Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praktyczny Przewodnik Nauczyciela

10 marca 2021

NR 40 (Marzec 2021)

Metody szybkiego zapamiętywania przydatne we wspieraniu rozwoju uczniów

69

Współczesna szkoła zobowiązana jest do zwracania większej uwagi na to, jak uczniowie podchodzą do kwestii nauki i zapamiętywania. Metoda polegająca na tym, aby jak najszybciej przyswoić dany materiał i równie szybko o nim zapomnieć, powoli odchodzi do lamusa. Od młodych ludzi zaczyna się bowiem wymagać umiejętności posługiwania się zdobytą wiedzą w praktyce i jej kreatywnego wykorzystania w codziennym życiu. Aby uczniowie to potrafili, konieczne staje się pokazanie im, w jaki sposób się uczyć i jak ułatwiać sobie proces przyswajania i zapamiętywania wiadomości.

Do metod skutecznego zapamiętywania należą mnemotechniki. Stanowią one bardzo ciekawe i przyjemne rozwiązanie dla uczniów (i dla dorosłych), ponieważ opierają się w dużej mierze na naturalnych zasobach i mocnych stronach człowieka, do których w szczególności zaliczyć należy: wyobraźnię, kreatywność, umiejętność budowania skojarzeń czy wizualizacji, a nawet zdolność do wykorzystywania w procesie nauki ruchu własnego ciała. Ważne jednak, by przed rozpoczęciem stosowania mnemotechnik zrozumieć ich znaczenie. 

POLECAMY

Nie przynoszą one efektu od razu, a od osób, które je wykorzystują na co dzień, wymagają zaangażowania i treningu, ale z czasem mogą okazać się bardzo efektywne.

Konieczne jest jednak uświadomienie uczniom, że nie obejdzie się bez włożenia wysiłku w opanowanie tych umiejętności, a następnie w prawidłowe ich wykorzystywanie w różnych sytuacjach dydaktycznych. Czasem może być również potrzebna ich weryfikacja i zmiana preferowanej aktywności. Z pewnością techniki te nie są przeznaczone dla osób, które chcą osiągnąć dobre efekty natychmiast i bez większego zaangażowania. Takie metody raczej nie istnieją. Proces przyswajania wiedzy zawsze wymaga czasu. Korzystanie z mnemotechnik okazuje się jednak zdecydowanie bardziej efektywne niż tradycyjne i bezrefleksyjne „wkuwanie”, a jest to ściśle związane z tym, że informacje są przesyłane bezpośrednio do pamięci długotrwałej i dłużej się w niej utrzymują. 

Praca z wykorzystaniem mnemotechnik znacznie uatrakcyjnia zajęcia lekcyjne, ponieważ w ich trakcie wykorzystuje się wierszyki, rymowanki, piosenki, żarty czy zabawy ruchowe. Dzięki temu uczniowie są zmotywowane do działania i zainteresowane tym, co chce im przekazać nauczyciel. Mnemotechniki są oparte na założeniach dotyczących rozwoju dziecka. Ich celem jest przede wszystkim zapewnienie młodym ludziom pozytywnych emocji, a dodatkowo potrzebują oni miłości, akceptacji i poczucia bezpieczeństwa. Dlatego tak ważne staje się również uzmysłowienie rodzicom, że powinni systematycznie wykonywać ćwiczenia w domu razem ze swoimi dziećmi. Równocześnie niezwykle istotnym elementem działania staje się wspieranie poczucia własnej wartości młodych ludzi, które wiąże się przede wszystkim z odnoszeniem sukcesu. Mnemotechniki dają taką możliwość i przyczyniają się do lepszego funkcjonowania uczniów zarówno w środowisku szkolnym, jak i rodzinnym. 

Najbardziej efektywne techniki pamięciowe 

Łańcuchowa Metoda Skojarzeń 
Jest najważniejszą z mnemotechnik, gdyż daje możliwość szybkiego i efektywnego zapamiętywania długiego ciągu nazw przedmiotów czy wyrazów z jednoczesnym zapamiętaniem ich cech oraz właściwości. Polega ona na tym, że tworzy się skojarzenia pomiędzy dwoma sąsiadującymi wyrazami. Wykorzystuje się tutaj wymuszone kojarzenie, dlatego też osoba stosująca tę metodę musi posiadać umiejętność swobodnego ich tworzenia oraz powiązania ze sobą wyrazów nawet bardzo odległych znaczeniowo – takich, które często nigdy nie były łączone ze sobą w pary. W jaki sposób należy pracować w tym zakresie? Oto kilka porad:

Łączenie wyrazów w pary
Najlepszym rozwiązaniem jest stworzenie dowolnego opowiadania, w którym pojawiają się rzeczone wyrazy. Takie ich wykorzystanie przyczynia się w dużej mierze do tego, że łatwiej jest zapamiętać kolejność poszczególnych wyrazów. 

Wizualizacja
Proces zapamiętywania powinien pozostać połączony z wizualizacją. Daje to możliwość swobodnego zapamiętywania. Wykorzystanie „obrazu myślowego” pozwala na dłuższe utrzymanie danego wyrazu w naszej świadomości, przyczynia się również do aktywizacji prawej półkuli mózgu. 

Kojarzenie
Wyrazy czy przedmioty, które należy zapamiętać, muszą zostać ze sobą w jakiś sposób połączone. Najbardziej efektywne staje się powiązanie nowej informacji z taką, która już istnieje w świadomości danej osoby. Można w związku z tym uznać, że wiedza ta została w pewien sposób dobudowana do tego, co już istniało. Dobre kojarzenie jest niezwykle przydatną i cenioną umiejętnością w codziennym życiu. Osoby, które się nią posługują, uznawane są za bystre i kreatywne. 

Kluczowym elementem w tym obszarze jest jednak to, z jakiego skojarzenia korzysta uczeń. Im są one bardziej przejaskrawione i oryginalne, tym lepiej, ponieważ zwracają na siebie uwagę i angażują wiele procesów w mózgu. To pozwala opanować nowe umiejętności i poszerzyć swoją wiedzę z określonego
zakresu. 

Technika Słów Zastępczych
Kolejną techniką znajdującą zastosowanie w nauce i cieszącą się sporym powodzeniem jest Technika Słów Zastępczych. Pozwala ona na systematyczne poszerzanie słownictwa oraz szybką i skuteczną naukę języków obcych. Wykorzystanie kreatywności i wyobraźni umożliwia postrzeganie słów za pomocą obrazów. Dzięki tego typu aktywnościom dziecko poszerza swoją inteligencję językową. Pracując z wykorzystaniem tej właśnie techniki, należy stosować poniższe zasady:

  • Dokonywanie podziału nowych słów na sylaby według własnych preferencji.
  • W kolejnym etapie – opracowanie skojarzenia do poszczególnych części nowego słowa. Ważne jest tutaj to, żeby było ono jak najbardziej zbliżone do ojczystego języka. Warto każdą z tych części połączyć z wizualizacją, obrazem stworzonym w świadomości. 
  • Sprawdzanie brzmienia dwóch słów: tego nowego – pochodzącego z języka rodzimego i tego nowo utworzonego – nawiązującego do języka ojczystego. Brzmienie powinno być maksymalnie zbliżone, ale nie musi być identyczne. 
  • W sytuacji, w której trzeba się uczyć nowych sformułowań lub zdań, należy dokonać ich zamiany na „żywe obrazy”, a następnie połączyć je ze sobą za pomocą Łańcuchowej Metody Skojarzeń.

Są to najbardziej rozbudowane metody pracy za pomocą mnemotechnik. Nie oznacza to jednak, że inne nie przynoszą efektów. Spośród wielu różnego rodzaju technik pamięciowych w codziennej pracy można również wykorzystać następujące:

Piktogramy
Jest to metoda wykorzystująca obrazki lub schematyczne rysunki, które ułatwiają zapamiętywanie słów piosenek, wierszyków, bajek czy historyjek. W znacznym stopniu przyczynia się do kształtowania pamięci i kreatywności.

Uczenie się wierszyków i rymowanek
Znacznie ułatwia zapamiętywanie np. zasad ortograficznych, kolejności epok literackich czy nazw środków stylistycznych. Metoda ta kształtuje przede wszystkim pamięć o charakterze słuchowym. Może być skorelowana z ruchem. Im wierszyk jest bardziej wesoły, zabawny czy kreatywny, tym lepiej, ponieważ dzięki temu w pamięci dziecka pozostaje zdecydowanie dłuższy ślad.

Mapa mentalna
Jest to ciekawa metoda mająca charakter zarówno porządkujący, aktywizujący, jak również wspomagający proces zapamiętywania. Na środku mapy umieszczamy słowo kluczowe, najważniejsze, od którego odchodzą rozgałęzienia dotyczące danego zagadnienia, ściśle z nim związane lub je uzupełniające w pewnym stopniu. Można stwierdzić, że słowa te porządkują wiedzę na określony temat i pomagają ją usystematyzować. 
Ta technika znacznie przyspiesza proces zapamiętywania dużej ilości informacji w stosunkowo krótkim czasie.

Pantomimy
W metodzie tej wykorzystujemy pracę własnego ciała i ruch do zapamiętywania ważnych rzeczy. Jest ona bardzo atrakcyjna, ponieważ opiera się na zabawie i swobodnej aktywności dziecka. Zaleca się ją w pracy z młodszymi uczniami, gdyż zaspokaja ich potrzebę aktywności ruchowej i codziennej ekspresji. Można ją wykorzystać do utrwalania znajomości np. cyfr lub liter. Poleceniem może być ułożenie swojego ciała w określoną literę lub cyfrę.

„Haki” pamięciowe
Metoda jest wykorzystywana w sytuacji, kiedy należy zapamiętać np. listę zakupów. Do każdego przedmiotu przyporządkowuje się określoną cyfrę, która jest zbliżona do niego swoim kształtem.

Główny system pamięciowy
Jest to metoda, którą wykorzystuje się do zapamiętywania ciągu cyfr. Polega ona na tym, że poszczególnym cyfrom przyporządkowuje się określone spółgłoski:

  • 1 – T, D (wynika to z faktu, że mają one jedną pionową kreskę),
  • 2 – N (ma dwie pionowe kreski),
  • 3 – M (mała litera ma trzy pionowe kreski),
  • 4 – R (ze względu na to, że w słowie czteRy pojawia się ta głoska),
  • 5 – L (w systemie znaków rzymskich oznacza 50),
  • 6 – J (mała litera odwrócona do góry nogami swoim kształtem przypomina cyfrę 6);
  • 7 – K, G (można uznać, że litera K powstaje w wyniku połączenia ze sobą dwóch siódemek),
  • 8 – F, W (mała litera przypomina swoim kształtem cyfrę 8),
  • 9 – P, B (jeśli odwróci się P w drugą stronę, to będzie ona przypominała swoim kształtem 9),
  • 0 – Z, S (ze względu na pierwszą głoskę w wyrazie „zero”).

Przy zapamiętywaniu tego ciągu literowego powinno okazać się pomocne następujące zdanie ToNa MoReLi i JuKa w BaZiach. Jedną z możliwości wykorzystania tej metody jest układanie zdań z wyrazów zaczynających się na określone litery. Można również wykorzystać słowa będące rzeczownikami, które łatwo sobie zwizualizować. Wówczas łączymy Główny System Pamięciowy z Łańcuchową Metodą Skojarzeń. 

Metoda historyjek mnemonicznych

Staje się ona bardzo pomocna, gdy należy zapamiętać długie ciągi wyrazowe (np. jakieś wyrazy z trudnościami ortograficznymi na dyktando). Zadaniem uczniów staje się ułożenie historyjki, w której owe wyrazy się pojawią. Historia powinna mieć jakąś fabułę, a im będzie bardziej zabawna, tym szybciej uda się ją zapamiętać. Po jakimś czasie, gdy konieczne staje się poszerzenie listy słów, wystarczy tylko umieścić je w opowiadaniu. 

To tylko kilka przykładów mnemotechnik. Nauczyciel może również opracować swoje metody zapamiętywania, które będą dopasowane do uczniów, ich potrzeb oraz możliwości. Wszystko to ma na celu doskonalenie pamięci i świadome korzystanie z informacji, które się w niej pojawiają. 

Aby cały proces zapamiętywania był jeszcze bardziej efektywny, konieczne jest podejmowanie takich działań i aktywności, które będą rozbudzały pamięć. Do najpopularniejszych ćwiczeń wykorzystywanych w tym zakresie zaliczyć należy:

Memory
Jest to gra polegająca na łączeniu obrazków w pary. Karteczki są odwróc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy