Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praktyczny Przewodnik Nauczyciela

29 czerwca 2021

NR 42 (Lipiec 2021)

Pokój jako metafora
Konspekt lekcji do projekcji filmu Pokój w reżyserii Lenny’ego Abrahamsona (Irlandia, Kanada, USA, Wielka Brytania 2015)

0 73
Temat lekcji Pokój jako metafora
Grupa wiekowa Szkoły ponadpodstawowe
Czas realizacji Trzy godziny lekcyjne
Zagadnienia edukacyjne • Pokoje, sufity, mury i klatki – co ogranicza człowieka?
• Motyw zamkniętej przestrzeni w literaturze, sztuce, kinematografii.
• Czy „granice mojego języka oznaczają granice mojego świata” (L. Wittgenstein)?
• Jedność miejsca. Klaustrofobia jako kategoria estetyczna?
Cele operacyjne Uczeń/uczennica: 
• opisuje i interpretuje zachowania bohaterów,
• interpretuje wskazane i wybrane teksty kultury,
• omawia obejrzany film w szerszym kontekście kulturowym,
• formułuje wnioski,
• określa emocje przeżywane w trakcie projekcji filmowych
Formy i metody pracy Dyskusja, zadania ruchowe, zadania performatywne, praca w parach
Materiały dodatkowe Etiuda filmowa Grzegorza Królikiewicza Wyjście
(1965 r. – dostępna w zasobach NINATEKI).
Pomoce dydaktyczne  • rzutnik i laptop,
• materiały piśmiennicze: taśma malarska, mazaki, karteczki samoprzylepne, kartki A4, duże arkusze szarego papieru lub flip chart

POLECAMY

Zapraszamy do serwisu filmwszkole.pl po więcej pomysłów na filmowe lekcje. Znajdą tam Państwo scenariusze lekcji, 
zagadnienia edukacyjne i materiały audiowizualne do ponad stu filmów dla dzieci i młodzieży.

Przebieg zajęć

Część I zajęć – 45 min – odbyć się powinna przed projekcją filmu

  1. Nauczyciel wyświetla uczniom film Grzegorza Królikiewicza pt. Wyjście (1965 r., czas: 3:54 min, portal NINATEKI: http://ninateka.pl/film/wyjscie-grzegorz-krolikiewicz [dostęp: 19.05.2021]).
  2. Po projekcji rozdaje uczniom samoprzylepne kartki i prosi ich o zapisanie jednego zwrotu, który określa sytuację bohatera:
    • samotny, spada na dno; podchodzi pod górę i spada jak mityczny Syzyf,
    • jego drogą i wyjściem jest śmietnik,
    • biała koszula zakładana w połowie drogi może znaczyć, że pokonał trudności,
    • biała koszula i czarne spodnie (skojarzenia z bohaterem romantycznym?),
    • przygniatany śmieciami, wstaje,
    • nie widzi perspektywy innej niż śmieci/śmietnik,
    • przed nim pojawia się brama, której nie potrafi pokonać,
    • poddaje się, rezygnuje,
    • ostatnia scena wskazuje jednak, że bramę można było po prostu obejść…
  3. Nauczyciel prosi uczniów o interpretację sytuacji bohatera. Może ona zawierać następujące uwagi: bohaterem jest samotny człowiek, który znalazł się w ograniczonej, nieprzyjaznej, nieludzkiej przestrzeni (wpadł do niej?); walczy o wyjście, ale przed bramą – kolejną i nową przeszkodą, załamuje się; pozbawiony siły woli i energii, chęci walki o siebie poddaje się; motyw bramy – nieumocowanej w przestrzeni śmieci, jakby nagiej, którą łatwo można było obejść, pozwala interpretować zachowanie bohatera jako zbyt łatwą rezygnację, poddanie, które prowadzi do klęski… Nauczyciel może dodać, że inspiracją dla filmu Grzegorza Królikiewicza była historia starszego przyjaciela – reżysera, który przegrał walkę z nałogiem. Warto także zwrócić w rozmowie uwagę na metaforyczną wymowę filmu i nawiązanie w warstwie obrazu filmowego do mitu o Syzyfie.
  4.  Nauczyciel prosi uczniów, aby dobrali się w pary. Pary otrzymują polecenie wyznaczenia terytorium dla siebie: długość 3 m i szerokość 2 m – poprzez naklejenie taśmy malarskiej na podłodze. Do dyspozycji uczniów należy pozostawić materiały: kartki, mazaki, taśmę malarską.
    Uwaga: Zadanie może okazać się trudne do wykonania w sytuacji, kiedy sala będzie niewielka, a klasa liczna. Proponuję wtedy podzielić klasę na 5–6 grup kilkuosobowych, znaleźć w szkole większą salę lub przeprowadzić zadanie na szkolnym korytarzu.
  5. Nauczyciel prosi wszystkie pary, aby weszły na swoje terytorium i spróbowały symbolicznie przystosować je do życia poprzez wpisanie na kartkach nazw miejsc niezbędnych do codziennego życia: łóżko, stół, zlew, szafa… i położenie ich w wybranych miejscach. Uczniowie projektują przez chwilę swoje miejsca, mogą być zaskoczeni lub rozbawieni.
  6. Nauczyciel prosi uczniów o zapisanie na kartkach samoprzylepnych własnych potrzeb, które pozwoliłyby im spędzić na zaprojektowanym terytorium kilka dni. Mogą to być na przykład: ubranie, woda, telefon komórkowy, dostęp do internetu, żywność, pościel…
  7. Uczniowie naklejają kartki z zapisanymi potrzebami wewnątrz terytorium – każdy w osobnym rzędzie. Następnie przyglądają się, ustalają, na czym polegają różnice między ich potrzebami. Na odrębnych kartkach A4 zapisują potrzeby, które uznają za wspólne i które pomogą im przeżyć tych kilka dni. Kartki podpisują i przechowują w zeszytach.

Część II zajęć – 45 min – odbywa się po projekcji filmu

  1. Nauczyciel prosi, aby każdy uczeń napisał na kartce od 2 do 4 zdań na temat obejrzanego filmu. Mogą to być wrażenia, emocje, ocena filmu.
  2. Uczniowie naklejają kartki na ścianie (tworząc graffiti), mówiąc głośno, co napisali. Podobne opinie powinny być naklejone obok siebie. W ten sposób powstaną łańcuchy problemowe, które można wykorzystać w dyskusji.
    Mogą to być zagadnienia:
    • sytuacja sztuczna, nieprawdziwa,
    • nuda i brak akcji,
    • przejmująca historia o miłości matki do dziecka, rzecz o przemocy,
    • siła i determinacja człowieka walczącego o godność…

W trakcie lekcji można dopisać nowe, które pojawią podczas rozmowy o filmie.

Wskazówka: Ważne, aby nauczyciel nie oceniał poglądów wyrażanych przez uczniów, lecz inspirował ich do wypowiedzi.

3. Nauczyciel dzieli klasę na grupy i każdej z nich proponuje do rozważenia jedno z powyższych zagadnień, przeredagowując je wcześniej w pytanie problemowe. Zadaniem grupy jest opracowanie argumentacji odwołującej się do filmu i sformułowanie wniosku podsumowującego.
    Pytania problemowe i odpowiedzi uczniów mogłyby przedstawiać się następująco:

  • Nuda i brak akcji – czy maestria?
    • Akcja filmu rozgrywa się jakby w dwóch światach: część 1. to samotność i plan zamkniętego pokoju; część 2. to kontakt z „nowym światem” i przestrzeń otwarta, dom rodzinny Ma (Joe), szpital, ogród…
    • Miejsca akcji są nieatrakcyjne:
      • pokój – świat bohaterów jest małym, zamkniętym pomieszczeniem,
      • dom rodzinny, pokój szpitalny, ogródek – zwyczajne, ograniczone do niezbędnych elementów.
    • Nie jest to kino akcji, reżyser skupia uwagę na ofiarach przemocy: śledzi ich relacje, ukazuje zmęczenie i chwile słabości Ma, jej ziemistą i niezdrową cerę, smutne oczy, wypadający ząb, marne ubranie.
    • Ukazana jest codzienność dnia powszedniego, powtarzalność tych samych czynności wykonywanych wspólnie w absolutnej harmonii: przebudzenie, śniadanie, zabawy, witanie się Jacka ze sprzętami, gimnastyka, oglądanie telewizji, budowanie węży ze skorupek jaj…
    • Moment, w którym poznajemy bohaterów, jest dniem wyjątkowym – 5. urodziny Jacka.
    • Ten dzień jest przełomowy, Ma burzy dotychczasowy świat Jacka opowieścią o istnieniu innego świata.
    • Reżyser stosuje liczne zbliżenia twarzy i przedmiotów, ukazuje postrzeganie świata oczami dziecka, potęguje poczucie zamknięcia – uwięzienia.

Wniosek: Zwyczajność ukazywanej rzeczywistości daje filmowi ogromną prawdę, koncentruje uwagę widza. Wskazuje, że podobna sytuacja może się zdarzyć wszędzie i każdemu. Uniwersalizuje historię. Jest świadectwem maestrii twórców, którzy podjęli problem zagrożeń i wynaturzeń dzisiejszego świata. Zamknięcie człowieka, ograniczenie jego wolności jest bardzo niebezpieczne, bo prowadzi do zniewolenia i jest trudne do zauważenia. Zazwyczaj rozgrywa się w ciszy, może istnieć wszędzie, w każdym ogródku, za każdym płotem.

  • Sytuacja sztuczna, nieprawdziwa – czy metafora przemocy?
  • Matka (Ma) i syn (Jack) mieszkają od 5 lat w odizolowanym od świata i ludzi pokoju, który jest zamknięty na żelazne drzwi wyposażone w elektroniczny szyfr.
  • Ma opowiedziała Jackowi, że trafił on do pokoju prosto z nieba, przez świetlik.
  • Okazuje się potem, że pokój jest garażem przystosowanym do przeżycia.
  • W pokoju są tylko sprzęty codzienności: stół, łóżko, szafa, zlew, kwiat, krzesła, dywan, telewizor.
  • Jedyną osobą, która odwiedza bohaterów, jest Stary Nick – przynosi im jedzenie i regularnie gwałci matkę.
  • Matka chroni dziecko przed jakimkolwiek kontaktem ze Starym Nickiem – syn ukrywa się przed nim w szafie, zachowuje cichutko i obserwuje go przez szpary w szafie, śpi w niej, gdy Nick zostaje na noc.
  • Kiedy Stary Nick próbuje nawiązać kontakt z Jackiem, matka postanawia uciec – przygotowuje syna do wypełnienia misji.
  • Ucieczka powiodła się, bohaterowie wyzwolili się z niewoli i rozpoczęli trudne życie w „nowym świecie”.
  • Nowa rzeczywistość zmusza bohaterów do nowych przystosowań.

Wniosek: Sytuacja nie jest sztuczna, jest zuniwersalizowana. Fabuła przypomina prawdziwe zdarzenia ostatnich lat – losy Nataszy Kampusch i Elżbiety Fritzl. Twórcy celowo nie wprowadzili szczegółów identyfikujących, odniesień obyczajowych, aby „niewinne słowo” pokój uczynić metaforą zamknięcia, ograniczającego wolność jednostki. Ukazują przemoc siły i prymitywizmu nad jednostkami wrażliwymi i bezbronnymi – kobietą i dzieckiem.

  • Przejmująca historia o bezwarunkowej miłości matki do dziecka czy łzawa opowieść?
    • Jack jest dzieckiem z gwałtu, ale Ma tworzy dla niego dobry świat:
      • daje mu poczucie spokoju i bezpieczeństwa,
      • zapewnia wszelkie możliwe w tej sytuacji warunki rozwoju:
        •  gimnastyka, zabawa, czytanie, wspólne działania, rozmowy,
        •  przytulanie, pocieszanie, przygotowywanie pożywienia, nauka zachowań;
      • chroni przed jakimkolwiek wpływem Starego Nicka, którego uważa za uosobienie zła,
      • poświęca swoje ciało i godność do czasu, kiedy zrozumie, że chłopca już nie uchroni,
      • dba o dobry...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy