Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polonistyczne rozważania o kulturze i poprawności języka

Artykuły z czasopisma | 11 grudnia 2017 | NR 13
234

Zagadnienia, którym poświęcam tę oto lekcję kultury języka polskiego, dotyczą w dużej mierze cytatów. Okazuje się bowiem, że stanowią one nierzadko źródło naszych wątpliwości co do poprawności ich zastosowania. Wyjaśniam więc, jak na przykład cytować cytaty i jak prawidłowo używać cudzysłowu (zarówno na płaszczyźnie zewnętrznojęzykowej, aby uniknąć błędów interpunkcyjnych bądź ortograficznych, oraz wewnątrznojęzykowej, by nie popełniać błędów gramatycznych związanych z błędną odmianą tego rzeczownika).

Interpunkcyjny problem z cudzysłowem w roli głównej

Warto zacząć niniejsze rozważania od interpunkcji. Często bowiem zastanawiamy się, kiedy stawiamy kropkę i inne znaki interpunkcyjne w zdaniach, w którym posługujemy się cudzysłowem. Zasada jest jednoznaczna – kropkę stawiamy zawsze po cudzysłowie. W związku z czym należy pisać w ten oto sposób: Aby zmobilizować uczniów do pracy, mówię im: „Uczycie się dla siebie, nie dla mnie i nie dla rodziców”. – bez kropki wewnątrz cytatu (pamiętamy o niej, jak widać wyżej, w zakończeniu całego zdania).

Należy jednak wiedzieć, ze inaczej wygląda sprawa, jeśli posługujemy się pytajnikiem lub wykrzyknikiem. Jeśli dotyczą one wyłącznie tekstu zawartego w cudzysłowie, należy go tam postawić (Kiedy użądliła mnie osa, krzyknąłem: 
„Auć!”.). Ponieważ całe zdanie ma charakter oznajmienia, pamiętajmy, aby zamknąć je dodatkowo kropką (już po zamknięciu cudzysłowu). Jeżeli jednak wykrzyknik bądź pytajnik odnoszą się do całego zdania (nie zaś tylko do tego, co w cudzysłowie), stawia się je na końcu całego zdania, np. Nie jest ci przykro, że niesłusznie nazwałeś go „obrzydliwym człowiekiem”?

Problem z fleksją rzeczownika cudzysłów

Wielu użytkowników polszczyzny nadużywa błędnego wyrażenia w cudzysłowiu. Nie jest ono poprawne, gdyż zgodnie z normą powinniśmy mówić i pisać w cudzysłowie. Aby zapamiętać tę zasadę odmieniania, spróbujmy odszukać wspólny paradygmat gramatyczny dla wyrazu cudzysłów. 
Takim fleksyjnym wzorcem jest rzeczownik rów, gdyż oba te wyrazy (cudzysłów oraz rów) odmieniają się w identyczny sposób. Jeśli zatem zastanawiamy się, czy powiedzieć w cudzysłowie, czy w cudzysłowiu, odpowiedzmy sobie na pytanie, czy powiemy w rowie, czy w rowiu. Myślę, 
że wskazywanie prawidłowej formy jest w tym wypadku zbędne.
Dla utrwalenia jednak odmieńmy sobie oba te wyrazy:

   l. poj.

 l. mn.

M.

 rów/cudzysłów

rowy/cudzysłowy

D. rowu/cudzysłowu

rowów/cudzysłowów

C. rowowi/cudzysłowowi

rowom/cudzysłowom

B. rów/cudzysłów 

rowy/cudzysłowy

N. rowem/cudzysłowem

rowami/cudzysłowami

MS. rowie/cudzysłowie

rowach/cudzysłowach

W. rowie!/cudzysłowie!

rowy!/cudzysłowy!


Jak cytować w cytacie?

Zdarza się czasem, że gdy cytujemy pewne teksty, zmuszeni jesteśmy zamieścić cytat w cytacie. 
Jak zatem poradzić sobie z tym problemem?
Jeśli cytujemy fragmenty za pomocą cudzysłowu („”), to nie możemy posłużyć się wewnątrz cytatu ponownie tym znakiem. 

Przykład błędnego użycia:
Jak podkreśla M. Bugajski: „Syntezą przemyśleń uczonej jest jej książka, w której pisze m.in., że wartości, jakimi żyje człowiek, są podstawą jego istnienia w cywilizacji i kulturze. Są też punktem wyjścia „cał...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy