Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polski w praktyce

15 kwietnia 2018

NR 23 (Marzec 2018)

Biografia twórcy podana inaczej
Jak przeprowadzić lekcję o biografii artysty, aby została zapamiętana przez naszych uczniów?

0 363

Nie jest to łatwe, bo podręcznikowe życiorysy poetów często opisują wydarzenia niekoniecznie ciekawe dla współczesnych nastolatków, wskazują ponadto na zawiłe konteksty historyczne i kulturowe. Nauczyciele zwykle ograniczają się do minimalnej dawki faktów z głębokim przekonaniem, że choć uczniom brakuje motywacji do „wkuwania” dat z życia pisarza, to jednak w kontekście utworu są ważne.

Jeśli chcemy zainteresować naszych uczniów życiem człowieka, którego twórczość omawiamy na lekcji, warto na przykład zastępować biogramy z podręcznika pokazywaniem wywiadów z pisarzami, które są dostępne w internecie lub oglądaniem filmów o artystach. Pisarze pojawiają się np. w filmie o Małym Księciu albo w adaptacji Pana Tadeusza Andrzeja Wajdy. Dużym powodzeniem wśród młodzieży cieszył się swego czasu poetycki film o Krzysztofie Kamilu Baczyńskim. Jeszcze inną, niezwykle ciekawą formą opowieści biograficznej jest komiks. Niestety obecnie na rynku wydawniczym jest ich niewiele (inaczej niż np. we Francji). Ostatnio ukazał się znakomity komiks o życiu Wisławy Szymborskiej, który mógłby stać się stałą lekturą naszych uczniów. Oczywiście kreatywnego nauczyciela komiks o poetce inspiruje natychmiast do wypełnienia luki na rynku wydawniczym i tworzenia komiksów wspólnie z uczniami podczas lekcji. Na pewno ci, którzy otrzymają zadanie narysowania komiksu o życiu pisarza, chętniej przystąpią do takiej pracy, niż gdyby otrzymali polecenie: „Sporządź notatkę o życiu…”. Wszelkie ćwiczenia, gdy łączymy kreatywność uczniów z obowiązkowo wymaganą wiedzą, skutkują wyższą efektywnością w nauczaniu, ponieważ uczeń w takiej sytuacji edukacyjnej nie jest bierny wobec przyswajalnej wiedzy, ale wykonuje szereg skomplikowanych czynności umysłowych: musi zapoznać się z tekstem biograficznym (np. notatką z podręcznika), następnie analizuje i syntetyzuje wiadomości, przetwarza je (np. dokonuje selekcji), by w twórczy sposób połączyć z obrazem i stworzyć narrację w konwencji komiksowej. Przy czym kreatywne zadanie wymaga od niego dużego zaangażowania emocjonalnego. Wszystkie warunki skutecznej edukacji są tu spełnione.  

Poniżej podaję kilka metod pracy na lekcji, dzięki którym biografie pisarzy nie muszą być nudne. Metody aktywizujące uczniów motywują do nauki, gdyż angażują emocje, nadają sens pracy, pobudzają ciekawość, a przede wszystkim nie tylko przekazują wiedzę, ale kształcą szereg umiejętności w zakresie czytania, pisania i mówienia. 

Metoda pierwsza – agencja artystyczna, czyli casting na pisarza

Tworzenie i przetwarzanie informacji jest bardzo pożytecznym zajęciem, o ile uczniowie dostrzegają sens takiego działania. Tworzenie intrygi narracyjnej na użytek ćwiczeń angażuje emocje. Jeśli nauczyciel opowie uczniom o agencji artystycznej „Muza”, która poszukuje zdolnych pisarzy, łatwiej będzie zmotywować grupę do pracy. Dlatego polecam, by nauczyciel stworzył opowieść o agencji i wprowadził uczniów w ich role: są agentami pisarzy i mają za zadanie stworzyć w grupach (może być to praca dla pary) portfolio artysty. Później złożymy z tego zasoby całej agencji artystycznej. 

Ważne, aby pamiętać, że agencja poszukuje twórców do następujących prac: 

  • napisać tekst reklamy biura podróży,
  • stworzyć scenariusz filmu historycznego,
  • napisać poczytną powieść dla młodzieży.

Nauczyciel wybiera jeden okres literacki albo kilku kanonicznych pisarzy. Każda grupa zajmuje się tylko jedną osobą. Potrzebne są różne materiały o artyście. Uczniowie mają na ławkach słowniki biograficzne, fragmenty monografii, artykuły z gazet, wydruki z internetu, korzystają na bieżąco z tabletów lub smartfonów, przeszukując zasoby internetu. Nauczyciel powinien zadbać wcześniej o takie materiały biograficzne, które są jednocześnie różnorodnymi tekstami źródłowymi, a także w przystępny sposób przedstawiają biografię pisarza. Uczniowie podczas lekcji tworzą portfolio dla agencji o ściśle określonej strukturze, którą wcześniej określił polonista.

Struktura portfolio:

  • Biografia artystyczna (BIO, przebieg kariery, nauka, doświadczenie)
  • Artist Resume (osiągnięcia)
  • Artist Statement (idee fix, opis specyfiki twórczości)
  • Przykłady prac (konkretne dzieła, cytaty)
  • Aktualności/Informacje prasowe, np. bibliografia, dobre strony o artyście w internecie itp.
  • Kontakt (jego dawny adres zamieszkania).

Jest to praca bardzo skrupulatna i wymagająca od uczniów znajomości oraz wyszukiwania szczegółowych informacji. Równocześnie trzeba dodać, że jest niezwykle efektywna i uczniowie zapamiętują bardzo wiele danych podczas pracy nad danym życiorysem.Po zakończonej pracy (całość może być ułożona w segregatorze i przekazana do szefa agencji – nauczyciel lub wybrany uczeń) wspólnie przeglądamy portfolia przygotowane przez uczniów i poszukujemy tych bohaterów, którzy zrealizują zamówienia agencji. Przeprowadzamy casting na wykonanie ogłoszonych prac. 

 

Różne pomysły przychodzą do głowy, gdy tworzymy kolaże z polskimi poetami: nasze dialogi „na cztery nogi” Czy biografie zawsze muszą być pomnikowe? Czasem zapamiętujemy anegdotę, szczegół, który ma znaczenie.

 

Recycling ze starych podręczników: koperta z wycinkami o życiu i twórczości Jana Kochanowskiego – można do niej przygotować różne zadania dla uczniów, które wykonają sami lub w grupie.

 

Metoda druga – zajęcie dla detektywa lub badacza

Biografia nie zawsze musi być opowiedziana w całości, zwłaszcza gdy chcemy odwołać się tylko do jednego zdarzenia, 
które łączy się np. z genezą powstania omawianego na lekcji utworu. 

 

Znakomitym przykładem do takich zadań jest twórczość i biografia Adama Mickiewicza. Czytamy wiersz zatytułowany Do M. Następuje chwila rozmowy o utworze. Nauczyciel może zapytać przykładowo o gatunek wiersza, sytuację liryczną albo wprost, co mogło się zdarzyć, że taki wiersz napisał dwudziestopięcioletni poeta. Kim jest tajemniczy adresat „M.”? Czy kryje się tu prawdziwa osoba? Co łączyło poetę z „M.”? To pytania wyjściowe, które budzą ciekawość uczniów. Nauczyciel proponuje, aby zrobić małe śledztwo, dzięki któremu poznamy adresata utworu. Po takim wstępnie lekcja może potoczyć się według różnych scenariuszy. 

 

Przykładowo, nauczyciel przeprowadza lekcję w bibliotece szkolnej przy dużym stole. Uczniowie mają do dyspozycji teksty z różnych książek: monografii, biografii, słowników, leksykonów itd. Wyszukują informacje i w trakcie lektury opowiadają, co znaleźli. Mogą też w pierwszej kolejności tworzyć notatki równocześnie z odczytywaniem tekstów, aby zebrać jak najwięcej informacji i dopiero po lekturze materiałów wymieniają się na forum zdobytą wiedzą. W innym wariancie sami poszukują informacji w ramach zadania domowego. Działania najbardziej wszechstronne i wieloetapowe może wieńczyć opowiadanie, scenariusz czy film – prace wykonane przez grupę uczniów. Wówczas dzielimy zadania na następujące etapy:

  • Wyszukaj w tekstach źródłowych jak najwięcej informacji o tajemniczym adresacie wiersza Adama Mickiewicza (nauczyciel może podać zasoby, do których uczeń powinien sięgnąć albo pozostawić możliwość wyboru).
  • Zastanów się, jak można opowiedzieć historię, która wyłania się tekstów źródłowych. Wybierz do tego odpowiednią dla Ciebie formę (np. opowiadanie, list, scenariusz przedstawienia). Przygotuj potrzebne materiały (teksty źródłowe).
  • Napisz wypracowanie w formie, jaką wybrałeś(-aś).

Po wykonanym zadaniu uczniowie czytają w klasie swoje prace. Nauczyciel może to zadanie zmodyfikować, zadając uczniom zrealizowanie filmu, przedstawienia, teatrzyku kukiełkowego czy kamishibai. Wszelkie formy, które będą przetwarzały wiedzę źródłową o miłości Adama Mickiewicza do Maryli Wereszczakówny, ćwiczą wiele kompetencji wskazanych w podstawie programowej w rozdziale o samokształceniu. 


Metoda trzecia – tworzymy kolaże

Od pewnego czasu znalazłam...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy