Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polski w praktyce

18 grudnia 2017

NR 19 (Lipiec 2017)

Nauczycielu, czy milczenie jest w cenie?

0 264

Od początku swojej pracy zawodowej najczęściej i usilnie zmagam się z jedną sprawą. Z jaką? Mianowicie z tym, abym jako nauczycielka i lektorka mówiła mało, mniej, najmniej. Dlaczego? Wielu z Was pewnie pomyśli: „Ale jak to? Przecież nauczyciel musi uczyć! Musi mówić!”. Oczywiście, to nie ulega wątpliwości. Zastanówmy się więc, czy nowoczesne, a przede wszystkim skuteczne nauczanie nie polega na tym, aby to nauczyciel lektor mówił krótko i na temat oraz aby nie zdominował czasu lekcji? A gdzie w tym świecie jest uczeń, student, słuchacz? Przecież to właśnie oni są najważniejsi w procesie uczenia się. Ten artykuł dedykuję nam, Drodzy Nauczyciele, sobie również, abyśmy nigdy nie zapominali o skuteczności naszych metod pracy. Zabieram teraz Państwa w krótką podróż po dziesięciu „milczących pomysłach” na nauczanie z punktu widzenia nauczyciela, ale za to jakże skutecznych dla ucznia. Mam nadzieję, że moje propozycje sprawią, że milczenie będzie w cenie.

Na początek nieco teorii, potem przejdziemy do praktyki, bo to ona jest najważniejsza! Zobaczmy, jak kształtują się metody nauczania w odniesieniu do ilości nauczonej treści. 

Zacznijmy od górnej partii piramidy. Około 90–95% materiału zostaje zapamiętane dzięki uczeniu się w czasie gier edukacyjnych i interakcji oraz w sytuacjach, w których to uczeń staje się nauczycielem dla innych. Niesamowita skuteczność! Aż 75% to działanie, praktyka, akcja! Na lekcjach musi się dużo dziać, bo inaczej 45 minut będzie przespane. Połowa materiału, czyli 50% zostaje zapamiętana dzięki dyskusjom. Idealnie wpisują się w tę metodę ćwiczenia budowania argumentów i kontrargumentów przy rozprawce! Wykorzystajmy tę wiedzę. Nauka poprzez działanie dzięki demonstracjom, przedstawieniom, eksperymentom w połączeniu z pomocami audiowizualnymi daje około 20–30% zapamiętanej treści. Przyjrzyjmy się metodom najmniej skutecznym, przez które uczniowie są w stanie przyswoić i zapamiętać maksymalnie 10% materiału. Mowa oczywiście o czytaniu i wykładzie. Nie trzeba więcej słów, aby skomentować najmniej efektywne metody nauczania i najmniej atrakcyjne dla słuchacza.Każdy z nas miał „przyjemność” obcowania z wykładami, z których miał ochotę tylko uciec. Nie ma zatem podstaw, aby fundować naszym uczniom takie same przeżycia. Jesteśmy tego świadomi, więc pora działać! Na myśl przychodzą mi słowa Konfucjusza:

Powiedz mi, a zapomnę. Pokaż mi, a zapamiętam. Pozwól mi zrobić, a zrozumiem.

Obalmy mit rozgadanego nauczyciela wykładowcy, który zabiera czas uczniów i uczniom!

Kwiat grupowy

Metoda pracy służąca nie tylko integracji i poznaniu siebie w grupie. Często stosuję ją, aby wyłuskać z uczniów różne pomysły 
i argumenty. Jak zrobić kwiat grupowy? Na wielkiej kartce rysujemy ogromny kwiat, którego każdy płatek będzie należał do jednej osoby. Najlepiej, aby było maksymalnie 5–6 płatków. Środek zostaje pusty. Po pracy indywidualnej jest czas na dyskusję i pracę grupową, dzięki której uczniowie mogą wymieniać płatki lub dzielić się nimi. Środek to część wspólna, a to, co się w nim znajdzie, zależy oczywiście od tematu, który zadamy uczniom!

Weź mnie!

Do pracy potrzebne będą jedynie patyczki laryngologiczne lub do lodów, kubki papierowe i marker. Na końcach patyczków piszemy kategorię, autora, epokę, motyw, lekturę, części mowy lub części zdania. Wszystko to, czym zajmujemy się na lekcjach. Ja często stosuję zasadę: wyzwanie lub zadanie (na przykład gramatyczne). Uwielbiam, kiedy uczniowie sami przygotowują zestawy pytań, dzięki temu wiem, z czym mają trudności i co już umieją! Zabawa może odbywać się w parach lub w mniejszych grupkach. Uczeń losuje patyczek i musi wykonać zadanie. 


Jeśli mowa jest srebrem, a milczenie złotem, to słuchanie jest platyną. 
Andrzej Majewski

 

Emocje na talerzu!

Dzięki różnym gadżetom trenerskim można zaplanować ciekawą lekcję, nie tylko języka polskiego, ale także godzinę wychowawczą! Ja mam kilka zestawów różnych buziek, dzięki którym uczniowie mogą tworzyć niesamowite historie, układać plany wydarzeń, rozmawiać o bohaterach literackich, tworzyć własne opowiadania czy bajki! Buziaki są kolorowe i łatwo dostępne, niewielkich rozmiarów i czynią cuda! Proponuję zaopatrzyć się w kilka zestawów lub wykorzystać talenty artystyczne dzieci tak, aby każde z nich miało swój zestaw różnych minek. A skąd mają sięgnąć po inspirację? Chociażby z komunikatorów internetowych, którymi posługują się na co dzień kilkanaście lub kilkadziesiąt razy! 

Mój komiks

Kto nie lubił czytać komiksów w dzieciństwie? Ręka w górę! Jeśli są tacy, to nieliczni. Tworzenie własnych komiksów daje uczniowi ogromne pole do działania. Ogranicza ich tylko wyobraźnia! 
A wiemy, że mają ją bogatą. Komiksy można tworzyć samodzielnie lub skorzystać z gotowych szablonów dostępnych w internecie lub w grach planszowych. Co w takim komiksie się powinno znaleźć? 
A to już rzecz po stronie nauczyciela, którego zadaniem będzie wskazać obszar działania. Komiksy indywidualne? Komiksy w parach? Czemu nie! Moja wersja komiksu jest analogowa, a gdyby tak przenieść komiks w świat technologii? Są programy i aplikacje, dzięki którym można tworzyć w szybki i bezpłatny sposób swoje historyjki.

Podane na tacy!

Zabawa polega na tym, aby pracować w parach. Nauczyciel musi wcześniej przygotować papierowe talerzyki w taki sposób, aby nachodziły na siebie i w efekcie tworzyły w środku część wspólną, która powinna zostać wyraźnie zaznaczona. Każdy z uczniów ma swój talerzyk, pisze na nim swoją wersję wydarzeń, swój plan, swoją historię, swoje słownictwo czy skojarzenia. Drugi uczeń robi dokładnie to samo. Kiedy uczniowie skończą, nakładają na siebie talerzyki i szukają części wspólnej. Podobnie jak z pomysłem wcześniejszym – temat pracy zależy od nauczyciela. 

Frytki z gramatyki

Moja propozycja jest taka: pokażmy uczniom to, co jest im znane. A uwierzcie, że na hasło „frytki” większość uczniowskich oczek zaświeci się mocniej i to w sekundzie! Zaprośmy uczniów na frytki z gramatyki! Pomysł pojawiał się w internecie wielokrotnie, jednak ma swój potencjał i warto o nim przypominać. Frytki z gramatyki to nic innego, jak słowa, które należy przyporządkować do danej kategorii. Puste pudełeczka oznaczone zostają trzema częściami mowy. Uporządkować należy rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki. Ale ta zabawa językowa może również dotyczyć pozostałych części mowy lub części zdania. Zadaniem uczniów jest przyporządkowanie. Po uzupełnieniu pudełek następuje weryfikacja frytek, co do zgodności gramatycznej. Z przyporządkowanymi słowami bawić można się dalej. 

Proponuję układanie zdań, określanie form gramatycznych słów, dopisywanie synonimów, antonimów, podawanie frazeologizmów, przysłów, idiomów, szeregowanie alfabetyczne, tworzenie par czasowników dokonanych i niedokonanych, tworzenie trybu rozkazującego, przypuszczającego. Białe kartoniki idealnie pasują do wpisania własnych słów. Wykorzystajmy je! Proponuję również przygotowanie pudełeczek na środki stylistyczne, epoki literackie, do których wrzucamy tytuły lektur, imiona i nazwiska pisarzy, lub motywy literackie, do których wrzucamy omówione teksty literackie, pisownię ortografii, np. wyrazy z ó, u, h, ch, rz, ż itd., pisownię z „nie”. Garść inspiracji znaleźć można również na blogu Zamiast kserówki.

Cukierki i spinacze

Słodko, oj słodko! Ale jeśli nie chcemy częstować dzieci słodyczami, użyjmy kolorowych kamyczków lub spinaczy do prania. Potrzebujemy również papierowych, sporej wielkości talerzyków grillowych. Dzielimy talerzyk na osiem równych kawałków, tak jak podzielona jest pizza. Każdy kawałek to inna kategoria, a kamyczki, cukierki lub spinacze mają uczniowie i to jest ich „głos”. Talerzyki mogą przygotowywać sobie sami, potem przetasować i wymienić się nimi. Jak gramy? Najlepiej w parach lub trójkach, żeby nie wprowadzać zbyt dużego zamieszania. Losujemy jedne...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy