Dołącz do czytelników
Brak wyników

Horyzonty polonistyki

25 marca 2019

NR 29 (Marzec 2019)

O muzyce w literaturze,
czyli dźwięki na języku polskim

0 131

Już Pitagoras mawiał, że muzyka budzi w sercu pragnienie dobrych czynów, dlatego należy wykorzystywać ją na lekcjach języka polskiego, są to bowiem takie zajęcia, podczas których zapraszamy młodych ludzi do świata wartości, uczniowie oceniają postawy, mają szansę utożsamiać się z bohaterami, dokonywać ich oceny.
Tym niezwykle ważnym formom aktywności uczniów powinna towarzyszyć muzyka, która według polskiego przysłowia „łagodzi obyczaje”, 
i pozwala niejednokrotnie wyrazić to, co trudno ująć w słowa, bo – jak mawiał Hans Christian Andersen – Gdzie brak słów, tam mówi muzyka. 

Pracując jako nauczycielka języka polskiego, jestem świadoma tego, że muzyka towarzyszy mi w pracy na co dzień i nie myślę tylko o warstwie brzmieniowej tekstu, gdzie obecność wyrazów dźwiękonaśladowczych, odpowiednia liczbasylab w wersach i wersów w zwrotce, wykorzystanie anafor bądź epifor oraz to, czy tekst składa się z równoważników zdań, czy też zdań, ma wpływ na rytm i dynamiczność utworu literackiego oraz jego melodię. Przykładem takiego utworu literackiego o charakterystycznej warstwie brzmieniowej jest zdecydowanie wiersz Deszcz jesienny Leopolda Staffa:


O szyby deszcz dzwoni,
deszcz dzwoni jesienny
I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny,
Dżdżu krople padają i tłuką w me okno...
Jęk szklany... płacz szklany... 
a szyby w mgle mokną
I światła szarego blask sączy się senny...
O szyby deszcz dzwoni, 
deszcz dzwoni jesienny... (...)1

Na pewno warto, pracując z uczniami, zwrócić uwagę na to, w jaki sposób budowa wersów, strof, dobór słownictwa wpływają na melodyjność utworu. Niemalże słyszymy podczas czytania muzykę kojarzącą się z jednostajnym dźwiękiem kropel deszczu uderzającego o okno.

Muzykę można na lekcje języka polskiego zaprosić, wykorzystując nowoczesne technologie. Obecność technologii informacyjno-komunikacyjnych podczas pracy z uczniami na naszym przedmiocie jest jak najbardziej uzasadniona, regulowana wpisem w podstawie programowej. Warto pamiętać, aby wykorzystanie nowoczesnych technologii było jak najbardziej uzasadnione, czyli sprzyjało uczeniu się. Gdy omawiam z młodzieżą teksty, które często są przez nią niezrozumiałe, gdyż albo pisane są niezrozumiałym dla niej językiem, albo dotyczą wydarzeń historycznych lub zagadnień, które są młodym ludziom odległe mentalnie, wykorzystuję kanał YouTube i włączam podczas czytania moim uczniom teledysk, by mogli odebrać dzieło literackie różnymi zmysłami. Podczas omawiania Dywizjonu 303 każdy nauczyciel polonista może skorzystać z piosenki zespołu Sabaton „Aces in exile”: //tiny.pl/tm517 (4’27’’)2 opowiadającej o bitwie o Anglię. Kazik Staszewski zaproponował fanom własną wersję wiersza Ballada o Janku Wiśniewskim w piosence „Janek Wiśniewski padł”: //tiny.pl/gzvbn (2’41’’)3. Ballada o Janku Wiśniewskim opisuje zastrzelenie Zbyszka Godlewskiego 17 grudnia 1970 r., a w szerszym kontekście ukazuje wydarzenia grudniowe z 1970 r., 
kiedy to załoga Stoczni Gdańskiej po strajku została ostrzelana. Nie sposób pominąć jeszcze jednego ważnego utworu dopełniającego omawianie tekstów, których tematem jest reżim i zagrożenie totalitaryzmem, są to „Mury” Jacka Kaczmarskiego: //tiny.pl/qn3gg (5’21’’)4, wysłuchanie „Murów” i interpretacja w kontekście omawianej lektury pozwoli poszerzyć tło dzieła. Ponadto na lekcjach języka polskiego możemy wprowadzić muzykę, omawiając również utwory o tematyce miłosnej: Niepewność Adama Mickiewicza w wersji niezapomnianego Marka Grechuty: //tiny.pl/tm51r (2’57’’)5 lub Michała Żebrowskiego i Katarzyny Stankiewicz: //tiny.pl/tm51w (3’29’’)6 z pewnością pomoże młodzieży w udzieleniu odpowiedzi podmiotowi lirycznemu w związku z jego miłosnymi dylematami dotyczącymi uczucia i owej tytułowej niepewności, czy to, co podmiot liryczny czuje, to przyjaźń, czy też miłość. Poezję Haliny Poświatowskiej kojarzę coraz częściej z głosem Janusza Radka i jego wykonaniem utworu: „Kiedy umrę kochanie”: //tiny.pl/tm519 (4’31’’)7. Wisława Szymborska to poetka, której dzieło również zainspirowało wielkiego muzyka, warto podczas lekcji wykorzystać utwór zespołu Maanam i jego wersję Nic dwa razy: //tiny.pl/tm51c (2’39’’)8


Muzykalne narzędzia

Warto wykorzystać te utwory muzyczne w pracy z młodzieżą, gdyż pozwolą na znalezienie ciekawych dróg do interpretacji utworów literackich. Jeśli nie chcemy wykorzystać ich w całości, możemy dzięki bezpłatnym narzędziom dostępnym w Internecie dokonać modyfikacji owych nagrań tak, aby zmieniły się np. w zadanie edukacyjne online do tekstu. 

Pierwszym takim narzędziem jest LearningApps: //learningapps.org/9. Dzięki niemu możemy skorzystać z niezliczonej ilości gotowych zadań z języka polskiego, takich jak pasujące pary, grupowanie, oś liczbowa, test jednokrotnego wyboru, zadanie z lukami, wykreślanki, wisielec, krzyżówki i wiele innych form aktywności wspomagających proces uczenia się naszych podopiecznych. Z gotowych zadań przygotowanych przez innych nauczycieli a także uczniów możemy korzystać bez rejestracji, natomiast chcąc przygotowywać własne aplikacje, należy założyć konto, dzięki czemu będziemy mogli dodawać nie tylko wirtualne klasy i wysyłać uczniom zadania z LearningApps jako zadanie domowe online do wykonania lub w ramach zadania domowego (wykorzystując przy tym uczniowską fascynację nowoczesnymi technologiami) poprosić ich o przygotowanie zadania dla kolegów/koleżanek z klasy. 

Co dla mnie jest szczególnie atrakcyjne w tym narzędziu w kontekście omawianego tematu, to możliwość wykonania zadania audio/video z adnotacjami: //learningapps.org/create?new=100. Procedura jest prosta i dość intuicyjna –
należy nadać tytuł tworzonej przez nas formie aktywności, następnie przygotować opis/instrukcję/polecenie do zadania. Kolejną czynnością jest wybranie audio/pliku dźwiękowego lub filmu i przygotowanie pytań dla uczniów lub komentarzy, które będą wyświetlane podczas odtwarzania. Ważne jest to, aby wprowadzić czas nagrania (np. 00:25), a następnie można wpisać do tworzonej aplikacji dowolny tekst. Warto pamiętać, że istnieje opcja udzielenia uczniom i uczennicom dodatkowych wskazówek do zadania. Po przygotowaniu zadania można je obejrzeć i w razie potrzeby albo edytować, albo zapisać je na naszym koncie. Edytować przygotowane dla klasy zadanie można zawsze, a udostępniamy je dzięki wygenerowanemu kodowi QR, linkowi bądź wyświetlamy po prostu na ekranie, logując się do naszego konta. 
Kolejnym narzędziem, dzięki któremu zapraszamy muzykę na nasze lekcje języka polskiego i jednocześnie mamy możliwość stworzenia zadania edukacyjnego dla naszych uczniów, jest Edpuzzle: //edpuzzle.com/10. Mimo że strona jest dostępna w języku angielskim, jest to narzędzie intuicyjne; po założeniu konta należy zaznaczyć, że jest to konto nauczyciela, dodać szkołę i... zaczynamy! Po pierwsze, narzędzie samo podpowiada, gdzie możemy szukać inspirujących filmików edukacyjnych, aby przygotować z nich różne formy aktywności dla naszych uczniów: YouTube, Khan Academy, National Geografic, TED talks, Veritasium, Numberphile, Crash Course. Klikając na „My content” i następnie „Addcontent”, należy załadować filmik, z którym chcielibyśmy pracować z n...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy