Jak pobudzać uczniów do bycia kreatywnymi, czyli o jednej z najradośniejszych form psychoedukacji

Praktyczny Przewodnik Nauczyciela

Erich Fromm w słynnym szkicu o postawie twórczej wśród warunków edukacyjnych, które sprzyjają rozwojowi kreatywności, wyróżnia ciekawość i zdolność dziwienia się, podkreślając, że dzieci naturalnie przejawiają te umiejętności i dlatego tak łatwo je zainteresować, zaintrygować oraz spowodować, że reagują twórczo. Jednak w procesie edukacji większość uczniów traci zdolność zachwytu, ponieważ – jak twierdzi Fromm – czują, że powinni wszystko wiedzieć i dlatego zdumienie czy zaintrygowanie czymkolwiek jest dla nich objawem ignorancji, a przecież to właśnie zaciekawienie poprzedza wszelką twórczość. Warto więc możliwie najczęściej stosować jedną z najbardziej popularnych w treningu kreatywności aktywności, polegającą na dostrzeganiu jak największej liczby rzeczy/zjawisk, które dziwią, zdumiewają, zaskakują (Szmidt 2013: 68).

Amerykańscy badacze Robert Rescorla i Allan Wagner stworzyli teorię, zgodnie z którą jednym z fundamentalnych motorów procesu nauki jest zaskoczenie. Ich zdaniem mózg korzysta ze zmysłowych danych wejściowych do przewidzenia prawdopodobieństwa kolejnego bodźca, co przebiega w następujący sposób: 

POLECAMY

"Mózg na podstawie wyliczenia ważonej sumy sygnałów zmysłowych na wejściu tworzy prognozę, a następnie oblicza błąd przewidywania, czyli różnicę między prognozą a odebranym w rzeczywistości bodźcem, po czym koryguje swoją wewnętrzną reprezentację – co oznacza, że wewnętrzny model zmienia się wprost proporcjonalnie do siły bodźca oraz wartości błędu przewidywania. 

Zdaniem badaczy nauka zachodzi tylko wówczas, gdy mózg wybiera stosowne dane na wejściu i korzysta z nich do stworzenia prognozy oraz ocenia jej adekwatność, a uczenie się ma charakter aktywny i zależy od stopnia zaskoczenia związanego z pogwałceniem naszych oczekiwań (Dehaene 2021: 287–293).

Zaskoczenie jest związane ze skłonnością mózgu do bycia zmotywowanym, a motywacja i koncentracja są niezbędne do wywołania koniecznych skutków biochemicznych prowadzących do tworzenia i konsolidacji synaps. Ponadto w warunkach silnej motywacji oraz dostępu do jak najszerszej wiedzy ewolucyjną funkcję rozwiązywania problemów odgrywa wyobraźnia, określana jako brama do kreatywności i definiowana jako zdolność do tworzenia oryginalnych projektów nowej jakości. 

Kiedy wykorzystujemy wyobraźnię, aktywizuje się sieć wzbudzeń podstawowych, czyli zintegrowany system złożony z licznych obszarów aktywizujących się przy przenoszeniu uwagi ze świata zewnętrznego do wewnętrznego. W kwestii sposobów rozwijania wyobraźni nie ma jednoznacznej odpowiedzi, ponieważ każdy może znaleźć formułę dopasowaną do własnych pasji, przy czym dzieci mają naturalną zdolność do fantazjowania, którą dorastając, mogą rozwinąć lub stracić, w zależności od tego, jakie okoliczności rozwojowe będą im towarzyszyć. 

Niezwykle ważne jest zatem, by przestrzeń edukacyjna pozwalała uczniom na dostrzeżenie tego, czego nikt inny dot...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!

Przypisy