Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia rozwoju nauczyciela

18 grudnia 2017

NR 19 (Lipiec 2017)

Dlaczego postanowili milczeć?
Lektura Nowych szat cesarza Hansa Christiana Andersena na spotkaniu w bibliotece

0 102

W świecie przysłów i książek

O milczeniu – co za paradoks! – mówi się wiele. Osobę milczącą określają dziesiątki wariantów przysłów, wyrażeń obfitujących w porównania – między innymi do grobu, kamienia czy mnicha. Zgodnie z mądrościami ludowymi milczeć może ten, kto czuje się winny (podobnie zresztą czuje się ten, kto się tłumaczy, mówi zbyt dużo), ale również ten, kto jest rozumny, czyli mądry („Wiesz, dlaczego dzwon głośny? Bo wewnątrz jest próżny”) – w tym drugim, pozytywnym kontekście milczenie jest cnotą, ozdobą młodego, złotem, podczas gdy mowa jest jedynie srebrem.

Motyw milczenia rozmaicie realizowany jest w literaturze. Książki pełne słów są książkami o osobach, które nie chcą bądź nie mogą mówić. I podobnie jak w przypadku przysłów mamy tu do czynienia z dużym zróżnicowaniem aksjologicznym, również w lekturach dla dzieci i młodzieży. Milczenie jest wartością pozytywną w kultowej powieści Momo Michaela Endego, opowiadającej o dziewczynce obdarzonej niespotykanym, niezwykłym wręcz talentem słuchania. Ludzie w jej obecności milczą na głos, czują się szczęśliwi, przeżywają swego rodzaju oczyszczenie, udaje im się rozwikłać problemy, z którymi sobie wcześniej nie radzili. Momo ma po prostu dar milczenia. Małomówność wartościowana pozytywnie pojawia się na kartach powieści nieocenionego Roalda Dahla. Tytułowa bohaterka książki Matylda, kilkuletnia dziewczynka, przeważnie milczy, gdyż nie znajduje w swoim otoczeniu osób na poziomie, to jest takich, z którymi warto konwersować. Cisza jest jej reakcją obronną na sytuację domową i poniekąd szkolną. Charlie z głośnej powieści Charlie i fabryka czekolady zostaje spadkobiercą wielkiego Willy’ego Wonki dlatego, że jest pokorny (jego rywalami są m.in. głośne, roszczeniowe dzieciaki). 

Milczenie jednak może być też wielką przeszkodą, wynikiem silnego lęku, który trzeba przepracować, czymś, co należy pokonać, żeby móc czuć się dobrze w swojej skórze. Tak jest w książce dla dzieci O zajączku Filipie, który ze strachu dokonał wielkich czynów Elżbiety Zubrzyckiej, autorki książek o charakterze terapeutycznym, wybieranych jednak często przez nauczycieli jako lektury szkolne.

U Andersena, któremu poświęcona jest niniejsza propozycja organizacji spotkania czytelniczego, milczenie też ma więcej niż jedno oblicze! Szept księżniczki jest reakcją na wstydliwą propozycję pocałunków w zamian za prezenty (Świniopas), cisza może mieć związek z intrygą – nie mówi ten, który ma chytry plan (Świniopas, Księżniczka na ziarnku grochu). Dzielny ołowiany żołnierzyk milczy – trochę jak opisana już Matylda – z powodu poczucia wyższości i dostojeństwa. Narracja i śpiew bywają na wagę złota. Calineczka może zamieszkać u myszy pod warunkiem, że będzie opowiadać gospodyni bajki. W Małej syrence głos jest najcenniejszym dobrem – bohaterka oddała język w zamian za nogi, dzięki którym mogła zbliżyć się do świata ludzi i do księcia, którego pokochała. Dwie baśnie poświęcone słowikowi też mówią o głosie jako o wyjątkowym darze. Śpiew w subtelnej baśni Stokrotka przynosi ulgę uwięzionemu ptakowi, pozwala mu rozładować emocje, natomiast w Słowiku ma siłę życiodajną, karmi tego, który słucha – bez niego umarłby cesarz. 

Na swój sposób milcząteż niemal wszyscy bohaterowie Nowych szat cesarza. Baśni tej poświęcony jest zamieszczony poniżej scenariusz spotkania czytelniczego w bibliotece.

Nowe szaty w bibliotece – scenariusz lekcji w szkole podstawowej

Na spotkanie do biblioteki zaproszone są dzieci z jednej klasy. Osobą czytającą oraz prowadzącą zajęcia może być nauczyciel bibliotekarz. W organizację wydarzenia oraz w jego realizację – np. czytanie z podziałem na role – mogą jednak zaangażować się uczniowie starszych klas, uczestnicy koła bibliotecznego.

Odbiorcy: uczniowie kl. IV–V szkół podstawowych

Liczba osób: ok. 25

Czas trwania zajęć: 2 godziny lekcyjne...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy