Dołącz do czytelników
Brak wyników

Jak zachęcić uczniów do pracy zespołowej?

Artykuły z czasopisma | 6 grudnia 2017 | NR 10
245

W kwietniu 1995 roku uruchomiony został Program KREATOR, którego głównym zadaniem stało się szukanie sposobów włączania do procesu dydaktycznego umiejętności kluczowych. Na międzynarodowym sympozjum w Bernie sporządzono listę tych umiejętności, wskazując takie, które są potrzebne każdemu człowiekowi dla uzyskania satysfakcji osobistej i sprawnego funkcjonowania w życiu zawodowym. Pierwszą dziewiątkę tych umiejętności otwiera umiejętność pracy w zespole.

W programach nauczania, zgodnie z wytycznymi podstawy programowej kształcenia ogólnego, zapisana jest konieczność współpracy uczniów ze sobą. Problem w tym, że niewielu z nich to potrafi. W szkołach cenione jest przede wszystkim współzawodnictwo, a uczniów nagradza głównie za pracę indywidualną, osobiste osiągnięcia, talent i zdolność do konkretnych przedmiotów. Typowa klasa jest miejscem ostrej uczniowskiej rywalizacji, gdzie liczy się przede wszystkim to, czy ktoś jest w czymś lepszy od innych, a nie to, czy umie z nimi współpracować. Prace zespołowe nie są doceniane przez nauczycieli i to – niestety – na każdym etapie edukacji. Potwierdzają to ostatnie badania trzecioklasistów (OBUT 2014), z których wynika, że dzieci podczas lekcji rzadko pracują w parach i grupach, oraz gimnazjalistów (PISA 2014), wskazujące, że polskie piętnastolatki nie radzą sobie z samodzielnym myśleniem i pracą zespołową. Pytani w tej sprawie nauczyciele tłumaczą, że organizacja pracy w zespołach zajmuje im zbyt dużo lekcyjnego czasu, a efekty jej są kiepskie, bo w rzeczywistości i tak całą pracę często wykonują za zespół najlepsi uczniowie. 

Jak przerwać zaczarowany krąg niemocy?

Dzieci i młodzież mają naturalną potrzebę przebywania ze sobą. Bycie z rówieśnikami jest dla nich atrakcyjną formą spędzania czasu wolnego, daje poczucie przynależności, bezpieczeństwa, ważności. Problem w tym, że ta atrakcyjność wspólnego spędzania czasu nie przekłada się na umiejętność zorganizowania sobie zespołowej aktywności tak, by była ona ciekawa i pożyteczna, zachęcała do kreatywności, pobudzała motywację poznawczą. Skoro wiemy, że uczniowie tego nie potrafią, trzeba ich tej umiejętności nauczyć, ćwicząc kompetencję współpracy tak często, jak to tylko możliwe. 
Krok 1. Zmiana nastawienia do pracy zespołowej. Nauczyciele doskonale potrafią wymienić korzyści płynące z zajęć opartych na inicjowaniu uczniowskiej współpracy, z wykorzystaniem metod aktywizujących. W praktyce wolą jednak działania rutynowe, opanowane warsztatowo przez lata pracy. Konieczne jest więc, aby nauczyciele zmienili myślenie na temat swojej roli: z osoby podającej uczniom wiedzę do przyswojenia za pomocą standardowych metod nauczania – na przewodnika i mentora, stwarzającego uczniom okazje do interakcji i wzajemnego uczenia się od siebie; aby spróbowali dostrzec i zechcieli doświadczyć w praktyce, że praca zespołowa uczniów przynosi rzeczywiste walory edukacyjno-wychowawcze, m.in. zwiększenie u uczniów samodzielności i motywacji do udziału w procesie uczenia się. 

Oto pytania, jakie powinien sobie zadać nauczyciel: Po co moi uczniowie mają pracować w grupie? Czy nie będzie to dla mnie i dla nich czas stracony? Jak należy zorganizować pracę zespołów? Czy zdołam dobrze taką pracę zaplanować? Czy uda mi się przewidzieć, jakie będą potrzebne materiały i pomoce dydaktyczne, rozplanować czas trwania czynności uczniów, formę, w jakiej będą prezentować wyniki swojej pracy? Jak dobierać uczniów do grupy? Jakie cele chcę osiągnąć? Jak mogę/będę motywować uczniów do pracy? Jak ocenić pracę w grupie? Czy przyjęte zasady będą sprawiedliwe? 

 

Krok 2. Zmiana dynamiki klasy ze współzawodnictwa na współpracę. Podejmując pracę w zespole, uczniowie kierują się różnymi motywami: prawdziwym zainteresowaniem, chęcią sprawdzenia się, ciekawością, względami towarzyskimi, brakiem innych propozycji itp. Zdarza się jednak, że nie mając w tym względzie doświadczenia bądź mając nieudane próby, nie potrafią określić celu własnego działania, nie znają swoich możliwości i potencjału, mają kłopoty w komunikowaniu się z innymi lub w ogóle się nie angażują. Zadania nauczyciela to zatem:

  • Rozpoznanie uczniowskich postaw wobec zespołowego współdziałania oraz ich preferencji.
  • Zaprezentowanie uczniom korzyści wynikających z twórczej pracy zespołowej (Uczenie się w grupach zachęca do refleksji, potęguje działanie i zachęca do niego, człowiek bardziej angażuje się w pracę, ma większe możliwości na zaistnienie indywidualne, realizację procesu uczenia się według własnych potrzeb, lepiej poznaje innych i samego siebie, uczy się argumentowania i negocjowania, itp.). 
  • Dokładne omówienie zasad, na których dokonywany będzie dobór uczniów do zespołów, oczekiwań co do pełnionych przez każdego różnych ról (lider, sekretarz, sprawozdawca), wywiązywania się z przydzielonych zadań, sposobów dokumentowania efektów swojej pracy (notatka w zeszycie, plakat, pisemny lub werbalny opis metody rozwiązania lub tylko rezultatu końcowego) oraz oceniania i nagradzania ich przez nauczyciela, ze szczególnym naciskiem na zasady typu: Każdy ma takie samo prawo zabrać głos, podać swoje pomysły. Każdy musi słuchać tego, co mówią koledzy. Wszyscy są odpowiedzialni za rozwiązanie zadania/wykonanie ćwiczenia. Każdy może poprosić o pomoc, jeśli czegoś nie rozumie. 

Metoda: Think – Pair – Share (Pomyśl – Przedyskutuj w parze – Podziel się z innymi)

  • Każdy uczeń indywidualnie zastanawia się przez kilka minut nad zadanym przez nauczyciela problemem. Zapisuje swoje myśli na kartce papieru lub małych karteczkach, gdzie każda myśl jest zapisana osobno.
  • Uczniowie rozmawiają w parach o swoich pomysłach na rozwiązanie problemu. Prezentują swoje notatki z zapisany...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy