Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polski w praktyce

19 grudnia 2017

NR 20 (Wrzesień 2017)

Literatura w sześciu smakach

0 297

Żyć dzięki literaturze i pozwalać jej żyć w nas – czy to łatwe, czy na pewno nieodzowne? A może właśnie inaczej? Czy można pozwolić sobie na głębsze przeżycie emocji i losów bohaterów książkowych poprzez utożsamianie się z nimi? Czy można pozwolić sobie na współodczuwanie i czy współcześnie jest taka potrzeba?

Myślimy automatycznie, jakbyśmy chodzili po wcześniej ustalonych ścieżkach. Czy to w życiu codziennym, czy w świecie fikcji literackiej. To bez znaczenia. Sposób myślenia o ludziach, bohaterach, sprawach, tematach jest taki sam, rzadko kiedy się zmienia. Sporo czynności wykonujemy automatycznie, jakby z pamięci. Do czego dążę? Otóż, tak samo jest z przeżywaniem literatury. Jeśli czytamy romans, pewnie będziemy się wzruszać. Jeśli kryminał, to prawdopodobnie poczujemy ciarki na plecach. A co powiesz na to, jeśli zaproponuję Ci szersze spojrzenie na „sprawę”?

Proponuję przeżywanie literatury w sześciu smakach, a każdy smak to inny kapelusz Edwarda de Bono. Kapelusze to metafory przyjmowania różnych perspektyw myślenia o danej sytuacji. Celowo nie napisałam „myślenia o problemie”, ponieważ nie chcę oceniać sytuacji w kategorii problemu – to właśnie jest przykład spojrzenia z jednej perspektywy. Przy temacie kapeluszy Edwarda de Bono popełniłabym faux pas!

Celem metody sześciu kapeluszy jest dążenie do stworzenia porządku w procesie myślenia. Ujęcie sprawy w sześciu kolorach – kapeluszach – pozwala na wspólne (metodą najlepiej pracować w grupie) wypracowanie jednego sposobu myślenia, którym należy rozwiązać daną sytuację. Kapelusze de Bono pomagają także uporządkować proces myślenia oraz zwiększyć efektywność działania. Pełna koncentracja uwagi jest na danym kapeluszu, czyli jednym podejściu do sprawy. Myślenie następuje w zgodzie tylko z jednym kolorem. To on wyznacza determinanty. 

Zakładasz kapelusz i odgrywasz związaną z nim rolę. Obserwujesz siebie podczas odgrywania tej roli. Swoją rolę odgrywasz najlepiej, jak tylko potrafisz. Kiedy zmieniasz kapelusz myślowy, musisz wraz z nim zmienić odgrywaną przez siebie rolę. Każda rola powinna być wyraźnie określona.

Zanim przejdziemy do analizy kolejnych kapeluszy, warto uzmysłowić sobie, jaki wpływ na umiejętności czytelników, czyli naszych uczniów lub nas samych, ma omawiana metoda.

Uczniowie:
■      potrafią myśleć twórczo, uwzględniając konieczność przejścia na narzucone przez konkretny kapelusz myślenie,
■      współdziałają w zespole podczas rozwiązywania problemu,
■      wypowiadają się, stosując odpowiedni sposób myślenia,
■      znają kolory sześciu kapeluszy odpowiadające określonym sposobom myślenia i stosują je podczas pracy nad analizowanym zagadnieniem,
■      odgrywają rolę, w którą się wcielają – daje to poczucie bezpieczeństwa.

Metoda hamuje chęci polegające na wyjściu z myślenia według określonego kapelusza.

Powody, dla których warto skorzystać z metody sześciu kapeluszy w edukacji. Dzięki metodzie obserwujemy następujące korzyści:
■      wzrost współpracy i kreatywności uczniów,
■      myślenie traktowane jako gra,
■      radość eksperymentowania,
■      równoległe myślenie,
■      spontaniczna zabawa językiem,
■      wyraz emocji bez potrzeby dodatkowego wyjaśniania.

Edward de Bono opracował metodę sześciu kapeluszy, aby stworzyć możliwość odgrywania roli, co pozwoli pozbyć się mentalności chronienia siebie, a świadomość odgrywania roli sprawia, że pozwalamy sobie na mówienie rzeczy, których zazwyczaj byśmy nie wypowiadali. Dzięki sześciu kapeluszom możemy ukierunkować naszą uwagę na określony sposób myślenia oraz w bardzo prosty i wygodny sposób przechodzić od jednego stanu myślenia do drugiego. Dzięki tej metodzie ustanawiamy reguły i z łatwością uczymy się ich przestrzegania. Sześć kapeluszy różnych kolorów ma pomóc stosować się do określonych reguł.

Przejdźmy zatem do bliższego przyjrzenia się konkretnym kapeluszom. Kolejność zakładania kapeluszy może być dowolna, jednak poleca się, aby następowały w kolejności: niebieski, biały, czerwony, czarny, żółty, zielony. Uwaga: jeśli dyskusja wywołuje duże emocje, wtedy dobrze jest zacząć od kapelusza czerwonego.

1 smak – kapelusz niebieski

Idealnie, kiedy ten kapelusz przypisany jest osobie prowadzącej spotkanie, najczęściej nauczycielowi. Niebieski kolor to myślenie o myśleniu, szerokie spojrzenie na sprawę, kontrolowanie i porządkowanie, tak aby proces przebiegał efektywnie. Niebieski kapelusz na głowie wskazuje na dyskusję uporządkowaną i zorganizowaną. Dzieje się tak dzięki wybieraniu i ustalaniu kolejności użycia kolejnych kapeluszy. Na początku ustala się strukturę procesu myślenia i sposoby tworzenia obrazu sytuacji w odniesieniu do kolejnych kolorów. Niebieski pilnuje reguł dyskusji, formułuje pytania naprowadzające lub pomocnicze, rejestruje podjęte decyzje, umożliwia przegląd sytuacji, syntezę informacji i konkluzję. Hasło: MYŚLENIE O MYŚLENIU.

2 smak – biały kapelusz

Jest to przede wszystkim myślenie w oparciu o sprawdzone informacje, fakty i liczby. Pozbywamy się interpretacji. Tutaj liczą się „suche fakty” bez otoczki interpretacyjnej. Należy pamiętać, aby zachowywać się możliwie neutralnie i obiektywnie. Hasło: WIEDZA I FAKTY.

3 smak ognisty, bo czerwony

Tutaj do głosu dopuszczamy emocje. To myślenie oparte na przeczuciach, intuicji i wrażeniach, które wzbudzają dane zagadnienie. Dzięki czerwonemu kapeluszowi możemy wejść w nieracjonalne aspekty myślenia. Szanujemy wszystko to, co przyjdzie do głowy. Nie ma potrzeby tłumaczyć się i usprawiedliwiać z własnych myśli, ponieważ właśnie w tym momencie są one prawdziwe. Dzięki kapeluszowi emocje są w pewien sposób kontrolowane, a to pozwala podejmować decyzje w sposób niezaburzony. Etap od założenia kapelusza na głowę i do momentu zdjęcia tworzy swoiste ramy czasowe, w obrębie których godzimy się na pewne reguły i konwencje zgodnie z metodą. Hasło: UCZUCIA.

4 smak – czarny kapelusz

Symbolizuje myślenie krytyczne oparte na faktach, ale nie emocjonalne. Dzięki niemu odbywa się analiza zagrożeń, a jego rolę często pełni tak zwany adwokat diabła. Tutaj należy podać logiczne i uzasadnione informacje. Mamy pozwolenie na negatywne myślenie, ale w sposób kontrolowany i świadomy oraz obiektywny. Czarny kapelusz można założyć przed lub po żółtym kapeluszu. Wydaje się jednak bardziej uzasadnione, aby najpierw podać pomysły i fakty, a potem zadziałać, wykorzystując czarny kapelusz. Hasło: NEGATYWY.

5 smak – kapelusz żółty

Symbolizuje myślenie optymistyczne. Dzięki niemu widzimy szanse i korzyści oraz argumenty „za”. Spekulujemy i myślimy, co warto zrobić w przyszłości. 
Z góry przyjmujemy aspekt pozytywny dla sprawy. S...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy