Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praktyczny Przewodnik Nauczyciela

17 lipca 2018

NR 25 (Lipiec 2018)

Scenariusz lekcji do filmu Pokot
(reż. Agnieszka Holland, Kasia Adamik)

0 271
Temat zajęć   Wyzwania współczesnego świata: przeciw eksploatacji zwierząt
Grupa wiekowa Szkoła ponadpodstawowa
Czas realizacji Cztery godziny lekcyjne*
Zagadnienia edukacyjne
  • Olga Tokarczuk, Agnieszka Holland – ważne nazwiska dla polskiej kultury.
  • Gatunkowe konwencje Pokotu.
  • Hiperbola i groteska – czy możemy wierzyć w świat Pokotu?
  • Zezwierzęcenie, bestia i ryj, czyli językowe obrazy zwierząt.
  • Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu i Pokot – religijna i świecka wizja zgodnej koegzystencji ludzi i (innych) zwierząt.
  • Ryby głosu nie mają? Animalstudies, czyli najnowsze perspektywy w humanistyce
Cele   Uczeń/uczennica:
  • dokonuje analizy i interpretacji filmu fabularnego,
  • dostrzega w filmie różne konwencje gatunkowe (thriller, kryminał, utopia),
  • czyta ze zrozumieniem tekst literacki, religijny, publicystyczny oraz prawny,
  • rozpoznaje w filmie groteskę i hiperbolę,
  • analizuje różnice stylistyczne między synonimami,
  • podejmuje refleksję nad celowym z perspektywy światopoglądowej kształtowaniem języka,
  • pisze rozprawkę,
  • porównuje wizję relacji człowiek – zwierzę w różnych paradygmatach (animal studies oraz chrześcijańskiej)
Formy i metody pracy Praca zbiorowa jednolita, praca indywidualna jednolita, praca grupowa zróżnicowana; burza mózgów; ćwiczenia praktyczne; dyskusja problemowa
Pomoce dydaktyczne
  • zwiastun kinowy Pokotu (dostępny na //www.youtube.com/watch?v=78hSndBI67Q),
  • kserokopie Pieśni słonecznej św. Franciszka oraz fragmentu Księgi Rodzaju (zał. 1),
  • karta pracy (zał. 2)
  • fragmenty felietonu Dariusza Gzyry, W poszukiwaniu niewinnego języka, 
//krytykapolityczna.pl/kraj/gzyra-w-poszukiwaniu-niewinnego-jezyka/ 

* Wskazówka: nauczyciel może wybrać zagadnienia do omówienia i zrealizować proponowane zadania w krótszym czasie.

 

Przebieg zajęć

TEMAT 1: Poważne gry (konwencjami) w Pokocie (dwie godziny lekcyjne)
Przygotowanie do lekcji: uczniowie podzieleni na dwie grupy mają za zadanie zgromadzić jak najwięcej informacji o Agnieszce Holland oraz Oldze Tokarczuk.

  • Prezentacja zadania domowego: w formie mapy myśli uczniowie zapisują na tablicy informacje, które zgromadzili o Agnieszce Holland. Czy coś łączy obie twórczynie? Jakiego rodzaju twórczości można się po nich spodziewać? Uczniowie mogą zwrócić uwagę na płeć oraz zaangażowanie światopoglądowe: obie są twórczyniami zaangażowanymi, które poruszają problematykę aktualną, ważną społecznie i niewolną od kontrowersji. Nie boją się także zaangażowania ideologicznego oraz publicznych wypowiedzi na tematy polityczne (10 min).
  • Nauczyciel(-ka) prezentuje uczniom zwiastun Pokotu (dostępny pod adresem: //www.youtube.com/watch?v=78hSndBI67Q). Jakie emocje miał wzbudzić w widzu (groza, pragnienie poznania tajemnicy, rozwiązania zagadki)? Jaką konwencję filmową sugerował? W jaki sposób budował to oczekiwanie (Thriller: muzyka pełna napięcia, zamglone krajobrazy, nocne pejzaże, zagadkowe pomysły: mordujące sarny, naturalistyczne obrazy zwłok; kryminał: sceny przesłuchań, temat morderstw)? Czy z tej perspektywy zwiastun mógł kojarzyć się z nazwiskami Holland i Tokarczuk? Czy te zapowiedzi zostały zrealizowane w filmie (10 min)?
  • Czy Pokot można nazwać thrillerem lub kryminałem? Uczniowie podzieleni są na cztery grupy, każda z nich zbiera argumenty potwierdzające wskazaną tezę (w tabeli poniżej przykładowe argumenty). Następnie uczniowie prezentują efekty pracy w grupach (15 min).

Pokot jest kryminałem

Pokot nie jest kryminałem
  • występują morderstwa,
  • podejrzenia dotyczące sprawcy i jego motywów stanowią oś fabuły,
  • występują charakterystyczne postaci: morderca, ofiara, policjant, prowadzący śledztwo  
  • od początku morderca jest łatwy do przejrzenia,
  • od początku znane są motywy zabójstw („zemsta zwierząt”),
  • śledztwo nie prowadzi do wykrycia winnego, przyznaje się on sam,
  • zabójca nie zostaje ukarany,
  • motyw zabójstw nie jest głównym tematem filmu
Pokot jest thrillerem  Pokot nie jest thrillerem
  • występuje wiele scen budzących lęk (np. obrazy ludzkich trupów, ubitych zwierząt),
  • lęk podkreślany jest scenografią (las, ciemność, punktowe światło latarek), ruchami kamery
  • (niespokojne, poruszone obrazy, zbliżenia na trupy, przyjmowanie nietypowej perspektywy ograniczającej pole widzenia), niespokojną muzyką, epatowanie brzydotą, elementy naturalizmu
  • (kostiumy, obrazy przyrody groźnej, pozbawionej estetyki)    
  • wszystkie postaci mają rysy komiczne,
  • występuje wiele scen budzących śmiech

 

  • Czy na podstawie zgromadzonych argumentów można przyporządkować Pokot do jednego z wymienionych gatunków? Czemu służyć może kompozycja zakładająca różne gatunkowe afiliacje i równoczesne przeczenie im? Nauczyciel(-ka) przytacza opis wydawcy książki, której adaptacją jest film: „thriller moralny z metafizyczną zagadką” i pyta, na co wskazuje taka informacja? Czy można ją odnieść także do filmu? Czy zgodnie z nią kontekst kina gatunkowego jest dla niego pierwszorzędny? Na jakie aspekty – inne niż gatunkowe – zwraca uwagę ten opis (10 min)?
  • Jakie problemy moralne i metafizyczne pojawiają się w filmie? Nauczyciel(-ka) zapisuje na tablicy propozycje uczniów. Prawdopodobnie uczniom trudno będzie rozróżnić problematykę metafizyczną i moralną podczas abstrahowania dyskusyjnych kwestii z filmu. Zatem warto na koniec zaproponować próbę posegregowania wymienionych przez klasę zagadnień (np. przez oznaczenie innym kolorem) i przyporządkowania do dwóch kategorii problemów: moralnych i metafizycznych. (Nauczyciel(-ka) może przypomnieć także znaczenie pojęć moralności jako systemu sądów, które determinują ludzkie zachowania w perspektywie dobra i zła, oraz metafizyki jako działu filozofii zajmującego się podstawami bytu, odwołując się do wiedzy uczniów bądź korzystając z dostępnych źródeł encyklopedycznych).
Problemy moralne Problemy metafizyczne
  • Czy można karać za zabicie zwierzęcia? 
  • Czy zabijanie zwierząt jest złe?
  • Czy zabijanie ludzi jest złe?
  • Czy zabicie zwierzęcia to morderstwo? 
  • Co człowiek może robić ze zwierzętami? 
  • Czy wszystkie działania podejmowane w obronie zwierząt są dobre? 
  • Czy człowiek ma władzę nad zwierzętami?
  • Czy życie człowieka i zwierzęcia ma taką samą wartość? 
  • Czy człowiek może występować w imieniu zwierząt? 
  • Czy zwierzęta myślą? 
  • Czy zwierzęta przeżywają emocje? 

(10 min)

  • Zapisawszy zagadnienia wskazane przez uczniów, nauczyciel(-ka) stara się pogłębić interpretację filmu, pytając, czy prowadzi ona do jasnych konkluzji? Co wpływa na niejednoznaczność odpowiedzi na powyższe pytanie? Nauczyciel(-ka) może zapytać uczniów, jak odbierają postać głównej rzeczniczki praw zwierząt? (Jest postacią sympatyczną, zabawną, ale także fanatyczną, okrutną, na co wskazują metody zabójstw, a nawet szaloną). Czy lepiej przedstawiony jest jeden z jej adwersarzy – ksiądz Szelest? (Także nie: jest bezduszny, np. podczas próby niesienia pociechy Duszejko, ograniczony, ale skrupulatnie wypełnia swoje duszpasterskie obowiązki, uczestniczy w życiu społeczności, której jest częścią) (15 min).
  • Następnie nauczyciel(-ka) poddaje pod refleksję kwestię, czemu ma służyć kostium kina gatunkowego, popularnego w tym filmie. Uczniowie mogą zwracać uwagę na: chęć wzbudzenia w widzu emocji, a przez to – zainteresowania dla tej problematyki, przemycenia ważnego przesłania w atrakcyjnej dla przeciętnego widza formie (można tu przypomnieć oświeceniową dyrektywę dla wartościowej sztuki „bawić, ucząc”), pokazania praktycznego wymiaru problemów filozoficznych itp. Uczniowie mogą także przedstawiać opinię, że taka kompozycja jest nietrafiona: wielbiciele kina gatunkowego wyjdą bowiem z kina rozczarowani (nie dostaną bowiem dreszczyku emocji, trudnej zagadki ani odpowiedniej porcji wybuchów), podobnie osoby przekonane o konieczności obrony praw zwierząt mogą być zirytowane sposobem przedstawienia reprezentantki takich poglądów. Czy jeszcze jakieś konwencje gatunkowe są obecne w Pokocie? Uczniowie mogą wskazać na konwencję filmu obyczajowego (obraz polskiej prowincji z jej zróżnicowaniem klasowym i problemami: alkoholizmu, biedy, plotki) czy sensacyjnego (sekwencja wielkiej ucieczki: wyłączenie oświetlenia i monitoringu, pościg samochodowy, wybuchy pirotechniczne) (10 min).
  • Na zakończenie nauczyciel(-ka) pyta o finał filmu. Czy jest on utrzymany w tej samej konwencji, co wcześniejsze kadry filmu? Jaki świat przedstawia? Dlaczego wszyscy pozytywni bohaterowie mieszkają w jednym domu? Czy jest to rzeczywiste zakończenie tej historii, czy marzenie o nim? (Warto zwrócić uczniom uwagę na filmowe środki służące podważeniu wiarygodności ostatnich scen: zastosowane filtry owocujące inną kolorystyką oraz znikające elementy pejzażu). W trakcie rozmowy powinno paść pojęcie utopii jako wizji idealnego, postulatywnego stanu rzeczy. Na czym polega utopijność zakończenia filmu (10 min)?

TEMAT 2: Pokot  – od estetyki do etyki. (jedna godzina lekcyjna)

  • Nauczyciel(-ka) proponuje uczniom rozważania nad dwiema kategoriami estetycznymi obecnymi w filmie i ich rolą w kreacji całości dzieła. Uczniowie przypominają znaczenie pojęć: „hiperbola” (wyolbrzymienie) oraz „groteska” (połączenie elementów sprzecznych śmiesznych i strasznych, pięknych i brzydkich itp.). Następnie mają za zadanie podać przykłady scen, w których dominuje groteska (np. śmierć za sprawą zgniotka szkarłatnego; Duszejko w przebraniu wilka – a Matoga w przebraniu Kapturka, dziecięce przedstawienie z okazji Dnia św. Huberta – dzieci poprzebierane za zwierzęta głoszą pochwałę ich zabijania). Czemu służy groteska w tych scenach? (Uczniowie mogą zwrócić uwagę np. na łagodzenie grozy oraz moralizowania komizmem; potrzebę ukazywania nieoczywistych prawd na temat tożsamości postaci) (10 min).
  • Następnie nauczyciel(-ka) prosi o refleksję nad tym, które elementy filmu ukształtowano przy użyciu hiperboli (Można zwrócić uwagę na kreację Wnętrzaka jako postaci absolutnie złej, scenę tytułowego pokotu; koniecznie trzeba także odnieść się do „holokaustu larw”). Czemu służy wyolbrzymienie? – tu odpowiedź jest prostsza, bo bardziej jednoznaczna – hiperbola zaprzęgnięta jest w służbę ochrony praw zwierząt: służy obrazowaniu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy