Tutoring w ćwiczeniach

Akademia rozwoju nauczyciela

Filozofia dialogu, którą zawsze lubię wspominać, kiedy myślę o spotkaniu tutor–tutti, wskazuje na cztery fundamenty relacji. To po pierwsze prawdziwość osoby – otwartość i szczerość, jaką okazują sobie strony. Poza tym niezbędne są zaangażowanie i empatia. Na koniec należy dodać, że potrzebny jest pewien rodzaj miłości, którą możemy scharakteryzować jako uniwersalne uczucie do każdego człowieka. Może brzmi to trochę egzaltowanie, jednak wymienione tu składniki relacji dają naszemu podopiecznemu poczucie komfortu i przekonanie o akceptacji, dzięki czemu może on realizować zamierzone cele.

Dobre zasady tutoringu określają liczbę spotkań i cel, do jakiego dążymy. Dlatego warto opisać ten proces na przykładowych ćwiczeniach, które tutti wykonuje na kolejnych etapach procesu: na starcie, gdy rozpoczynamy pracę, umawiamy się na liczbę spotkań, ich częstotliwość, tworzymy kontrakt na temat naszych relacji, określamy problem i cel tutoringu. Na drugim etapie – kiedy prowadzimy proces realizacji, na trzecim etapie – kiedy uczeń nie odnosi sukcesów lub spada jego motywacja do pracy. Na ostatnim, czwartym, kiedy dobiegamy do mety – osiągamy cel lub, w pesymistycznej wersji, nie osiągamy celu, ale wyciągamy wnioski co do własnych zasobów i ograniczeń, dokonujemy samopoznania, dzięki któremu możemy wprowadzić zmiany w przyszłości. 

POLECAMY

Etap 1: start 

Na pierwszym etapie pracy warto wspólnie określić problem. Nauczyciel może np. przygotować zestaw pytań i ułożyć je w tabeli, którą najpierw samodzielnie wypełnia uczeń, a następnie wspólnie omawiają odpowiedzi. W procesie identyfikacji problemu może pomóc tabela 1.
 

Tabela 1.
Identyfikacja problemu
Pytania Odpowiedzi
Jaki jest najważniejszy problem, który chcę rozwiązać?                                                                                                         
Co mogłoby przynieść trwałą zmianę, która polepszy moją sytuację?  
Jakie są trudności w pokonaniu tego problemu?  
Jakie mam zasoby/siły/moce, dzięki którym mogę pokonać problem?  


Po określeniu problemu dobrze też zastanowić się wspólnie nad celem spotkań tutorskich, który powinien być zgodny z dobrymi praktykami SMART: prosty i konkretny (simple), mierzalny (measurable), osiągalny (achievable), realistyczny (relevant). Właściwe określenie celu już przybliża tuttiego do jego realizacji. 
Jeśli np. uczeń, który określił problem jako: „zbyt duża liczba jedynek z powodu mojego lenistwa”, sprecyzuje cel jako: „Od dzisiaj nigdy nie dostanę jedynki”, cel może nie zostać zrealizowany, ale jeśli sformułuje cel tak: „W tym miesiącu będę codziennie uczył się w domu przez godzinę dziennie”, jest szansa na ziszczenie się zamierzeń w ciągu miesiąca, co będzie skutkowało lepszymi wynikami w nauce. Zadaniem tutora jest więc wskazywanie na reguły SMART, a nie doradzanie uczniowi, jaki cel powinien sobie postawić.

Etap 2: realizacja

Gdy uczeń ma już określone cel oraz harmonogram spotkań zamierzonych na regularną określoną liczbę, rozmowy koncentrują się na jego realizacji, trudnościach z tym związanych, a nie mają na celu rozmawiania o wszystkim, czym w danym momencie żyje szkoła albo co przeżywa tutti. Typowy tutoring koncentruje się na realizacji zamierzeń. Aby to usprawnić, dobrze jest stworzyć wraz z uczniem Harmonijkę Kroków, która opiera się na założeniu, że plan realizacji celów należy opisać w kilku krokach, warunkujących osiągnięcie zamierzeń. 
Ćwiczenie polega na zapisaniu na górze czystej kartki celu, jaki sformułował uczeń, a następnie złożeniu kartki tak, aby zapisane zdanie było schowane pod paskiem. Następnie tutti pisze pod paskiem Krok 1, czyli odpowiedź na pytanie: „Co zrobię jutro, aby przybliżyć się do osiągnięcia celu?”. Potem znów zaginamy kartkę i uczeń zapisuje Krok 2: „Co zrobię pojutrze / za 2–3 dni, aby przybliżyć się do celu w drugim kroku?”. W następnej kolejności uczeń zapisuje tak Krok 3. Może też opisać więcej kroków, jednak te trzy powinny być planowane jako obligatoryjne. Powinny zostać określone w czasie, przestrzeni, opisane warunki realizacji. Poziom szczegółowości oczywiście zależy od celu i czasu, w jakim może być wykonany. Z zaginanej za każdym razem kartki powstaje harmonijka, którą można dowolnie zwijać i rozwijać na określonym etapie realizacji. Na samym końcu wypisujemy korzyści, jakie płyną z realizacji celu. Może zdarzyć się tak, że korzyści nie będą na tyle ważne, że tutti zweryfikuje swoje cele, np. uzna, że to, co chciał osiągnąć poprzez realizację celu, nie jest tak dla niego ważne. Ćwiczenie to ilustruje poniższa fiszka.
 

Cel: Za rok o tej porze będę na wycieczce w Korei Po-
łudniowej.

……………………………………………………………………………………………...........

Krok 1: Jutro wejdę na strony biur turystycznych, biletów lotniczych i noclegów, sprawdzę koszty i możliwości organizacyjne.

……………………………………………………………………………………………...........

Krok 2: Pojutrze dokonam analizy swoich możliwości finansowych (oszczędności, które mam, oraz ile mogę zaoszczędzić w najbliższych miesiącach).

…………………………………………………………………………………………..............

Krok 3: W kolejnych dniach w tym tygodniu ustalę harmonogram przygotowań, poszukam dodatkowej pracy, dzięki której zaoszczędzę na wycieczkę.

……………………………………………………………………………………….................

Kolejne kroki:
……………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………...

……………………………………………………………………………………………………

Dlaczego chcę osiągnąć mój cel? Co mi to da? 
……………………………………………………………………………………………………
 


Harmonijka Kroków jest znakomitym narzędziem przydatnym na każdym etapie pracy tutorskiej, ponieważ stanowi indywidualną i doraźną „mapę drogową” działań nakierowanych na realizację celów. W każdym momencie tutti może ją powtórnie przeanalizować i dokonać weryfikacji. Poza tym zna punkt początkowy i końcowy, może też łatwo zweryfikować, dlaczego nie osiąga celu w zamierzonym czasie (np. mógł pominąć któryś z kroków lub wykonał go niedokładnie). Kiedy w trakcie cyklicznych spotkań tutor i tutti omawiają poszczególne elementy harmonijki, dostrzegają wszystkie meandry tej drogi, ale mogą też modyfikować działania w toku procesu. 

Etap 3: przystanek 
(kiedy nie idzie nam zbyt łatwo)

Kiedy tutor spotyka się ze swoim podopiecznym, proces osiągania celu nie zawsze można określić jako progres. Z doświadczenia wiem, że często po 2–3 spotkaniach słabnie entuzjazm, a pierwsze niepowodzenia mocno demotywują tuttiego. Następują wówczas momenty, które nazywam „przystankami” – uczeń traci ochotę na regularne spotkania nakierowane na analizę realizacji planu, potyka się o te same błędy czy zaniechania działań. W takich momentach dobrze jest prowadzić dialog, oparty na motywowaniu i wzmacnianiu ucznia, aby sam znalazł wewnętrzną siłę do pracy. Ćwiczenia mogą w tej części dotyczyć lepszego samopoznania i analizy swoich mocnych i słabych stron. 
Najbardziej klasycznym zadaniem, jakie można zaproponować, jest analiza SWOT: mocne i słabe strony, zagrożenia i szanse. Przeprowadzenie tego zadania w kontekście realizowanego celu bardzo często wspomaga powrót do zamierzonych na początku celów, ponieważ wskazuje na to, dzięki którym zasobom uczeń może dążyć do celu. Ważnym momentem może okazać się także uświadomienie zagrożeń. Na przykład jeśli celem, jaki postawił sobie tutti, jest punktualność, a w okolicy zamieszkania właśnie rozpoczął się remont ulicy, to szerokie spojrzenie na wszystkie czynniki warunkujące czas dojazdu do szkoły może pozwolić na analizę zagrożeń uniemożliwiających realizację celu. W takim zadaniu powinniśmy wziąć pod uwagę:
cel, uwarunkowania wewnętrzne (mocne i słabe strony) oraz zewnętrzne (szanse i zagrożenia). Można do tego wykorzystać tabelę 2.
 

Tabela 2.

Analiza SWOT

Cel: ………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Mocne strony:


 
Słabe strony: 


 
Moje wnioski do realizacji celu: 


 
Szanse: 


 
Zagrożenia: 


 
Moje wnioski do realizacji celu:


 


Etap 4: meta

Czwarty etap to zakończenie spotkań tutorskich. Każdy tutor i każdy tutti życzy też sobie, aby było to zakończenie ze zrealizowanym celem. Nie zawsze tak bywa, jednak chwila podsumowania i refleksji, co udało się zrobić, co osiągnąć, a czego nie (i dlaczego), warta jest uwagi. Szczególnie ciekawą formą analityczną jest pisanie eseju – jest to praktyka bardzo dobrze znana i ugruntowana w tutoringu oksfordzkim. Zadaniem tuttiego jest napisanie pracy autorefleksyjnej, skoncentrowanej na analizie własnego postępowania i wykorzystującej wszystkie etapy procesu. Właściwie uczeń pisze pracę na dowolny temat, sam koncentruje się na tych momentach, które według niego są najważniejsze. Po napisaniu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy