Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia rozwoju nauczyciela

14 grudnia 2017

NR 17 (Marzec 2017)

Ryślenie, barwoślady, lapbooki – czyli jak sprawić, żeby uczenie się było łatwiejsze

0 286

W mózgu ludzkim tkwi ogromny potencjał. Aby go jednak dobrze wykorzystać, należy przekazywać informacje w odpowiedni sposób.

Jeszcze 500 lat temu ludzie uważali, że za myślenie i odczuwanie odpowiedzialne są serce i brzuch. Myślenie to zmieniało się na przestrzeni wieków, jednak dopiero ostatnie dwudziestolecie wprowadziło przełom w badaniach nad funkcjonowaniem mózgu, w rezultacie czego wiemy, że mózg jest niczym procesor pełniący następujące funkcje:

  • odbiera informacje za pośrednictwem zmysłów,
  • magazynuje, gromadzi i przechowuje informacje,
  • analizuje, rozpoznaje wzorce oraz prawidłowości, organizuje informacje poprzez badanie i dociekanie ich znaczenia,
  • kontroluje sposób zarządzania informacjami w zależności od otoczenia, stanu zdrowia i indywidualnych preferencji jednostki,
  • zwraca przetworzone informacje w postaci kreatywnej aktywności, np. myśli, mowy, obrazów, ruchu (tzw. output).

Z przedstawionego na rysunku 1. stożka Dale’a wynika, że efektywność naszego procesu uczenia się zależy od wybranego przez nas sposobu poznawczego. Warto jednak podkreślić, że najczęściej równie szybko, jak zapamiętujemy informacje, w takim też tempie je zapominamy. Dlatego istotne jest dostosowanie sposobów do indywidualnych preferencji oraz wykorzystanie w maksymalnym stopniu możliwości mózgu.

Ojcem, prekursorem, inicjatorem i zapewne inspiracją do wprowadzenia omawianych metod jest Tony Buzan – autorytet w dziedzinie funkcjonowania mózgu i technik uczenia się, twórca mind mappingu.

Mind mapping, czyli mapy myśli

To innowacyjny sposób notowania, który wymaga zerwania z dotychczasowymi nawykami. Sporządzenie notatek w sposób tradycyjny wykorzystuje jedynie lewomózgowe mechanizmy pamięci, w których główną rolę odgrywają słowa, tabele, logika, porządek, kolejność i liczby, pomijając tak istotne elementy, jak wyobraźnia, skojarzenia, przesada, humor i absurd, kolor, rytm i wrażenia zmysłowe.

Mapy myśli angażują jednocześnie obie półkule. System ten polega na zanotowaniu pośrodku kartki słowa-klucza obrazującego główny temat (prawa półkula). Od tego centrum prowadzi się szereg łączących się ze sobą linii (lewa półkula), wzdłuż których zapisuje się (lewa półkula) lub rysuje (prawa półkula) kolejne obrazowe słowa-klucze lub znaki-symbole odzwierciedlające poboczne myśli i wątki. Z tymi liniami łączy się następne, w zależności od potrzeby rozbudowania głównego tematu. Dzięki temu dla każdego zagadnienia możnazbudować wielowymiarową, wielopołączeniową i wielopłaszczyznową, twórczą i kolorową notatkę pamięciową. Może ona być wykorzystywana jako przygotowanie się nauczyciela do zajęć, forma wspomagająca podczas wygłaszania wykładu, powtórzenie wiadomości, przygotowanie się do sprawdzianu, egzaminu, forma zespołowej pracy na lekcji.

Tworzenie mapy myśli 

Przed przystąpieniem do tworzenia mapy trzeba wyznaczyć sobie cel podejmowanych działań, a następnie – zgodnie z koncepcją Tony’ego Buzana – odpowiedzieć na następujące pytania:

  • Jaka wiedza potrzebna jest do osiągnięcia tego celu?
  • Gdyby mapa była książką, jakie byłyby tytuły jej rozdziałów?
  • Jakie są twoje konkretne zamierzenia?
  • Jakich jest siedem najważniejszych kategorii w tym zakresie tematycznym?
  • Jakie są twoje odpowiedzi na podstawowe pytania (w odniesieniu do tematu): Dlaczego? Co? Gdzie? Kiedy? Jak? Który? Kto?
  • Czy istnieje szersza, pojemniejsza kategoria, do której wszystkie (niektóre) powyższe należą i czy lepiej byłoby jej użyć?

 

 

Zasady działania mapy mysli:

  • przygotowanie gładkiego notatnika w dużym formacie oraz zestawu wielokolorowych pisaków;
  • ułożenie poziomo arkusza papieru;
  • rysowanie w samym centrum symbolu celu, słowa-klucza;
  • stosowanie kolorów w celu akcentowania, nadawania struktury, faktury, wyrażenia kreatywności – barwy stymulują wzrok i wzmacniają obraz w umyśle;
  • rysowanie grubych linii rozchodzących się promieniście od centralnego rysunku, przypominających gałęzie trwale połączone z głównym obrazem;
  • stosowanie linii falistych, zakrzywionych (forma atrakcyjniejsza dla mózgu);
  • zapisywanie na każdej gałęzi jednego słowa kluczowego, związanego z danym tematem, jako myśli przewodniej, która odnosi się do następujących kategorii: sytuacje, uczucia, fakty, wybory;
  • dodawanie kilku pustych gałęzi i intuicyjne ich wypełnienie;
  • rysowanie gałęzi drugiego i trzeciego stopnia dla myśli skojarzonych, pamiętając, że linie drugiego stopnia są trwale połączone z liniami stopnia pierwszego, natomiast trzeciego z liniami drugiego;
  • umieszczanie na gałęziach dowolnych słów w zależności od… (co ci przyjdzie do głowy); można dołączyć pytania: Co? Kto? Gdzie? Dlaczego? Jak?
  • unikanie:

–    tworzenia map myśli, które w rzeczywistości nimi nie są,
–    używania fraz zamiast słów,
–    obaw przed ostatecznym efektem estetycznym,
–    negatywnych reakcji emocjonalnych związanych z procesem twórczym.

Zalety tworzenia pamięciowych map myśli 

Tony Buzan wskazuje następujące zalety tworzenia pamięciowych map myśli:

  • Wykorzystują wszystkie funkcje kory mózgowej, zwiększając w ten sposób prawdopodobieństwo zapamiętania i przypomnienia.
  • Uaktywniają wszystkie poziomy mózgu, wprawiając go w stan pobudzenia i gotowości.
  • Są interesujące wizualnie, dlatego chętnie do nich wracamy, co zwiększa prawdopodobieństwo spontanicznego przypomnienia.
  • Są zgodne z naturą umysłu i mechanizmem zapamiętywania.
  • Aktywizują mnemoniczną gotowość mózgu, co podnosi poziom jego zdolności zapamiętywania.
  • Odzwierciedlają proces twórczy, co wzmaga naszą kreatywność.
  • Utrzymują trwałość pamięci przez cały czas nauki samodzielnej czy słuchania wykładu.
  • Wykorzystują wszystkie zdolności asocjacyjne, wzmagając w ten sposób fizyczne zdolności mózgu do imprintingu i tworzenia sieci skojarzeń, a tym samym zwiększają prawdopodobieństwo przypomnienia.
  • Motywują, dają uczucie pewności i samozadowolenia, gdyż dzięki nim można w pełni polegać na swojej pamięci.

 

Tabela 1. Innowacyjne sposoby przyswajania wiedzy

Nazwa metody 

Charakterystyka

Ryślenie

Ryślenie, czyli połączenie rysowania i myślenia oraz myślografia – myślenie i grafika. To określenia, które w swojski sposób opisują myślenie graficzne. Ten sposób myślenia towarzyszył nam zawsze. Zapisując notatki w szkole, na studiach czy na zebraniach służbowych, większość z nas dorysowywała różne elementy, skrzętnie je ukrywając, bo przecież najważniejsza wydawała się porządna notatka, czyli słowa, zdania lub skrótowe wypunktowania, a nie rysunki. Współcześnie wiemy, że myślimy również obrazami, a jeden dobry (trafny) obraz wart jest stu słów. Wiele wieków temu, kiedy ludzie byli analfabetami, myśleli właśnie obrazami (rysunki w jaskiniach, obrazy w starych kościołach – opowieści dla analfabetów). Teraz ich wartość została doceniona ze względu na fakt, że wiemy, jak funkcjonują nasz mózg i nasza pamięć

Barwoślady

W procesie odbierania informacji i ich zapamiętywania bardzo ważny jest również kolor. Wykorzystywanie barw podczas własnoręcznego sporządzania notatek ma...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy