Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia rozwoju nauczyciela

6 grudnia 2017

NR 9 (Listopad 2015)

Polski na Marsie
Scenariusz lekcji w szkole ponadgimnazjalnej

Lekcja 1 – Temat: Jak się pisze przyszłość? – rozważania o science fiction i literaturze popularnej w oparciu o fragmenty powieści Dariusza Sypenia Dżungla

Temat przeznaczony jest dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych, czas jego realizacji to dwie godziny lekcyjne. Najbardziej wskazane byłoby, gdyby nauczyciel przeprowadził ją bezpośrednio przed cyklem lekcji poświęconych omówieniu Solaris Stanisława Lema. 
Uczniowie podczas tej lekcji mają zrozumieć mechanizmy istnienia różnych obiegów w literaturze, ze szczególnym zwróceniem uwagi na tworzywo, z jakiego budowana jest literatura popularna, w przypadku tej lekcji literatura fantastycznonaukowa. Uczniowska refleksja ma również objąć zagadnienia recepcji danych tekstów należących do literatury popularnej. 

Cele operacyjne
Uczeń:

  • poznaje i przyswaja sobie definicję literatury science fiction,
  • pracuje z tekstem i odpowiada na podane pytania,
  • na podstawie podanych kart pracy buduje przykładową fabułę utworu s-f,
  • poznaje pojęcie blurb i próbuje napisać zapowiedź wydawniczą swojego wymyślonego utworu,
  • zabiera głos w dyskusji na temat literatury popularnej i jej znaczenia dla rozwoju czytelniczego młodego odbiory.

Środki dydaktyczne:

  • słownikowe definicje pojęć fantastyka naukowa, blurb,
  • kopie fragmentów powieści Dariusza Sypenia Dżungla,
  • karty pracy, na których wypisano poszczególne elementy charakterystyczne dla literatury fantastycznonaukowej.

Przebieg lekcji: 

Uczniowie starają się odpowiedzieć na pytania dotyczące literatury fantastycznonaukowej. Czym się ona charakteryzuje? Jakie elementy typowe dla tego typu literatury można wyróżnić? Jakie cele przyświecają autorom piszącym science fiction? Kim jest odbiorca tego typu literatury i czego w niej szuka? Ta seria pytań powinna skierować uwagę uczniów na dwie kwestie:
a)  zjawisko powtarzalności pewnych stałych elementów istniejących w science fiction,
b)  zjawisko istnienia pewnych potrzeb czytelniczych, naprzeciwko którym wychodzi tego typu literatura. 

  • Nauczyciel podaje uczniom definicję literatury fantastycznonaukowej (załącznik nr 1). Uczniowie mogą sporządzić samodzielną notatkę lub zostaje im ona podyktowana.
  • Nauczyciel dzieli uczniów na czteroosobowe grupy, następnie rozdaje grupom po jednym fragmencie powieści Dżungla; fragmentów jest sześć. (Załącznik nr 2) Polecenie każdorazowo brzmi identycznie: „Jakie elementy występujące w podanym fragmencie sugerują, że całość pochodzi z tekstu science fiction?” Po dziesięciu minutach uczniowie odczytują odpowiedzi. Te mogą dotyczyć takich elementów świata przedstawionego utworu jak czas akcji, miejsce akcji oraz obecność charakterystycznych dla tego gatunku rekwizytów, poruszana problematyka itd. 
  • Grupa losuje karty z poszczególnych zestawów, na których zapisane są elementy obecne w książkach science fiction (załącznik nr 3). Liczba wybieranych przez uczniów kart podana jest w załączniku. Po wylosowaniu wszystkich kart każda grupa ma stworzyć zarys fabuły tekstu oraz zatytułować go. Uczniowie muszą wykorzystać wszystkie wylosowane elementy, ale nie mają ograniczenia związanego z przebiegiem samej akcji. Ich „książka” może mieć dobre lub złe zakończenie itd.
  • Po piętnastu minutach uczniowie odczytują stworzone przez siebie propozycje fabuły. 
  • Nauczyciel rozdaje grupom tekst pochodzący z czwartej strony okładki powieści Dżungla (załącznik nr 4). Jest to przykład tzw. blubra – informacji umieszczanej na książkach, która ma zachęcić czytelników do sięgnięcia po powieść. Uczniowie mają odpowiedzieć na pytanie, czym różni się ten tekst od typowej recenzji. 
  • Uczniowie otrzymują definicję blurba (załącznik nr 5) i dostają polecenie, by stworzyć podobny tekst, który będzie miał zachęcić potencjalnych odbiorców do zakupu książki. Można założyć, że uczniowie z „pisarzy” przeistaczają się w „pracowników działu marketingu wydawnictwa”. Uczniom trzeba zasugerować, by posłużyli się słownictwem nacechowanym emocjonalnie, pytaniami retorycznymi itd. Po dziesięciu minutach poszczególne grupy odczytują swoje propozycje. 
  • Następnie każda grupa ma przygotować krótkie wystąpienie na temat tego, co sprawia, że powstaje dobra książka science fiction? Odkrywcza tematyka? Umiejętne korzystanie z istniejących wcześniej rozwiązań gatunkowych? A może coś jeszcze? Przygotowanie wypowiedzi powinno zająć uczniom około dziesięciu minut. Wystąpienie do pięciu minut.
  • W końcowej partii lekcji nauczyciel moderuje dyskusje na temat tego, jakie cele ma literatura science fiction? Jakie jej elementy sprzyjają zaklasyfikowaniu jej do literatury popularnej, a w jakim wymiarze może ona przekraczać ograniczenia tej literatury? Czy literatura fantastycznonaukowa może mieć wartości inne niż tylko czysto rozrywkowe? Dyskusja powinna być poprowadzona w ten sposób, by pojawiły się wnioski mówiące o tym, że science fiction najczęściej jest czysto rozrywkową formą literatury, ale może ona również przy pomocy kostiumu „fantastycznego” mówić o poważniejszych kwestiach – o człowieczeństwie, granicach ludzkiego poznania, może przestrzegać przed konsekwencjami niebezpiecznych odkryć naukowych lub określonymi systemami politycznymi. Może być ponadto pomostem łączącym młodego odbiorcę z literaturą traktującą o poważniejszych problemach bez uciekania się do „fantastycznego” sztafażu.

Praca domowa

Stwórz zestaw niezbędnych elementów oraz rozwiązań gatunkowych, które obowiązują w innych gatunkach literatury popularnej, np. w horrorze lub romansie.

Załącznik 1.

Fantastyka naukowa (ang. science fiction) – gatunek literacki lub filmowy o fabule osnutej na przewidywanych osiągnięciach nauki i techniki oraz ukazującej ich wpływ na życie jednostki lub społeczeństwa.

Fantastyka naukowa najczęściej opisuje wydarzenia umiejscowione w przyszłości wobec czasów autora (lecz niekoniecznie) i opiera się na hipotetycznym rozwoju nauki i techniki. Utwór fantastycznonaukowy zawiera zwykle takie cechy jak: specyficzny typ czasoprzestrzeni, słownictwo związane z rozwojem techniki, kontaktz obcą cywilizacją, podróż w czasie, cudowne lub tragiczne skutki wynalazków technicznych i odkryć naukowych. Najważniejsza jest hipotetyczna zgodność wydarzeń ze współczesnym stanem wiedzy o nauce i technice.

Najbardziej charakterystyczne motywy utworów fikcji naukowej to umiejscowienie akcji na innych planetach, zamknięcie jej na pokładzie statku kosmicznego, wędrówka w czasie, kontakt z obcą cywilizacją. Akcja utworów fikcji naukowej może się jednak również odbywać w całości na Ziemi w nieznacznie tylko zmodyfikowanych przewidywaniach realiów bliskiej nam przyszłości czy też w czasie równoległym do naszej rzeczywistości. Bywa także, że spora część akcji toczy się w przeszłości.

Na podstawie Wikipedii.

Załącznik 2.

– Pierwotni mieszkańcy Marsa – wtrąca się Bill, kładąc na stole dysk. Sceptyczna mina Very sugeruje, że dziewczyna nie przyjmuje takiego wytłumaczenia. Daniel kilka lat temu przyznałby rację Billowi – przez długi czas wierzył w teorię, zgodnie z któ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy