Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polski w praktyce

15 kwietnia 2018

NR 23 (Marzec 2018)

Pomysł na biografię
Wątki biograficzne na lekcjach języka polskiego

0 348

Jak zachęcić uczniów do słuchania o poetach i pisarzach, skoro sam fakt, że są w obowiązkowym kanonie lektur, automatycznie wpisuje w ich biografię niedostępność i posągowość?

Dystans czasowy również nie pomaga, skoro w większości mówimy o osobach dawno nieżyjących. Ich styl życia, doświadczenia i wypadki będą wydawały się młodzieży obce i nieatrakcyjne. Kolejnym problemem wydaje się, że wielu nauczycieli, uczniów (a nawet badaczy literatury) ma poczucie, że uczenie się biografii nie ma większego sensu z dwóch powodów. Po pierwsze – preferują pogląd, że tekst broni się sam i można go z powodzeniem omawiać w oderwaniu od kontekstu biograficznego, po drugie – w dobie internetu uczenie się faktów z życia poety na pamięć jest pozbawione sensu. Przecież pracując z tekstem, w każdej chwili możemy sprawdzić, wyszukać potrzebne informacje. W tym ujęciu biografia staje się zbędnym elementem, a w kontekście przeładowanych podstaw programowych – stratą czasu. Podstawowym argumentem uczniów niechętnie uczących się o dziejach autorów jest istnienie licznych źródeł informacji rozpowszechnianych za pośrednictwem internetu. Czy rzeczywiście w dobie Wikipedii wymaganie znajomości elementów biografii jest nieuzasadnione? Tak być nie musi. I nie może! Biografia autora to źródło istotnych i fascynujących informacji, przybliżających koloryt epoki, poszerzających wiedzę i w końcu ułatwiających i pogłębiających interpretację dzieła. W tendencjach i modach naukowych miejsce autora się zmienia – jego życiorys bywa uważany za istotny element dzieła (szczególnie w poezji), a jego biografia za niezastąpiony kontekst biograficzny. Czasem autor chowa się skutecznie za narratorem, bohaterem czy podmiotem lirycznym i uważa, że nie ma z nimi nic wspólnego. Innym razem zakłada maskę. Z drugiej strony są entuzjaści doszukiwania się w każdej postaci literackiej echa z życia jej twórcy. Jako zwolenniczka interpretacji kontekstowej nie wyobrażam sobie omawiania większości tekstów bez znajomości elementów biografii pisarza. Praktyka szkolna wymusiła na mnie szukanie sposobów na łączenie zapoznawania się z biografią z innymi umiejętnościami tak, by nie tracić cennego czasu na czytanie biogramów i uczenia się ich na pamięć.

 

Biografia autora to źródło istotnych i fascynujących informacji, przybliżających koloryt epoki, poszerzających wiedzę i w końcu ułatwiających i pogłębiających interpretację dzieła.

 

Tradycja i nowoczesność

Słownik pisarzy

Informacji i biogramów tradycyjnie szuka się w słownikach. Dawniej dla urozmaicenia zajęć zachęcano uczniów do tworzenia słowników pisarzy – zeszycików z autorskimi notatkami o życiu i twórczości, uzupełnianymi na bieżąco wraz z pojawianiem się kolejnego ważnego nazwiska. To metoda całkiem przydatna i dość lubiana. Proponuję jej unowocześnioną wersję. Zaproponujmy uczniom, by zamiast wyszukiwać informacji w internecie, użyli innych źródeł informacji (słowniki, opracowania, leksykony) i stworzyli własne hasło do Wikipedii. Uczniowie Wikipedię doskonale znają, często z niej korzystają. Wiedzą, że jej zaletą jest zwięzłe, rzetelne opracowanie informacji w haśle, jasność definicji – również dzięki prawidłowemu opracowaniu graficznemu.

Alfabet

Dawniej bardzo popularny sposób przedstawienia sylwetki postaci, dziś nieco zapomniany, może być ciekawym sposobem na ożywienie lekcji o pisarzu. Jeśli na sylwetkę pisarza mamy całą godzinę, jesteśmy w stanie tak podzielić zadania, żeby powstała ciekawa i efektowna pomoc dydaktyczna. Ładnie opracowany graficznie alfabet może być ozdobą sali i materiałem do powtórki. Jego opracowywanie utrwali wiadomości. Niech będzie Mickiewiczu: A – jak akermańskie, B – jak Ballady i romanse, C – jak Celina, D – jak Dziady, E – jak emigracja itd. Nie ma obowiązku wykorzystania wszystkich liter alfabetu, a informacje powinny być jak najbardziej zwięzłe. Unowocześniona wersja alfabetu może być edytowana komputerowo na stronach na przykład biblioteki szkolnej i dostępna dla wszystkich użytkowników. Tę wersję można potraktować jako projekt międzyklasowy.

Myślenie wizualne

Myślenie wizualne to bardzo popularna i skuteczna metoda wykorzystywana najczęściej w biznesie. Od pewnego czasu coraz częściej pojawia się także w szkole. Jest to, mówiąc najogólniej, myślenie obrazami. Celem tej metody jest połączenie tego, co werbalne, z tym, co wizualne. Efektem tego działania są obrazki, schematyczne i minimalistyczne, dzięki którym treści się utrwalają. Do notatek wykorzystuje się piktogramy, strzałki, ikonki, chmurki, wszelkie kształty i kolory. W ten sposób powstają notatki z ważnych biznesowych spotkań. Zapis wielkoformatowy, będący rysunkowym streszczeniem spotkania, szkolenia czy konferencji to GraphicRecording. Drobne, indywidualne notatki to technika zwana z języka angielskiego Sketchnoting (sketch – szkic, noting – notowanie). Można je z powodzeniem wykorzystać w pracy z dziećmi i młodzieżą podczas zajęć szkolnych. Pozwólmy uczniom na to, żeby zamiast zwartego tekstu notatki w ich zeszycie pojawiły się rysunki. Proste, symboliczne, a nawet bohomazy oraz hasła. Metoda wydaje się prosta, ale żeby skutecznie notować, stosując technikę sketchnotingu, musimy trochę poćwiczyć. Nie zaczynajmy zatem od skomplikowanych map myśli, na początku skupmy się na niezbyt obszernym materiale, a nawet jednym trudnym do zapamiętania słowie. Jak to działa? Najprościej mówiąc: rysując, umysł bardziej angażuje się w to, co się notuje. Dzięki temu technika ta ułatwia skupienie i zapamiętywanie, na podstawie obrazów łatwiej odtwarzać informacje.

Sketchnoting

Tak może powstać „B(i)ohater”, czyli rysunkowa opowieść-szkic o elementach biografii autora danego tekstu. B(i)ohater to rysunek indywidualny w zeszycie ucznia lub na dużym formacie, będący pomocą dydaktyczną tworzoną przez grupę uczniów. To bardzo lubiany przez uczniów sposób zabawy sylwetką bohatera lub twórcy. Na dużym brystolu szkicujemy sylwetkę i dopisujemy dymki i odnośniki, dorysowujemy atrybuty, które opisują twórcę. W dymkach komiksowych bohater może mówić o sobie: jestem noblistą, lubię podróże, piszę głównie powieści historyczne itp. Strój postaci, kolorystyka pracy czy atrybuty z tak powstałego plakatu zapadną w pamięć na dłużej niż spisana z internetu notatka. Przebieg lekcji zależy od możliwości organizacyjnych. Źródłem informacji może być wykład nauczyciela i podana przez niego notatka. Wiadomości z różnych źródeł mogą wyszukiwać wyznaczeni uczniowie i przekazywać je grupie „graficznej”.

Przewodnik

Czasochłonną, ale wdzięczną metodą jest tworzenie przewodników po życiu i twórczości artystów na wzór znanych przewodników turystycznych Top ten (z ang. dziesięć najlepszych…) opisujących tylko wybrane, najważniejsze atrakcje turystyczne danego miasta. Koncentrujemy się na maksymalnie 10 istotnych elementach z biografii i opracowujemy podręczną książeczkę lub plakat ilustrujący te fakty. Na przykład Top ten Jana Kochanowskiego: Dwór, Czarnolas, Padwa, Królewiec, pieśni, treny, humanizm, fraszka, stoicyzm i epikureizm, język polski. Ilustracje i elementy graficzne dołączone do haseł ułatwią zapamiętanie i uatrakcyjnią pracę z biografią.

Dwa w jednym

Wywiad

Dobrze jest połączyć zajęcia typowo wiedzowe z ćwiczeniem umiejętności pisania. Dzięki temu jednocześnie ćwiczymy narzędzie i utrwalamy wiadomości. Z wątkami biograficznymi pięknie połączy się wywiad. Biografia autora będzie pretekstem do poznania lub utrwalenia formy pisemnej (wywiadu), a odgrywając scenę rozmowy dziennikarza z twórcą albo choćby odczytanie wywiadów na zajęciach uczeń utrwali wątki biograficzne, które uważamy za istot...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy