Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia rozwoju nauczyciela

18 grudnia 2017

NR 19 (Lipiec 2017)

Dlaczego postanowili milczeć?
Lektura Nowych szat cesarza Hansa Christiana Andersena na spotkaniu w bibliotece

0 302

W świecie przysłów i książek

O milczeniu – co za paradoks! – mówi się wiele. Osobę milczącą określają dziesiątki wariantów przysłów, wyrażeń obfitujących w porównania – między innymi do grobu, kamienia czy mnicha. Zgodnie z mądrościami ludowymi milczeć może ten, kto czuje się winny (podobnie zresztą czuje się ten, kto się tłumaczy, mówi zbyt dużo), ale również ten, kto jest rozumny, czyli mądry („Wiesz, dlaczego dzwon głośny? Bo wewnątrz jest próżny”) – w tym drugim, pozytywnym kontekście milczenie jest cnotą, ozdobą młodego, złotem, podczas gdy mowa jest jedynie srebrem.

Motyw milczenia rozmaicie realizowany jest w literaturze. Książki pełne słów są książkami o osobach, które nie chcą bądź nie mogą mówić. I podobnie jak w przypadku przysłów mamy tu do czynienia z dużym zróżnicowaniem aksjologicznym, również w lekturach dla dzieci i młodzieży. Milczenie jest wartością pozytywną w kultowej powieści Momo Michaela Endego, opowiadającej o dziewczynce obdarzonej niespotykanym, niezwykłym wręcz talentem słuchania. Ludzie w jej obecności milczą na głos, czują się szczęśliwi, przeżywają swego rodzaju oczyszczenie, udaje im się rozwikłać problemy, z którymi sobie wcześniej nie radzili. Momo ma po prostu dar milczenia. Małomówność wartościowana pozytywnie pojawia się na kartach powieści nieocenionego Roalda Dahla. Tytułowa bohaterka książki Matylda, kilkuletnia dziewczynka, przeważnie milczy, gdyż nie znajduje w swoim otoczeniu osób na poziomie, to jest takich, z którymi warto konwersować. Cisza jest jej reakcją obronną na sytuację domową i poniekąd szkolną. Charlie z głośnej powieści Charlie i fabryka czekolady zostaje spadkobiercą wielkiego Willy’ego Wonki dlatego, że jest pokorny (jego rywalami są m.in. głośne, roszczeniowe dzieciaki). 

Milczenie jednak może być też wielką przeszkodą, wynikiem silnego lęku, który trzeba przepracować, czymś, co należy pokonać, żeby móc czuć się dobrze w swojej skórze. Tak jest w książce dla dzieci O zajączku Filipie, który ze strachu dokonał wielkich czynów Elżbiety Zubrzyckiej, autorki książek o charakterze terapeutycznym, wybieranych jednak często przez nauczycieli jako lektury szkolne.

U Andersena, któremu poświęcona jest niniejsza propozycja organizacji spotkania czytelniczego, milczenie też ma więcej niż jedno oblicze! Szept księżniczki jest reakcją na wstydliwą propozycję pocałunków w zamian za prezenty (Świniopas), cisza może mieć związek z intrygą – nie mówi ten, który ma chytry plan (Świniopas, Księżniczka na ziarnku grochu). Dzielny ołowiany żołnierzyk milczy – trochę jak opisana już Matylda – z powodu poczucia wyższości i dostojeństwa. Narracja i śpiew bywają na wagę złota. Calineczka może zamieszkać u myszy pod warunkiem, że będzie opowiadać gospodyni bajki. W Małej syrence głos jest najcenniejszym dobrem – bohaterka oddała język w zamian za nogi, dzięki którym mogła zbliżyć się do świata ludzi i do księcia, którego pokochała. Dwie baśnie poświęcone słowikowi też mówią o głosie jako o wyjątkowym darze. Śpiew w subtelnej baśni Stokrotka przynosi ulgę uwięzionemu ptakowi, pozwala mu rozładować emocje, natomiast w Słowiku ma siłę życiodajną, karmi tego, który słucha – bez niego umarłby cesarz. 

Na swój sposób milcząteż niemal wszyscy bohaterowie Nowych szat cesarza. Baśni tej poświęcony jest zamieszczony poniżej scenariusz spotkania czytelniczego w bibliotece.

Nowe szaty w bibliotece – scenariusz lekcji w szkole podstawowej

Na spotkanie do biblioteki zaproszone są dzieci z jednej klasy. Osobą czytającą oraz prowadzącą zajęcia może być nauczyciel bibliotekarz. W organizację wydarzenia oraz w jego realizację – np. czytanie z podziałem na role – mogą jednak zaangażować się uczniowie starszych klas, uczestnicy koła bibliotecznego.

Odbiorcy: uczniowie kl. IV–V szkół podstawowych

Liczba osób: ok. 25

Czas trwania zajęć: 2 godziny lekcyjne

Miejsce: szkolna biblioteka (istnieje możliwość odwiedzenia uczniów w klasie lub nawet w innej placówce)

Cel: promocja literatury pięknej (baśni) oraz słowników i kompendiów jako źródeł wiedzy, rozwijanie kompetencji czytelniczych


Przebieg spotkania

  • Uczniowie siedzą na podłodze w kole. Przy pomocy nauczyciela lub animatorów wybranych spośród starszych uczniów sporządzają na arkuszu papieru (znajdującym się pośrodku) mapę myśli związaną z milczeniem – czym jest, z czego może wynikać, co może oznaczać. Wskazują dzieła literackie, bajki animowane, w których pojawia się milczenie. Nauczyciel prezentuje w zbiorach bibliotecznych słowniki, w których można znaleźć informacje na temat poszczególnych zagadnień, wartości, zjawisk (m.in. słowniki cytatów, przysłów, motywów). Omawia zawartość poszczególnych słowników i kompendiów, a następnie wspólnie z uczniami szuka informacji o milczeniu i – w razie natknięcia się na coś frapującego dzieci – uzupełnia schemat.
  • Nauczyciel bądź przygotowani do tej roli starsi uczniowie czytają na głos baśń Nowe szaty cesarza.
  • Uczniowie interpretują usłyszany utwór – wyjaśniają, dlaczego nauczyciel wybrał akurat tę baśń, na czym może polegać milczenie w przypadku osób, które przecież nawiązują kontakt werbalny. Milczenie jest jednoznaczne z ukrywaniem prawdy, staje się synonimem kłamstwa.
  • Słuchacze zastanawiają się, jaka jest przyczyna dziwnego milczenia bohaterów Nowych szat cesarza. W tym celu interpretują cytaty wydrukowane na osobnych kartkach i raz jeszcze odczytane przez nauczyciela lub innych uczestników spotkania:

•    „I oto stary poczciwy minister poszedł do sali, gdzie siedzieli dwaj oszuści i pracowali przy pustych warsztatach 
     tkackich. «Boże drogi – pomyślał stary minister i wytrzeszczył oczy – ależ ja nic nie widzę». Ale głośno nie przyznał 
     się do tego”.
•    „(…) biedny stary minister otwierał w dalszym ciągu oczy, ale nie mógł nic dostrzec, bo nic tam nie było. «Wielki Boże! –            pomyślał. – Czyżbym był głupi? Tego nigdy nie przypuszczałem i nikt nie powinien się o tym dowiedzieć. Czyżbym nie              nadawał się do swojego urzędu? Nie, nie mogę nikomu powiedzieć, że nie widziałem tkaniny»”.
•    „– O, tak, to jest bardzo piękne – powiedział cesarz – raczę to bardzo pochwalić! – kiwnął z zadowoleniem głową i zaczął          oglądać puste krosna, bo nie chciał powiedzieć, że nic nie widzi. Cały orszak, który otaczał cesarza, patrzał i patrzał, ale          także nic nie widział, wszyscy jednak mówili tak jak cesarz:
      – Tak, to jest bard...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy