Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kompetencje komunikacyjne

7 grudnia 2017

NR 11 (Marzec 2016)

Wypowiedzi użytkowe
Jak pisać?

0 248

„W końcu nie jest wielkim sekretem ani literackim, ani egzystencjalnym fakt, iż mówić umieją wszyscy, natomiast zapisać swe mówienie mało kto potrafi” – słowa Jerzego Pilcha można odnieść do wszystkich form pisemnych, a w szczególności do tekstów użytkowych. Mając z nimi kontakt na co dzień, warto postawić pytanie: czy wiem, jak poprawnie napisać zaproszenie, ogłoszenie, podziękowanie, dedykację…?

Mówi się, że najtrudniejszy jest początek. Największą trudnością, z jaką można się zmierzyć podczas tworzenia jakiegokolwiek tekstu, jest napisanie pierwszych liter, wyrazów, zdań… Potem machina zostaje poruszona, a wyobraźnia zaczyna współpracować z lekkim piórem. Wydaje się to oczywiste. Jednak nie zawsze. Opowiadania, barwne opisy czy recenzje dają autorowi więcej wolności podczas pisania niż modelowe teksty użytkowe. Sztuką jest napisać w ciekawy sposób coś, co wydaje się z góry uznane za schematyczne. Studentki pierwszego roku filologii polskiej oraz filmoznawstwa na potrzeby książki Piszę, więc jestem1 zmierzyły się z nietypowym zadaniem, jakim było napisanie kilku tekstów użytkowych (m.in.: zaproszenia, toastu, gratulacji czy kondolencji) w sposób jak najbardziej twórczy i oryginalny. Ich prace posłużyły do zobrazowania najważniejszych reguł, jakimi należy się kierować podczas pisania.

Do kogo piszemy, w jakim celu i z jakiego powodu?

Rozpoczynając pracę nad tekstem, który wchodzi w kanon form użytkowych, należy mieć na uwadze podstawowe informacje, jakimi są: do kogo piszemy, w jakim celu i z jakiego powodu? To właśnie wokół adresata powinna być skupiona uwaga nadawcy. Jeśli z góry nie będzie narzucony odbiorca wypowiedzi, tekst może stracić na autentyczności, przejrzystości, a w konsekwencji może rozminąć się z założonym celem wypowiedzi. Oczywiście wygląda to różnie w przypadku np. dedykacji czy życiorysu. Ten pierwszy kładzie zdecydowanie większy nacisk na „ty”, czyli właśnie na adresata. Posiadając w swojej wyobraźni hipotetycznego odbiorcę, łatwiej jest sprecyzować przyczynę, powód, przez który się  pisze, oraz cel, który chce się osiągnąć. Te trzy elementy stanowią bazę dla tworzenia takich form użytkowych jak: podanie, zaproszenie, ogłoszenie.

 

Magdalenie, bez której ta książka by nie powstała. Magdalenie, dla której ona została napisana. Magdalenie – bo dodawała skrzydeł w momencie, gdy ja widziałam tylko przepaść. Zofia.
[dedykacja, Karolina Król]

 

Adresat

Skoro mowa o adresacie, to warto zwrócić uwagę na to, jak się do niego należy zwracać, aby było to poprawne. Warto wziąć pod uwagę, czy tekst użytkowy, który powstaje, jest oficjalny, czy prywatny. To warunkuje formę, jaka zostanie zastosowana. 
Przykładem może być zaproszenie – w pierwszym przypadku najbardziej prawdopodobne byłoby napisanie: Szanowny Panie, Szanowna Pani… W drugim zaś można odważyć się na bardziej bezpośrednie sformułowania – np. Droga Aniu, Kochany Janku. 

Innym ważnym aspektem podczas tworzenia tekstu prywatnego jest stopień poufałości nadawcy z adresatem. W zależności od relacji, jaka łączy adresata z nadawcą, można użyć różnych wyrażeń, które przedstawią stopień zażyłości. Dostrzec to można choćby w dedykacjach – pisarze wielokrotnie kierują słowa do osób bliskich, stosując różne zwroty i eksponując tym samym emocjonalny stosunek z odbiorcą-czytelnikiem. Również należy pamiętać o odpowiednim podpisie i zakończeniu tekstu, ponieważ także wyrażają stosunek nadawcy do odbiorcy. 

 

Droga Babciu, w tym wyjątkowym dniu chcemy Ci życzyć tego, czego sama z pewnością byś sobie życzyła. Zdrowia – abyś mogła jak najdłużej przyglądać się zmaganiom na naszej jeszcze młodej drodze życia. Radości – abyś za każdym razem, dzięki swojemu uśmiechowi i dobrym słowom sprawiała, że po deszczu wychodzi słońce. Satysfakcji – z tego, ile nauczyłaś każdego z nas i z tego, że już żadne z Twoich wnucząt nie powie »nie umiem ugotować rosołu«. Kochana Babciu, dziękujemy Ci za trud naszego wychowania – Wnuki: Jaś, Zosia i Małgosia.
[życzenia, Roksana Czeszejko-Sochacka]

 

Kompozycja

Niewątpliwie solidny warsztat twórczy opiera się nie tylko na praktyce, ale też na opanowaniu wiadomości teoretycznych. To z nimi wiążą się takie pojęcia, jak: kompozycja, budowa, struktura, terminologia. Błędem byłoby rozpoczęcie listu oficjalnego bez jakiegokolwiek nagłówka. Przecież ważne jest, czy kierowany jest on do Szanownej Dyrekcji lub może jednak do Szanownej Pani Prezes. Podobnie jest z trójdzielną kompozycją, której uczą się dzieci od szkoły podstawowej. Oczywiście nie zawsze sprawdza się ona w tekstach użytkowych (gdzie znaleźć na nią miejsce w dedykacji?), jednak znajomość podstawowych reguł jest konieczna, aby tekst stał się jasny i przejrzysty. Musi on być napisany w sposób przemyślany i zgodnie z wszelkimi zasadami, nie pomijając nagłówków, tytułów, terminów lub miejsc (w przypadku choćby zaproszeń) oraz podpisów. 

 

Anna Mostowa 
ul. Kwiatowa 44/12 
65-952 Poznań 

Pan Karol Niepolak
Dyrektor Instytutu Filologii Polskiej
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Szanowny Panie Dyrektorze!
Zwracam się z uprzejmą prośbą o przyjęcie mnie na studia stacjonarne pierwszego stopnia, na kierunek filologia polska. Prośbę swą motywuję tym, że ukończyłam liceum ogólnokształcące o profilu kulturalno-artystycznym, więc sztuka i literatura nie jest mi obca. Byłam redaktorką naczelną szkolnej gazetki oraz kierowałam szkolnym kołem literackim. Pragnę dalej kształtować się i rozwijać w tym kierunku, a Państwa uczelnia może mi to zapewnić. Proszę o pozytywne rozpatrzenie mojej prośby. 

Z poważaniem XXX


[podanie, Marta Szatkowska]

Pomysł

Pomysł. Od tego punktu można by również zacząć ten artykuł. Dlaczego? Bo głowa otwarta na nowe rozwiązania i wyobraźnia są kluczem do napisania w ciekawy i czytelny sposób czegoś, co niekoniecznie wydawać się musi ciekawe (na atrakcyjności z pewnością traci kolejna dedykacja rozpoczynająca się „Na pamiątkę…”). Rozpoczynając pisanie jakiegokolwiek tekstu, najpierw należy mieć właśnie niebanalny pomysł. Tekst zawsze musi być przemyślany. Nikt nie zachwyci się sztampowym toastem, który właściwie o niczym nie mówi i do nikogo nie jest skierowany. Podobnie jest z zaproszeniami czy dedykacjami. Współcześnie internet podaje ludziom gotowe rozwiązania, spośród których każdy może swobodnie wybrać coś dla siebie. Jednak warto zadać sobie trud i popracować nad  własnym pomysłem, gdzie zostaną przelane osobiste emocje, a zaangażowanie i trud będą wyraźnie widoczne. Podobnie jest również z kondolencjami, w których nadawca chce w subtelny sposób ukazać własne uczucia, jednocześnie nie obciążając nimi odbiorcy. Co z prośbą? Czy zawsze musi być schematyczna? Otóż nie, ponieważ im ciekawszy koncept, tym większe i bardziej pozytywne wrażenie zostanie wywarte na osobach, do których jest prośba kierowana. 

 

Zwracam się z uprzejmą prośbą o nieśmiecenie na klatce schodowej. Sąsiedzi, szanujmy się nawzajem. Kosze na śmieci przed wejściem nie zostały postawione przypadkowo. Należy z nich korzystać.
[prośba, Karolina Król]

 

Kreatywność, ale przede wszystkim umiejętność sprawnego pisania, można wyrazić poprzez bogactwo językowe. I nie chodzi tutaj bynajmniej o skomplikowane formy czy stosowanie archaizmów. Kłóciłoby się to z zasadą prostego, dostosowanego do odbiorcy języka. Pisząc, warto mieć pod ręką słownik, np. wyrazów bliskoznacznych – daje to możliwość poszerzenia słownictwa o synonimy. Tym samym unika się niechcianych powtórzeń. Nie w każdym przypadku jednak są one niedopuszczalne. Czasem powielanie pewnych zwrotów lub słów może być zabiegiem celowym. W takim przypadku należy pamiętać o zachowaniu poprawnej formy i kompozycji tekstu, a także zadbać o to, by nie był on monotonny, nużący. Nagromadzenie powtórzeń zwalnia tempo czytania i często po prostu męczy czytelnika.

„Życzę sobie, aby życzenia urodzinowe, świąteczne i każde inne przestały być takie schematyczne i przy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy