Dołącz do czytelników
Brak wyników

Przyjaźń – temat wciąż aktualny
Scenariusz lekcji interdyscyplinarnej w gimnazjum

Artykuły z czasopisma | 11 grudnia 2017 | NR 13
262

Czas na wartości

Na decyzję o przeprowadzeniu opisanej lekcji wpłynęło kilka czynników. Uważamy, że z młodzieżą w gimnazjum trzeba rozmawiać o wartościach. W domach nie zawsze prowadzi się długie rozmowy, rodzice bywają zaganiani, pracują w systemach zmianowych, dzieci pytane w przelocie o samopoczucie nie zawsze są skore do zwierzeń. Edukacja nastawiona jest na zdobywanie wiedzy, a przerwy spędzane bywają ze smartfonami w dłoniach. Brakuje czasu i okoliczności na poruszenie naprawdę ważnych tematów.

Autorki ponadto cenią lekcje o charakterze interdyscyplinarnym. Zajęcia tego typu pokazują uczniom, jak spójny bywa świat otaczającej nas kultury, niszczą mit o autonomicznych dziedzinach naukowych, pozwalają spojrzeć na dane zagadnienie z różnych perspektyw. Z wymienionych powyżej powodów zdecydowałyśmy się na opracowanie zajęć z pogranicza języka polskiego i katechezy dla klasy I gimnazjum.

Temat: Przyjaźń – temat wciąż aktualny

 

Cele operacyjne

Uczeń:
•     Poszerza wiedzę na temat przyjaźni i motywu przyjaźni w literaturze i sztuce
•     Poznaje biblijną historię Dawida i Jonatana oraz nawiązania do niej
•     Kształtuje umiejętność interpretacji tekstu
•     Uczy się empatii oraz rozwiązywania problemów
•     Dostrzega aktualność problemów i wartości mimo zmieniających się realiów
•     Wyraża swoje uczucia poprzez grę aktorską

Czynności 
poprzedzające lekcję:

Tydzień przed lekcją uczniowie zostali poproszeni o przyniesienie na zajęcia czegoś, 
co kojarzy im się z przyjaźnią.

Czas: 

2 x 45 minut

 

Przebieg lekcji 

Czynności organizacyjne:

  • Nauczycielki sprawdzają obecność;
  • Nauczycielki przedstawiają cel lekcji (por. informacje wyżej) i podają temat: „Przyjaźń – temat wciąż aktualny” (temat i cele zostają wyświetlone na tablicy interaktywnej w aplikacji Blendspace);
  • Uczniowie oglądają teledysk „Mój przyjacielu” grupy Pectus.

Pogadanka. Uczniowie starają się wyjaśnić znaczenie tematu lekcji. W trakcie rozmowy powinna pojawić się konkluzja, że problemem przyjaźni zajmowali się zarówno filozofowie starożytni, jak i współcześni. Poza tym historia relacji międzyludzkich jest tak długa jak historia człowieka, niezależnie od zmieniających się realiów.

Tworzenie mapy mentalnej. Uczniowie podają wszelkie skojarzenia związane ze słowem „przyjaźń”. Razem z nauczycielkami tworzą na tablicy mapę mentalną (przyniesione z domu wycinki czy fotografie mocowane są na tablicy za pomocą magnesów). Nauczycielki uzupełniają skojarzenia przygotowanymi wcześniej materiałami (w odpowiednim momencie udostępniają na tablicy interaktywnej slajdy przygotowane w aplikacji Blendspace). Gałęzie mapy powinny odsyłać do synonimów, antonimów, związków frazeologicznych, przysłów, sentencji, cytatów, motywów literackich (ze szczególnym uwzględnieniem omówionych lektur), muzycznych, filmowych i malarskich. Uczniowie na bieżąco notują najważniejsze informacje w formie mapy myśli.

Wykład. Nauczyciel języka polskiego prowadzi kilkuminutowy wykład o przyjaźni na podstawie Etyki Nikomachejskiej Arystotelesa, stanowiącej punkt odniesienia dla innych myślicieli, m.in. Tomasza z Akwinu1. Może na początku podkreślić, że definicja przyjaźni nie jest tak prosta jak definicja organu wewnętrznego o najbardziej nawet skomplikowanej budowie czy notatka biograficzna osoby o bogatym dorobku artystycznym czy kontrowersyjnym stylu życia. Na potwierdzenie tej tezy warto przywołać jeden z najpiękniejszych obrazów z Oskara i pani Róży2. Chore dzieci w szpitalu czytają słownik medyczny, by znaleźć w nim odpowiedź na pytanie, czym jest „życie” czy „wiara”. Udaje im się jednak dotrzeć tylko do definicji „rzeczy bardzo konkretnych”, natomiast „nie ma tam nic o sprawach, które dotyczą nas wszystkich, takich jak Życie, Śmierć, Wiara, Bóg”. Tytułowa pani Róża udziela rady: „Powinieneś zajrzeć do «Słownika filozofii», Oskarze. Tam znajdziesz słowa, których szukasz, ale boję się, że też będziesz rozczarowany. Jest wiele bardzo rożnych definicji na każde z tych pojęć. (...) Najciekawsze pytania wciąż pozostają pytaniami. Kryją w sobie tajemnicę. (...) Tylko na nieciekawe pytania można udzielić ostatecznych odpowiedzi”. Uczniowie więc dowiadują się, że poszukiwania informacji na temat przyjaźni będą bardziej skomplikowane niż można by się spodziewać – zawiodą nas do starożytnych koncepcji filozoficznych, do ustaleń współczesnych dyscyplin naukowych – etyki, genetyki, socjologii.

 

Refleksja po przeprowadzeniu lekcji:

Najwspanialszym rekwizytem był słoik przyniesiony przez Aleksandrę Kasperek. Dziewczyna spisuje na karteczkach najważniejsze chwile, które przeżyła z przyjaciółkami w tym roku. 
W okolicach Sylwestra chce przejrzeć z dziewczynami wszystkie zapiski.


    
Jeszcze raz warto odnieść się do ponadczasowego charakteru wartości. Można spróbować przeczytać uczniom trudny, ale wspaniały cytat, pochodzący ze szkicu ks. J. Pazgana: 
    
„Człowiek rodzi się w określonej społeczności, żyje w niej, następnie tworzy ją, zostawiając następnym pokoleniom dziedzictwo ubogacone przez owoce jego poszukiwań we wszystkich gałęziach nauki. Niektóre dziedziny przeżywają swój zdumiewający rozkwit, inne przeżywają regres lub stagnację. Zależy to od obiektywnych możliwości, aktualnych potrzeb albo po prostu od konieczności. Patrząc na dzieje ludzkości, możemy wyróżnić w nich okresy, w których w szczególniejszy sposób poszukiwano odpowiedzi na pytanie: Jaki był początek przyrody i świata? Jak osiągnąć szczęście i w czym je upatrywać albo na przykład: Czym jest wolność, przy jednoczesnym uzależnieniu jej rozumienia od subiektywnego podejścia człowieka. Jedną z rzeczywistości, która bez wątpienia łączy wszystkie epoki rozwoju ludzkości jest miłość. W dzie-
jach ludzkości raz pytano, czym ona jest, raz analizowano jej wpływ na szczęście człowieka, innym razem mocniej podkreślano jej fenomen, a dziś jedni podkreślają jej psychologiczne znaczenie w życiu ludzkim, inni chcą z niej po prostu skorzystać”.

Definicja. Uczniowie zapisują w zeszytach definicję przyjaźni:    
 

Przyjaźń to związek równoprawny – polega na trosce o dobro drugiego człowieka, sympatii do osoby, z którą dzielimy pasję 
i z którą łączy nas porozumienie duchowe. Cechuje się potrzebą kontaktu i wspólnego działania. Jest w niej miejsce na zażyłość, zaufanie, tolerancję, szczerość, niesienie bezinteresownej pomocy, nie ma natomiast miejsca na zazdrość czy nudę.

 

Wykład. Nauczyciel-katecheta opowiada o biblijnej przyjaźni Dawida i Jonatana, relacji, do której twórcy i badacze od wieków chętnie się odwołują. Prelekcji towarzyszy prezentacja multimedialna z dziełami plastycznymi – uczniowie dowiadują się, kim są bohaterowie historii, poznają przyczyny nienawiści Saula do Dawida i powody, dla których król chce zabić przyjaciela swojego syna (zazdrość).

Czytanie. Uczniowie otrzymują wydruk fragmentu Biblii (1 Sam 19, 8-10; 20, 1-17) i czytają go po cichu. Na kartkach przyklejone są kolorowe motyle (dzięki którym uczniowie niebawem zostaną podzieleni na grupy). Tekst dodatkowo pojawia się na slajdzie w aplikacji Blendspace.

Wykład. Na podstawie komentarza w Brewiarzu nauczyciel-katecheta prowadzi pogadankę, by przekonać się, czy uczniowie zrozumieli tekst. Informuje o dalszych losach bohaterów. Nawiązuje do stworzonej mapy mentalnej, zadając m.in. pytanie, która 
z gałęzi najlepiej obrazuje to, o czym mówi tekst (uczniowie zwracają przede wszystkim uwagę na przysłowia i synonimy).

Drama:

  • Uczniowie dobierają się w grupy na podstawie kolorów motylków na kartkach zawierających fragment historii Dawida i Jonatana. Otrzymują polecenie o następującej treści: „Przygotujcie minispektakl teatralny, w którym uwspółcześnicie problemy poruszone w historii Dawida i Jonatana. Coś stoi na przeszkodzie przyjaźni młodych ludzi, ale na szczęście ich problemy zostają rozwiązane w mądry sposób. Występują: 2 dzieci, 1–4 rodziców” (treść zadania pojawia się na tablicy interaktywnej);
  • Uczniowie przedstawiają scenki.

Zadanie domowe (obowiązkowe)

Napisz opowiadanie pt. „Prawdziwa przyjaźń jest wieczna”. Wymogi objętościowe: minimum 2 strony A5 (chyba że wena nie pozwoli Ci na tym poprzestać...). Termin: tydzień. Wszystkie prace zostaną ocenione, a najlepsze będą opublikowane w gazetce parafialnej „Boży Siewca” i szkolnej „jedynka.pl”.

Refleksje na zakończenie

Tak jak się spodziewałyśmy, uczniom przypadł temat lekcji do gustu i byli aktywni. Zadziwił nas jednak bardzo duży stopień zrozumienia trudnego tekstu czytanego po cichu. Niezwykłe były też interpretacje dramowe historii Dawida, Jonatana i Saula. Każdy minispektakl był inny, lecz Saul zawsze występował jako VIP (kierownik sklepu, drukarni). Saul chce zaszkodzić Dawidowi, wmawiając mu niekompetencję, oskarżając o handel narkotykami czy kradzież. Problemy zawsze zostają rozwiązane – niemal jak u Szekspira dorośli godzą się (na szczęście wczas, póki dzieci jeszcze żyją i nie uciekły z domu), ojciec godzi się obejrzeć nagranie z monitoringu czy wreszcie – to najbardziej zabawna interpretacja (por. scenariusz poniżej) – zostaje zablokowany na Facebooku. Cóż... okazuje się, że cel uświęca środki.
Oczekiwania przerósł też poziom przygotowanych opowiadań, które dowodzą wrażliwości i pokazują, co w relacjach międzyludzkich i w życiu jest dla młodzieży naprawdę ważne.


Przykładowy scenariusz dramy:

Narrator: W pokoju Dawida.
Dawid (pstryka selfie): Ale super zdjęcie! Wstawię je na Facebooka.
Narrator: Na królewskim dworze.
Saul: Niemożliwe! Dawid ma 100 lajków w minutę, a ja tylko 70 dziennie! Synu, wiem, że się przyjaźnisz z Dawidem, ale musisz wykonać mój rozkaz. Wstaw mu obraźliwy komentarz pod postem!
Jonatan (biegnie do przyjaciela i go ostrzega): Dawidzie! Dawidzie! Mój ojciec kazał mi wstawić obraźliwy komentarz pod twoim zdjęciem! Jesteś moim przyjacielem – nie zrobię ci tego! Chodź, pomogę ci zablokować mojego ojca.
Dawid: Dziękuję, przyjacielu!
Narrator: W ten oto sposób zapobiegliśmy dalszej walce o lajki i lawinie hejtów.
Autorzy i aktorzy: Karolina Kijakowska, Aleksandra Konieczna, Maciej Łacny, Adrian Niciejewski, Alicja Śliwińska.

 

Załączniki

1 Sam 19, 8-10; 20, 1-17

8 Znów wybuchła wojna. Wyruszył więc Dawid i walczył z Filistynami, i zadał im wielką klęskę, tak że musieli przed nim uciekać. 9 Zły zaś duch, zesłany przez Pana, opanował Saula, kiedy przebywał on w domu, trzymając dzidę w ręku, a Dawid [tymczasem] grał na cytrze. 10 I Saul usiłował dzidą przybić Dawida do ściany. Uniknął on jednak [ciosu] Saula, a dzida utkwiła w ścianie. Tej też nocy Dawid ratował się ucieczką.
(...)
1 Tymczasem Dawid uciekł z Najot koło Rama i udał się do Jonatana mówiąc: «Cóż ja zrobiłem, czym zawiniłem, czym zgrzeszyłem wobec twojego ojca, że czyha na moje życie?» 2 Odpowiedział: «Żadną miarą! Nie umrzesz:...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy