0 85

Już Pitagoras mawiał, że muzyka budzi w sercu pragnienie dobrych czynów, dlatego należy wykorzystywać ją na lekcjach języka polskiego, są to bowiem takie zajęcia, podczas których zapraszamy młodych ludzi do świata wartości, uczniowie oceniają postawy, mają szansę utożsamiać się z bohaterami, dokonywać ich oceny.
Tym niezwykle ważnym formom aktywności uczniów powinna towarzyszyć muzyka, która według polskiego przysłowia „łagodzi obyczaje”, 
i pozwala niejednokrotnie wyrazić to, co trudno ująć w słowa, bo – jak mawiał Hans Christian Andersen – Gdzie brak słów, tam mówi muzyka. 

Pracując jako nauczycielka języka polskiego, jestem świadoma tego, że muzyka towarzyszy mi w pracy na co dzień i nie myślę tylko o warstwie brzmieniowej tekstu, gdzie obecność wyrazów dźwiękonaśladowczych, odpowiednia liczbasylab w wersach i wersów w zwrotce, wykorzystanie anafor bądź epifor oraz to, czy tekst składa się z równoważników zdań, czy też zdań, ma wpływ na rytm i dynamiczność utworu literackiego oraz jego melodię. Przykładem takiego utworu literackiego o charakterystycznej warstwie brzmieniowej jest zdecydowanie wiersz Deszcz jesienny Leopolda Staffa:


O szyby deszcz dzwoni,
deszcz dzwoni jesienny
I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny,
Dżdżu krople padają i tłuką w me okno...
Jęk szklany... płacz szklany... 
a szyby w mgle mokną
I światła szarego blask sączy się senny...
O szyby deszcz dzwoni, 
deszcz dzwoni jesienny... (...)1

Na pewno warto, pracując z uczniami, zwrócić uwagę na to, w jaki sposób budowa wersów, strof, dobór słownictwa wpływają na melodyjność utworu. Niemalże słyszymy podczas czytania muzykę kojarzącą się z jednostajnym dźwiękiem kropel deszczu uderzającego o okno.

Muzykę można na lekcje języka polskiego zaprosić, wykorzystując nowoczesne technologie. Obecność technologii informacyjno-komunikacyjnych podczas pracy z uczniami na naszym przedmiocie jest jak najbardziej uzasadniona, regulowana wpisem w podstawie programowej. Warto pamiętać, aby wykorzystanie nowoczesnych technologii było jak najbardziej uzasadnione, czyli sprzyjało uczeniu się. Gdy omawiam z młodzieżą teksty, które często są przez nią niezrozumiałe, gdyż albo pisane są niezrozumiałym dla niej językiem, albo dotyczą wydarzeń historycznych lub zagadnień, które są młodym ludziom odległe mentalnie, wykorzystuję kanał YouTube i włączam podczas czytania moim uczniom teledysk, by mogli odebrać dzieło literackie różnymi zmysłami. Podczas omawiania Dywizjonu 303 każdy nauczyciel polonista może skorzystać z piosenki zespołu Sabaton „Aces in exile”: //tiny.pl/tm517 (4’27’’)2 opowiadającej o bitwie o Anglię. Kazik Staszewski zaproponował fanom własną wersję wiersza Ballada o Janku Wiśniewskim w piosence „Janek Wiśniewski padł”: //tiny.pl/gzvbn (2’41’’)3. Ballada o Janku Wiśniewskim opisuje zastrzelenie Zbyszka Godlewskiego 17 grudnia 1970 r., a w szerszym kontekście ukazuje wydarzenia grudniowe z 1970 r., 
kiedy to załoga Stoczni Gdańskiej po strajku została ostrzelana. Nie sposób pominąć jeszcze jednego ważnego utworu dopełniającego omawianie tekstów, których tematem jest reżim i zagrożenie totalitaryzmem, są to „Mury” Jacka Kaczmarskiego: //tiny.pl/qn3gg (5’21’’)4, wysłuchanie „Murów” i interpretacja w kontekście omawianej lektury pozwoli poszerzyć tło dzieła. Ponadto na lekcjach języka polskiego możemy wprowadzić muzykę, omawiając również utwory o tematyce miłosnej: Niepewność Adama Mickiewicza w wersji niezapomnianego Marka Grechuty: //tiny.pl/tm51r (2’57’’)5 lub Michała Żebrowskiego i Katarzyny Stankiewicz: //tiny.pl/tm51w (3’29’’)6 z pewnością pomoże młodzieży w udzieleniu odpowiedzi podmiotowi lirycznemu w związku z jego miłosnymi dylematami dotyczącymi uczucia i owej tytułowej niepewności, czy to, co podmiot liryczny czuje, to przyjaźń, czy też miłość. Poezję Haliny Poświatowskiej kojarzę coraz częściej z głosem Janusza Radka i jego wykonaniem utworu: „Kiedy umrę kochanie”: //tiny.pl/tm519 (4’31’’)7. Wisława Szymborska to poetka, której dzieło również zainspirowało wielkiego muzyka, warto podczas lekcji wykorzystać utwór zespołu Maanam i jego wersję Nic dwa razy: //tiny.pl/tm51c (2’39’’)8


Muzykalne narzędzia

Warto wykorzystać te utwory muzyczne w pracy z młodzieżą, gdyż pozwolą na znalezienie ciekawych dróg do interpretacji utworów literackich. Jeśli nie chcemy wykorzystać ich w całości, możemy dzięki bezpłatnym narzędziom dostępnym w Internecie dokonać modyfikacji owych nagrań tak, aby zmieniły się np. w zadanie edukacyjne online do tekstu. ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy