Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praktyczny Przewodnik Nauczyciela

4 września 2020

NR 37 (Wrzesień 2020)

Sławomir Mrożek w szkole podstawowej – jak uczyć młodzież wnikliwej obserwacji otaczającej rzeczywistości?

14

Chyba wszyscy znają słynną anegdotę, ukazującą wielkie poczucie humoru i godny pozazdroszczenia dystans Sławomira Mrożka do swojej osoby, który podobno, siedząc na ławce w majowe popołudnie, zobaczył młodzieńca ubranego w garnitur. Wywnioskował, iż jest to maturzysta, zapytał więc strapionego, czy na maturze było Tango. Uzyskawszy odpowiedź twierdzącą, Mrożek wydusił: „Przepraszam”. 
Nieodżałowany Sławomir Mrożek (1930–2013) to twórca, dzięki któremu od pierwszego dnia w szkole w roli nauczycielki języka polskiego starałam się zaskakiwać uczniów dystansem do tekstów kultury: dzieł literackich i tych pozycji, których dziełami nazwać nie było można; dystansem do siebie jako polonisty, który pokazywał młodzieży niezwykłe dialogi tekstów kultury, których zestawienie trudno początkowo sobie wyobrazić. 
Podczas jednej z moich pierwszych lekcji języka polskiego rozmawiałam z uczniami i uczennicami na temat języka reklamy. Pamiętam entuzjazm i pracę młodzieży tworzącej własne reklamy, jak i poczucie humoru, które towarzyszyło uczniom i uczennicom podczas tworzenia parodii tych, które znali z telewizji. Mile wspominam ich kreatywność i świadomą zabawę językiem polskim, kiedy dzięki grze słów wymyślali slogany, które prawdopodobnie pozwoliłyby sprzedać produkty nawet nieistniejące. I wtedy pozwoliłam sobie na wzbogacenie lekcji tekstem Sławomira Mrożka Półpancerze praktyczne. Utwór pozwolił w zabawny sposób spiąć jak klamrą nasze rozważania na temat języka reklamy i podpowiedział, jak sprzedać towar szczególnie „niechodliwy”1.
Od 20 lat Sławomir Mrożek towarzyszy mi podczas lekcji języka polskiego, gdyż sądzę, że dzięki jego utworom pozwalam uczniom krytycznie spojrzeć na otaczającą ich rzeczywistość i daję im przestrzeń do jej komentowania, pozwalam dokonać refleksji nad kondycją języka jako narzędzia służącego komunikacji. 
Zapraszam do skorzystania z moich pomysłów na wykorzystanie dzieł Sławomira Mrożka na lekcjach języka polskiego w szkole podstawowej: Lwa i obecnego w kanonie lektur utworu Artysta.  

POLECAMY

Sławomir Mrożek po raz pierwszy: Lew

O scenariuszu
Jedną z lektur obowiązkowych omawianych w starszych klasach szkoły podstawowej jest Quo vadis Henryka Sienkiewicza. Podczas lekcji poświęconych dziełu polskiego noblisty uczniowie rozmawiają na temat świata wartości, wiary, poświęcenia, przemiany duchowej, miłości pokonującej wszelkie zło, walki dobra ze złem. Lekcje te obfitują w dyskusje, które nie należą do najprostszych ze względu na podejmowaną tematykę. Po omówieniu Quo vadis zapraszam moich uczniów do jeszcze jednej dyskusji na temat postaw i wartości, tym razem opartej na opowiadaniu Sławomira Mrożka Lew. 
Chrześcijanie słysząc, że Cezar wydał znak zapowiadający rozpoczęcie widowiska, stanęli blisko siebie, tłocząc się ze strachu na środku areny. Tymczasem Bondani Kajus, dozorca lwów, pilnował, by zwierzęta mające pożreć chrześcijan wybiegły na arenę w odpowiednim momencie, zapewniając doskonałe, krwawe widowisko zebranemu w Koloseum tłumowi. Jeden z lwów odmówił wyjścia na arenę, demonstracyjnie delektując się marchewką. Lew wyjaśnił zdziwionemu Bondani Kajusowi, że jego postawa wynika z obaw, że kiedy władzę przejmą chrześcijanie, cała wina za obecną sytuację może być zrzucona na lwy, a wtedy on będzie mógł pochwalić się tym, że jako jedyny żadnego człowieka nie zjadł. 
Umieszczenie opowiadania w realiach starożytnego Rzymu i nawiązanie do losów chrześcijan pozwala zamknąć omawianie Quo vadis Sienkiewicza opowiadaniem z XX wieku i dokonać refleksji na temat tego, jakich wyborów dokonują ludzie na co dzień. 
 

Temat lekcji Do czego skłonny jest człowiek? Praca z tekstem opowiadania Sławomira Mrożka Lew 
Związek z podstawą
programową
I.1.1, 2, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11.
I.2.1, 2, 6.
III.1.2, 7.
III.2.3, 4.
IV 2, 6, 8. 
Czas trwania 45 minut
Cel lekcji Dokonam refleksji nad mechanizmami historii i polityki oraz postawami przyjmowanymi przez ludzi w obliczu zagrożenia 
Kryteria sukcesu/
kryteria nauczania/
NaCoBeZU
  • wskazuję, w jaki sposób Sławomir Mrożek nawiązuje w swoim opowiadaniu do powieści Quo vadis H. Sienkiewicza,
  • wskazuję, jakimi pobudkami kierowali się lew i dozorca, 
  • dokonuję oceny postępowania lwa i dozorcy
Związek
z wcześniejszą wiedzą
Uczniowie i uczennice omówili Quo vadis H. Sienkiewicza
Pytanie kluczowe Z jakiego powodu człowiek się buntuje?
Metody
  • burza mózgów,
  • dyskusja,
  • pogadanka
Formy pracy
  • w parach,
  • w grupach


Przebieg zajęć

Wstęp:

  1. Zadaj młodzieży pytanie kluczowe: Z jakiego powodu człowiek się buntuje? Uczniowie i uczennice zastanawiają się w parach nad odpowiedzią, następnie chętne osoby odpowiadają na pytanie, uzasadniając swoje stanowisko. Powiedz, że do pytania kluczowego wrócisz pod koniec lekcji, żeby sprawdzić, czy interpretacja tekstu literackiego, który poznają podczas lekcji, zmieni coś w ich odpowiedzi. Przedstaw uczniom i uczennicom temat i zapytaj o to, co ich zdaniem jest celem lekcji. Propozycje młodzieży warto zapisać, jeśli cele lekcji przedstawione przez uczniów różną się od tych, które zostały przygotowane przez nauczyciela, podaj także ten przygotowany przez siebie. (5 minut)

Zasadnicza część lekcji

  1. Połącz młodzież w cztery grupy, w których będzie pracowała podczas lekcji. Poproś o wysłuchanie opowiadania Sławomira Mrożka Lew (możesz przeczytać tekst lub poprosić jedną osobę z klasy o głośne odczytanie opowiadania). (5 minut)
  2. Przydziel młodzieży zadania z karty pracy do rozwiązania w grupach. 
    Uczniowie i uczennice dyskutują w grupach, następnie liderzy grup prezentują efekty swojej pracy na forum klasy. Pozostałe osoby uzupełniają swoje karty pracy na podstawie odpowiedzi liderów innych grup. (15 minut)
  3. Wyjaśnij, że Sławomir Mrożek w swoich utworach posługuje się takimi środkami wyrazu, jak groteska i ironia, by skłonić czytelnika do refleksji nad tym, jakie mechanizmy kierują czynami ludzi. Wyjaśnij uczniom i uczennicom, że groteska to kategoria estetyczna przejawiająca się w różnych dziedzinach sztuki, to szczególny rodzaj komizmu polegający na przejaskrawianiu świata przedstawionego i zestawianiu kontrastów2. Świat przedstawiony cechuje niespójność i obecność paradoksów, czyli zestawień sprzecznych ze zdrowym rozsądkiem i powszechnym mniemaniem. Poproś uczennice i uczniów o to, by podali przykłady wykorzystania groteski w opowiadaniu Lew (burza mózgów):
  • kontrast między wyglądem lwa, jego naturą a zachowaniem (je marchewkę);
  • słownictwo lwa: „odczep się”, „Nie ma głupich” oraz sposób werbalizowania opinii na temat patrycjuszy: „Prymityw. Krótkowzroczni koniunkturaliści. Idą na byle co. Element bez zmysłu taktycznego. Ciemnota kolonialna”;

Karta pracy

Lew Sławomir Mrożek
1. W jaki sposób opowiadanie Sławomira Mrożka nawiązuje do powieści Quo vadis H. Sienkiewicza?
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
2. Omów postawę lwa – jakie pobudki nim kierowały, że zdecydował się nie jeść chrześcijan? Czy decyzja lwa wynikała ze szlachetnych pobudek? Uzasadnij odpowiedź.
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
3. Omów postawę dozorcy Bondani Kajusa – dlaczego namawiał lwa do wyjścia na arenę? A gdyby chrześcijanie naprawdę doszli do władzy, dlaczego namawiał do zaświadczenia, że do niczego lwa nie zmuszał?
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
4. Na podstawie rozmowy lwa i dozorcy omów postawę patrycjuszy. Jaką postawę ludzi demaskuje opowiadanie Mrożka?
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
..................................................................................

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy