Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kompetencje komunikacyjne

7 grudnia 2017

NR 11 (Marzec 2016)

Wypowiedzi użytkowe
Jak pisać?

0 60

„W końcu nie jest wielkim sekretem ani literackim, ani egzystencjalnym fakt, iż mówić umieją wszyscy, natomiast zapisać swe mówienie mało kto potrafi” – słowa Jerzego Pilcha można odnieść do wszystkich form pisemnych, a w szczególności do tekstów użytkowych. Mając z nimi kontakt na co dzień, warto postawić pytanie: czy wiem, jak poprawnie napisać zaproszenie, ogłoszenie, podziękowanie, dedykację…?

Mówi się, że najtrudniejszy jest początek. Największą trudnością, z jaką można się zmierzyć podczas tworzenia jakiegokolwiek tekstu, jest napisanie pierwszych liter, wyrazów, zdań… Potem machina zostaje poruszona, a wyobraźnia zaczyna współpracować z lekkim piórem. Wydaje się to oczywiste. Jednak nie zawsze. Opowiadania, barwne opisy czy recenzje dają autorowi więcej wolności podczas pisania niż modelowe teksty użytkowe. Sztuką jest napisać w ciekawy sposób coś, co wydaje się z góry uznane za schematyczne. Studentki pierwszego roku filologii polskiej oraz filmoznawstwa na potrzeby książki Piszę, więc jestem1 zmierzyły się z nietypowym zadaniem, jakim było napisanie kilku tekstów użytkowych (m.in.: zaproszenia, toastu, gratulacji czy kondolencji) w sposób jak najbardziej twórczy i oryginalny. Ich prace posłużyły do zobrazowania najważniejszych reguł, jakimi należy się kierować podczas pisania.

Do kogo piszemy, w jakim celu i z jakiego powodu?

Rozpoczynając pracę nad tekstem, który wchodzi w kanon form użytkowych, należy mieć na uwadze podstawowe informacje, jakimi są: do kogo piszemy, w jakim celu i z jakiego powodu? To właśnie wokół adresata powinna być skupiona uwaga nadawcy. Jeśli z góry nie będzie narzucony odbiorca wypowiedzi, tekst może stracić na autentyczności, przejrzystości, a w konsekwencji może rozminąć się z założonym celem wypowiedzi. Oczywiście wygląda to różnie w przypadku np. dedykacji czy życiorysu. Ten pierwszy kładzie zdecydowanie większy nacisk na „ty”, czyli właśnie na adresata. Posiadając w swojej wyobraźni hipotetycznego odbiorcę, łatwiej jest sprecyzować przyczynę, powód, przez który się  pisze, oraz cel, który chce się osiągnąć. Te trzy elementy stanowią bazę dla tworzenia takich form użytkowych jak: podanie, zaproszenie, ogłoszenie.

 

Magdalenie, bez której ta książka by nie powstała. Magdalenie, dla której ona została napisana. Magdalenie – bo dodawała skrzydeł w momencie, gdy ja widziałam tylko przepaść. Zofia.
[dedykacja, Karolina Król]

 

Adresat

Skoro mowa o adresacie, to warto zwrócić uwagę na to, jak się do niego należy zwracać, aby było to poprawne. Warto wziąć pod uwagę, czy tekst użytkowy, który powstaje, jest oficjalny, czy prywatny. To warunkuje formę, jaka zostanie zastosowana. 
Przykładem może być zaproszenie – w pierwszym przypadku najbardziej prawdopodobne byłoby napisanie: Szanowny Panie, Szanowna Pani… W drugim zaś można odważyć się na bardziej bezpośrednie sformułowania – np. Droga Aniu, Kochany Janku. 

Innym ważnym aspektem podczas tworzenia tekstu prywatnego jest stopień poufałości nadawcy z adresatem. W zależności od relacji, jaka łączy adresata z nadawcą, można użyć różnych wyrażeń, które przedstawią stopień zażyłości. Dostrzec to można choćby w dedykacjach – pisarze wielokrotnie kierują słowa do osób bliskich, stosując różne zwroty i eksponując tym samym emocjonalny stosunek z odbiorcą-czytelnikiem. Również należy pamiętać o odpowiednim podpisie i zakończeniu tekstu, ponieważ także wyrażają stosunek nadawcy do odbiorcy. 

 

Droga Babciu, w tym wyjątkowym dniu chcemy Ci życzyć tego, czego sama z pewnością byś sobie życzyła. Zdrowia – abyś mogła jak najdłużej przyglądać się zmaganiom na naszej jeszcze młodej drodze życia. Radości – abyś za każdym razem, dzięki swojemu uśmiechowi i dobrym słowom sprawiała, że po deszczu wychodzi słońce. Satysfakcji – z tego, ile nauczyłaś każdego z nas i z tego, że już żadne z Twoich wnucząt nie powie »nie umiem ugotować rosołu«. Kochana Babciu, dziękujemy Ci za trud naszego wychowania – Wnuki: Jaś, Zosia i Małgosia.
[życzenia, Roksana Czeszejko-Sochacka]

 

Kompozycja

Niewątpliwie solidny warsztat twórczy opiera się nie tylko na praktyce, ale też na opanowaniu wiadomości teoretycznych. To z nimi wiążą się takie pojęcia, jak: kompozycja, budowa, struktura, terminologia. Błędem byłoby rozpoczęcie listu oficjalnego bez jakiegokolwiek nagłówka. Przecież ważne jest, czy kierowany jest on do Szanownej Dyrekcji lub może jednak do Szanownej Pani Prezes. Podobnie jest z trójdzielną kompozycją, której uczą się dzieci od szkoły podstawowej. Oczywiście nie zawsze sprawdza się ona w tekstach użytkowych (gdzie znaleźć na nią miejsce w dedykacji?), jednak znajomość podstawowych reguł jest konieczna, aby tekst stał się jasny i przejrzysty. Musi on być napisany w sposób przemyślany i zgodnie z wszelkimi zasadami, nie pomijając nagłówków, tytułów, terminów lub miejsc (w przypadku choćby zaproszeń) oraz podpisów. 

 

Anna Mostowa 
ul. Kwiatowa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy