Dołącz do czytelników
Brak wyników

Jak odzyskać utraconą podczas zajęć uwagę uczniów?

Artykuły z czasopisma | 8 grudnia 2017 | NR 11
220

Jak skutecznie radzić sobie w sytuacji, gdy jakiś uczeń czy grupa uczniów traci nagle zainteresowanie przebiegiem zajęć? Co robić, jeśli cała klasa kompletnie się rozproszy? Oto kilka praktycznych wskazówek. Nie są wcale takie proste i oczywiste, jak by się wydawało na pierwszy rzut oka. Wymagają od nauczyciela wiele wysiłku, zaangażowania, czasu i ogromnej cierpliwości, przede wszystkim jednak chęci świadomego wyjścia poza dotychczasowe, schematyczne działania, stałego doskonalenia kompetencji osobistych i zawodowych, wzbogacania warsztatu pracy oraz ciągłego eksperymentowania.

Nauczyciele często narzekają: Uczniowie nie uważają w trakcie lekcji… Coraz więcej dzieci ma problemy z koncentracją uwagi… Zbyt łatwo się dekoncentrują, wszystko ich rozprasza… Ciągle trzeba ich dyscyplinować… To utrudnia, czasem wręcz uniemożliwia prowadzenie zajęć…

Taki brak uwagi to spory problem natury wychowawczej, z którym nie każdy nauczyciel potrafi sobie skutecznie radzić. Jedni traktują go bardzo osobiście, jako zamach na ich autorytet, drudzy – nie wiedzą, co w takiej sytuacji mogą zrobić, gdyż lęk przed uczniami, ich zachowaniem i odzywkami wprawia ich w bezsilność. Pierwsi, najczęściej porywczy, mają nawyk przywracania uwagi ucznia/uczniów przez ostre dyscyplinowanie, coraz głośniejsze wykrzykiwanie: Nie rozmawiaj… Powtórz, o czym mówiłem… Co wy robicie?... Jak wy się zachowujecie? Drugich pochłania wewnętrzna walka o przetrwanie. Albo udają, że nic nie słyszą i nie widzą, byle dotrwać do dzwonka na przerwę, albo targują się z uczniami: Jeśli będziecie teraz uważać, to nie zrobię zapowiedzianej na jutro kartkówki. 

Krok 1. Obserwuj, badaj, analizuj. Właściwe rozpoznanie przyczyn utraty uczniowskiej uważności w trakcie zajęć prowadzonych przez nauczyciela – to podstawa planowania i wdrażania wszelkich zmian w dotychczasowym reagowaniu na te sytuacje.

  • Spróbuj znaleźć odpowiedź na pytanie: Co rozprasza uwagę moich uczniów? 
  • Bacznie się przyjrzyj: Czy i jak wpływa na ich koncentrację wystrój pomieszczenia klasowego? Naukowcy z Carnegie Mellon University odkryli, że bogato udekorowane i ozdobione klasy rozpraszają uwagę, szczególnie młodszych dzieci, i powodują, że gorzej się one uczą. Udowodnili, że uczniowie więcej czasu poświęcają pobocznym zajęciom i wynoszą z lekcji mniej informacji niż wówczas, gdy dekoracje te zostały usunięte.
  • Sprawdź: Czy miejsca zajmowane przez uczniów w przestrzeni klasowej zwiększają ryzyko utraty ich uważności? W każdym pomieszczeniu klasowym można wyróżnić tzw. trójkąt wpływów. Jego podstawą jest przód klasy – ściana z tablicą, biurko nauczyciela, najbliższe stoliki uczniowskie – czyli obszar, na który większość nauczycieli zwraca baczniejszą uwagę. Natomiast wierzchołek tego trójkąta znajduje się na końcu klasy – w miejscu, na które nauczyciele zazwyczaj zwracają najmniej uwagi, co skutkuje tym, że nieodpowiednie zachowanie uczniów bywa przez nich niezauważane.
  • Na bieżąco analizuj pozyskiwane informacje. Wykorzystuj wiedzę zdobytą w ten sposób w praktyce, np. przyjmij zasadę, że najlepsze miejsca dla uczniów mających trudności z koncentracją uwagi znajdują się wewnątrz „trójkąta wpływów” – tam, gdzie mogą być oni najlepiej obserwowani – lub obok kolegów, którzy nie ulegają ich wpływom. Możesz nawet zmienić ustawienie stolików tak, by zaburzyć wpływ wspomnianego trójkąta.

Krok 2. Nie bój się rozmawiać z uczniami. Jeśli uczniowie zaczynają się dekoncentrować, zajmują się nie tym, co jest przedmiotem lekcji, rozmawiają między sobą, wygłupiają się lub żartują – nie bądź na takie zachowania obojętny, zawsze reaguj. Traktuj takie zjawisko poważnie, nie bagatelizuj tego, co się dzieje, ani nie obracaj w żart. Unikaj jednak autorytaryzmu, powstrzymaj się przed nadmiernym rygoryzmem. 

  • Przerwij zajęcia. Nie szukaj winnego/winnych. Nie groź konsekwencjami, nie wyznaczaj kary. Spokojnie poproś wszystkich o uwagę. Spytaj: Co możemy zrobić razem, by przywrócić spokój? Co mogę zrobić ja, by przykuć waszą uwagę, byście znów zaczęli pracować? Co możecie zrobić wy, by uważnie brać udział w lekcji? W ten sposób sprawisz, że twoi uczniowie poczują kontrolę nad tym, w jaki sposób się uczą. To zwiększa twoją szansę na znalezienie w klasie uczniów-pomocników gotowych rozwiązać ten problem.

 

Właściwe rozpoznanie przyczyn utraty uczniowskiej uważności w trakcie zajęć prowadzonych przez nauczyciela – to podstawa planowania i wdrażania wszelkich zmian w dotychczasowym reagowaniu na te sytuacje.

 

Krok 3. Nie daj się nauczycielskiej rutynie. Pozbądź się stereotypowego myślenia o zespole klasowym, z którym pracujesz, oraz schematycznych reakcji na zachowania konkretnych uczniów. Nawet wtedy, gdy jesteś do tych schematów 
i stereotypów bardzo przywiązany i pewny, że właśnie dzięki nim działasz sprawniej, a twoi uczniowie wiedzą, czego się po tobie spodziewać. Bądź świadom, że każda rutyna, również twoja, z czasem staje się zwyczajnie nudna i przestaje przynosić efekty.

  • Zadbaj o atrakcyjne dla uczniów elementy twoich zajęć. Wprowadzaj nowe metody i formy pracy, przykuwaj ich uwagę ciekawymi, zróżnicowanymi pomocami dydaktycznymi. Uważaj jednak, aby nie przesadzić – co za dużo, to niezdrowo. Rób to z głową. Bacznie obserwuj uczniów i słuchaj, co mają ci do powiedzenia. Rozpoznaj, co im sprawia radość, co zwiększa ich aktywność, mobilizuje do wysiłku. 
  • Dbaj także o bezpieczną dla ciebie i uczniów atmosferę pracy. Bądź nauczycielem przyjaznym i wiarygodnym. Traktuj każdego ucznia z szacunkiem i sprawiedliwie. Okazuj mu swoje zainteresowanie oraz troskę, bez względu na to, czy go lubisz, jak oceniasz jego kulturę osobistą, potencjał rozwojowy i możliwości edukacyjne. 
  • Zanim przystąpisz do prowadzenia zajęć, skoncentruj na sobie uwagę wszystkich uczniów – całą swoją postawą, wzrokiem, mimiką, spokojnym, ale rzeczowym stosunkiem do pracy. Jeśli rozpoczniesz lekcję, kiedy niektórzy z nich jeszcze rozmawiają, nie zajęli swoich miejsc lub...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy