Dołącz do czytelników
Brak wyników

Na ostrzu noża
Konflikt między uczniem a nauczycielem

Artykuły z czasopisma | 8 grudnia 2017 | NR 11
67

Kiedy słyszę od dyrektora szkoły, że w jego placówce nie ma konfliktów na linii uczeń – nauczyciel, to mu nie wierzę. Przecież takie konflikty są nieodłącznym elementem szkolnego życia, efektem ścierania się różnych typów osobowości, zainteresowań i przekonań. Ich źródłem bywa wiele rzeczy: różnice w prezentowanych sądach i stylu życia, systemach wartości i wyrażanych ocenach. Konfliktów nikt nie lubi, a wielu uczniów i nauczycieli wręcz się ich boi, choć sam konflikt jest sytuacją naturalną, wynikającą z życia w grupie. To, co powinno nas niepokoić, dotyczy raczej przyczyn wywołujących sytuacje konfliktowe z uczniami oraz sposobów, w jaki my – dorośli – próbujemy sobie z tym radzić.

Znajomy psycholog twierdzi, że w dzisiejszej szkole „wszystko” może być jawną lub ukrytą przyczyną takich konfliktów. Z mojej praktyki wynika, że konflikty ucznia z nauczycielem powstają głównie na bazie: 

  • trudności adaptacyjnych ucznia, który znalazł się w nowej sytuacji, np. zmieniając szkołę czy klasę bądź przechodząc na następny etap edukacji;
  • rozbieżności między wartościami wyniesionymi przez ucznia z domu lub przyjmowanymi od grupy rówieśniczej a tym, czego oczekuje od niego szkoła (czytaj: nauczyciel);
  • nieprawidłowych relacji nauczyciela z uczniem, wynikających m.in. z konfliktu oczekiwań (interesu) każdej ze stron co do zachowań (w zakresie przestrzegania szkolnej dyscypliny), metod egzekwowania wiedzy lub będących konsekwencją autorytaryzmu nauczyciela.

Dostępne źródła badawcze jednomyślnie zaś podają, że nauczyciele i uczniowie wskazują na odmienne przyczyny konfliktów, często obarczając się wzajemnie winą za ich wywołanie. Pedagodzy zarzucają uczniom, że niewłaściwie zachowują się na lekcjach, nie są zainteresowani nauką ani sprawami klasy i nie przestrzegają przepisów szkolnych. Uczniowie natomiast, że nauczyciele są niesprawiedliwi w ocenianiu, brak im poczucia humoru, nie interesują się sprawami klasy, a w ich zachowaniu przeważa autokratyzm. Istotne jest, że konflikty częściej zauważane są przez uczniów niż przez nauczycieli. Wiele sytuacji, których nauczyciele nie postrzegają jako konfliktowych, w opinii uczniów takie właśnie są. Może to wynikać z zupełnie odmiennych wzajemnych oczekiwań oraz braku umiejętności nawiązania dobrego kontaktu między stronami. Podczas gdy uczniowie spodziewają się ze strony nauczycieli akceptacji, zrozumienia i zaangażowania w ich problemy, otwartej partnerskiej dyskusji na interesujące tematy, nauczyciele koncentrują się na zadaniach dydaktycznych, oczekują od uczniów dyscypliny i dobrej nauki. Uczniowie często liczą też na pomoc nauczyciela w nauce, chcą, by zwracał się on do nich po imieniu, by traktował wszystkich równo, nie wyśmiewał, a dostrzegał ich walory. Nauczyciele stawiają natomiast na cele o charakterze zdecydowanie bardziej instrumentalnym (dydaktycznym), a dopiero na dalszym planie dostrzegają te bezpośrednio związane z uczniem.

Jaka postawa nauczyciela może być konfliktogenna?

Wkażdej szkole spotkać można nauczyciela, który mniej czy bardziej świadomie prowokuje konflikty z uczniami. Jest to ważny problem, albowiem każdy konflikt silnie zapisuje się w pamięci uczniów, co może być przeszkodą w nawiązaniu przez nich poprawnych relacji z innymi nauczycielami. 

Nazywam takiego nauczyciela „nauczycielem błądzącym”. Jest nim osoba bez względu na staż pracy i stopień awansu zawodowego. Raczej niecierpliwa i słabo opanowana, z dominacją zachowań neurotycznych i agresywnych. Nadmiernie skoncentrowana na sobie, mało wyrozumiała wobec innych i niezbyt sprawiedliwa. Słaby z niej organizator, nie lubi zmian, nie grzeszy pomysłowością. Jej zajęcia są postrzegane jako mało atrakcyjne i mniej przydatne, a atmosfera na lekcjach jako napięta i nieprzyjemna. Na taką postawę uczniowie w młodszym wieku szkolnym reagują uległością pod presją, starsi dość silnym sprzeciwem. Konfliktogenne są przede wszystkim takie cechy i zachowania nauczyciela:

  • Rygoryzm, polegający na bezwzględnym egzekwowaniu wykonywania wszelkich polec...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy