Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Egzamin z języka polskiego

15 stycznia 2021

NR 39 (Styczeń 2021)

Powtórki do egzaminu z języka polskiego

248

Co należy powtarzać z uczniami? Jak przygotować program powtórek? Co zrobić z zagadnieniami, z którymi uczniowie nie poradzili sobie podczas poprzedniego egzaminu ósmoklasisty?

Pracę w klasie VIII, po której uczeń przystępuje do egzaminu, warto zacząć nie tylko od przedstawienia zasad oceniania i zapoznania z listą lektur obowiązkowych i uzupełniających. Dokumentem, który powinien być wdrożony już w pierwszych dniach nauki, jest „program powtórek”. Jego nazwa być może brzmi zbyt szumnie, ponieważ nie mamy tu do czynienia z precyzyjnie dopracowanym harmonogramem czy zaplanowanymi metodami pracy. W rzeczywistości chodzi o spis zagadnień, które należy odświeżyć (pamiętamy bowiem, że – mimo iż podstawa programowa wyraźnie rozgranicza treści do zrealizowania w klasach IV–VI oraz VII–VIII – na egzaminie obowiązuje wiedza, którą uczeń zdobywa przez 5 lat II etapu kształcenia; wyjątek stanowią lektury – do roku 2022 obowiązuje znajomość tych, które przypisane są do klas VII i VIII).
Pierwsza część niniejszego tekstu przedstawia spis zagadnień, które trzeba wdrożyć lub powtórzyć w klasie VIII. Druga część tekstu pokazuje, jak można przygotować zadanie, by sprawdzić wiedzę z różnych obszarów podstawy programowej. Trzecia część mówi o tzw. programie naprawczym, który w szkołach przygotowuje się po analizie wyników egzaminów.

POLECAMY

Co powtarzać?

Lekturą obowiązkową nauczyciela jest podstawa programowa. W tabeli 1 wypisane zostało wszystko, co dotyczy szeroko pojętego czytania ze zrozumieniem. Są to w zasadzie cytaty z podstawy programowej. Dominują tu elementy dotyczące odbioru tekstów i wiedzy o języku. Redagowanie tekstów jednak także nas interesuje, ponieważ – inaczej niż było na egzaminie gimnazjalnym – w arkuszu przeważają zadania otwarte, polegające np. na konieczności porównania dzieł, sformułowania argumentu czy wyrażenia opinii.
Powtórkom poświęcamy fragmenty lekcji języka polskiego lub całe zajęcia. Oczywiście prawie wszystko, co robimy podczas pracy nad dowolnym tekstem, i tak wpisuje się w nasz program powtórek. Chodzi o to, by tak ukierunkować pracę, aby mieć pewność, że nie przeoczy się żadnego zagadnienia w klasie VIII. W komfortowej sytuacji są szkoły, w których możliwe jest realizowanie dodatkowych zajęć przygotowujących do egzaminu, np. w ramach innowacji. Niektórzy nauczyciele stosują też metodę polegającą na dozowaniu wybranych partii materiału do powtórzenia we własnym zakresie, w domu – na lekcji jedynie sprawdza się wiedzę. Powtórki zatem trzeba dostosować do warunków panujących w szkole.
Program powinien być zamieszczony w widocznym miejscu w klasie (możliwym do sfotografowania przez uczniów), a zrealizowane zagadnienia powinny być sukcesywnie zaznaczane (zamalowywanie coraz większych obszarów w tabeli działa motywująco na uczniów, a biało-czarne obszary wyzwalają pytania) (Tabela 1).

Przykładowe zadania egzaminacyjne

Lekcja o poezji K. K. Baczyńskiego oczywiście będzie dawała możliwość zrealizowania kilku punktów zamieszczonego poniżej programu powtórek. Mamy tu całe bogactwo środków stylistycznych, niezwykłych obrazów poetyckich. Jakże wiele uwagi wymaga tu kreacja podmiotu lirycznego.

Dodatkowo jednak możemy stworzyć ćwiczenia przekrojowe, związane z odbiorem liryki, ale też z językiem czy tworzeniem wypowiedzi. 

Krzysztof Kamil Baczyński, 
Niebo złote ci otworzę…1

Niebo złote ci otworzę,
w którym ciszy biała nić
jak ogromny dźwięków orzech,
który pęknie, aby żyć
zielonymi listeczkami,
śpiewem jezior, zmierzchu graniem,
aż ukaże jądro mleczne
ptasi świt.

Ziemię twardą ci przemienię
w mleczów miękkich płynny lot,
wyprowadzę z rzeczy cienie,
które prężą się jak kot,
futrem iskrząc zwiną wszystko
w barwy burz, w serduszka listków,
w deszczów siwy splot.

I powietrza drżące strugi
jak z anielskiej strzechy dym
zmienię ci w aleje długie,
w brzóz przejrzystych śpiewny płyn,
aż zagrają jak wiolonczel
żal – różowe światła pnącze,
pszczelich skrzydeł hymn.
 
Jeno wyjmij mi z tych oczu
szkło bolesne – obraz dni,
które czaszki białe toczy
przez płonące łąki krwi.
Jeno odmień czas kaleki,
zakryj groby płaszczem rzeki,
zetrzyj z włosów pył bitewny,
tych lat gniewnych
czarny pył.

Zadanie 1 (kształcenie literackie i kulturowe, 0–1 pkt). Podkreśl właściwą odpowiedź w poniższym zdaniu. Uzasadnij wybór.

Obrazy poetyckie w wierszu Niebo złote ci otworzę… są realistyczne/fantastyczne. Zaznaczam tę odpowiedź, ponieważ ………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………

Rozwiązanie: odpowiedź dla niektórych uczniów może nie być oczywista, ponieważ tekst nasycony jest środkami metaforycznymi. Obrazy są realistyczne, ponieważ odwzorowują rzeczywistość.

Zadanie 2 (kształcenie językowe, 0–1 pkt). Wskaż archaizm w ostatniej strofie wiersza Niebo złote ci otworzę…

Archaizmem w wierszu jest wyraz ……………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………

Rozwiązanie: należy zanotować wyraz „jeno”.

Zadanie 3 (tworzenie wypowiedzi, 0–2 pkt). Zadaj pytanie, na które odpowiedź mogłaby stanowić pierwsza strofa wiersza Niebo złote ci otworzę… Uwaga! W tym zadaniu będzie oceniana poprawność językowa i ortograficzna.

Pytanie: ……………………………………………………………………
………………………………………………………………………………

Rozwiązanie: pytanie powinno zostać sformułowane w taki sposób, by wypowiadał je odbiorca liryczny. Punkt otrzymuje każda wypowiedź poprawna pod względem merytorycznym. Dodatkowo w tak krótkiej wypowiedzi powinniśmy pozwolić jedynie na jedno dowolne potknięcie związane z zapisem.

Program naprawczy

W klasie VIII mogą być wdrażane w ciągu roku dwa razy tzw. programy naprawcze.
W pierwszej kolejności przypatrujemy się zadaniom, które wypadły najgorzej na właściwym egzaminie. Warto się zastanowić, w jaki sposób powtórzyć ten materiał z kolejnym rocznikiem i jak sprawdzić, czy podjęte działania przyniosły pożądany skutek.
Podobny schemat stosujemy po egzaminie próbnym. Na podstawie zadania identyfikujemy obszar podstawy programowej, stanowiący słaby punkt. Określamy, które oddziały powinny powtórzyć zagadnienie. Wymyślamy metody na powtórzenie informacji. Oczywiście na końcu niezbędne jest sprawdzenie, czy nasze działania są wystarczające.
Do opisanych czynności możemy wykorzystać zaproponowaną poniżej tabelkę:
 

Zadanie Obszar Kto?/klasa Metoda Forma
sprawdzenia
         


Zdarza się, że proszę innych nauczycieli, by zwracali uwagę na swoich lekcjach na to, co wymaga poprawy, np. aby na każdym przedmiocie wymagać formułowania odpowiedzi w postaci argumentów czy odwoływać się do zasad ortograficznych podczas dyktowania notatek. Im więcej powtarzania, tym lepszy efekt.
 

Tabela 1.
Kształcenie literackie i kulturowe Czytanie utworów literackich
  • Cechy epiki, liryki, dramatu
  • Cechy gatunków: baśń, legenda, bajka, przypowieść, mit, epopeja, opowiadanie, nowela, dziennik, pamiętnik, powieść, komedia, tragedia, fraszka, hymn, sonet, pieśń, tren, ballada
  • Cechy odmian powieści i opowiadania, np.: obyczajowe, przygodowe, detektywistyczne, fantastycznonaukowe, fantasy
  • Rodzaje komizmu
  • Ironia
  • Problematyka egzystencjalna
  • Odwołania do wartości uniwersalnych
  • Wykorzystanie w interpretacji tekstów literackich elementów wiedzy o historii i kulturze, kontekstów
  • Świat przedstawiony
  • Obraz poetycki
  • Środki stylistyczne: epitet, przenośnia, wyrazy dźwiękonaśladowcze, zdrobnienie, zgrubienie, uosobienie, ożywienie, apostrofa, anafora, pytanie retoryczne, powtórzenie, neologizm, eufemizm, porównanie, porównanie homeryckie, inwokacja, symbol, alegoria
  • Elementy rytmizujące wypowiedź: wers, rym, strofa, refren, liczba sylab w wersie
  • Podmiot liryczny
  • Fikcja literacka
  • Elementy realistyczne i fantastyczne
  • Funkcje elementów konstrukcyjnych utworu: tytułu, podtytułu, motta, puenty, punktu kulminacyjnego
  • Ustalenie kolejności zdarzeń w czytanym tekście
  • Dialog i monolog
  • Narracja pierwszoosobowa i trzecioosobowa
  • Bohater pierwszoplanowy i drugoplanowy
  • Określanie tematyki oraz problematyki utworu
  • Wątek główny oraz wątki poboczne
  • Znaczenia dosłowne i przenośne w tekstach
  • Porównywanie do...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy