Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia rozwoju nauczyciela

20 grudnia 2017

NR 21 (Listopad 2017)

Jak skutecznie budować dobrą atmosferę w klasie?

0 467

Szkoła jako instytucja edukacyjna i środowisko wychowawcze jest zobowiązana dbać o wszechstronny rozwój osobowości młodego pokolenia. Powinna należycie wypełniać funkcję nie tylko kształcącą, polegającą na przekazywaniu wiedzy z różnych dziedzin, lecz także opiekuńczo-wychowawczą, związaną z zaspokojeniem potrzeb niezbędnych dla prawidłowego rozwoju fizycznego i psychicznego uczniów oraz kształtowaniem ich postaw moralnych i społecznych.

Wychowanie dokonuje się w szkole każdego dnia. Codziennie mają w niej miejsce ważne dla procesu wychowawczego zjawiska, zachodzą różne relacje interpersonalne, zarówno między uczniami a nauczycielami, jak i samymi uczniami. Każdego dnia uczniowie mają okazję obserwować, doświadczać i uczyć się tego, co jest ważne w życiu i w kontakcie z drugim człowiekiem. Ogromną rolę pełni tu nauczyciel wychowawca, jego poglądy i postawy wobec określonych zagadnień. 

Jednym z podstawowych warunków efektywności procesu wychowania jest zbudowanie właściwego klimatu (atmosfery) szkoły i klasy szkolnej. Dobry klimat pomaga wszystkim, którzy są związani ze szkołą:

  • uczniom, ponieważ chętnie chodzą do „dobrej szkoły i do dobrej klasy”, cieszą się, czekając na lekcje ze swoimi nauczycielami, na bycie z kolegami, cieszy ich to, że w szkole zawsze dzieje się coś nowego;
  • nauczycielom, ponieważ dobry klimat to podstawa dobrych stosunków międzyludzkich, wzmacnia zainteresowanie innowacją nauczania, stwarza dobre warunki do samorealizacji;
  • pozostałym pracownikom szkoły, ponieważ również oni mają udział w wychowaniu uczniów, są współtwórcami, ale też „użytkownikami klimatu”, ich zadowolenie lub niezadowolenie ma również wpływ na uczniów;
  • rodzicom, ponieważ życzą sobie, żeby ich dzieci miały dobrą szkołę, dobrych nauczycieli i kolegów; dobry klimat szkoły lub klasy w bardzo znaczący sposób motywuje rodziców do współpracy ze szkołą.

Klimat w literaturze pedagogicznej opisywany jest w różny sposób. Najczęściej jako:

  • stan psychiczny charakteryzujący się dominowaniem pewnych uczuć wpływających na zachowanie,
  • nastrój w zespole przejawiający się we wzajemnych stosunkach interpersonalnych i nastawieniu do zadania,
  • atmosfera,
  • zbiór wartości, norm i poglądów,
  • coś, co tworzy warunki sprzyjające pewnym postawom i wzorcom zachowań.

Na dobrą atmosferę szkoły, a także klasy wpływają:

  1. Jasność celów – uczniowie muszą mieć jasne wyobrażenia o tym, czego oczekuje się od nich w szkole, co jest wymagane. Wyraźne i jasne muszą być dla nich cele, do których zmierza szkoła i klasa.
  2. Wymagania – z jasnymi celami wiążą się bardzo blisko również wymagania stawiane wobec uczniów, które prowadzą do osiągnięcia celów. Obowiązuje to w sferze nie tylko edukacyjnej, lecz także wychowawczej.
  3. Standardy – z wymaganiami wiążą się też standardy, które są wyrażeniem czy też bliższą specyfikacją celów oraz wymogów stawianych uczniom. Gdy uczeń wie dokładnie, czego się od niego wymaga, fakt ten ma na niego wpływ motywujący, a to prowadzi do zwiększenia starań i wysiłków. 
  4. Uczciwość – uczniowie doceniają, kiedy traktuje się ich odpowiedzialnie i uczciwie.
  5. Współudział – uczniowie doceniają i czują się docenieni, kiedy mogą brać udział w różnych procesach oceniania klasy lub szkoły. Stają się również współtwórcami klasy. 
  6. Wsparcie – uczniowie muszą odczuwać, że ich działania są przez nauczycieli doceniane i popierane. Również ta świadomość jest ważnym czynnikiem motywującym do dalszych działań. 
  7. Bezpieczeństwo – sytuacja, w której jednostka czuje się dobrze, ma wpływ motywujący. Uczeń nie może odczuwać żadnego zagrożenia.
  8. Środowisko – ponieważ uczeń spędza w szkole znaczną część dnia, środowisko to musi być dla niego przyjazne.

 

W kontekście klimatu klasy używane są różne terminy, najczęściej bywa określany takimi pojęciami, jak np. atmosfera klasy, duch klasy, etos klasy, kultura klasy, warunki/środowisko klasy, środowisko nauczania, subkultura grupowa. Według K. Konarzewskiego, klimat klasy „to wszystkie reguły pracy i życia klasy, które nauczyciel faktycznie narzuca i wzmacnia przy okazji rozwiązywania bieżących sytuacji dydaktycznych i wychowawczych”. 

Dobrego klimatu, z którego jesteśmy zadowoleni, nie można „nakazać”. Na jego wytworzenie, a także utrzymanie wpływa wiele czynników, za którymi stoi przede wszystkim przemyślana praca nauczyciela wychowawcy, innych nauczycieli oraz kierownictwa szkoły.

Centralnym czynnikiem determinującym klimat wychowawczy w klasie szkolnej jest osoba nauczyciela. Jego postawa wobec uczniów bezpośrednio określa charakter wzajemnych relacji oraz warunkuje całość wpływów i oddziaływań wychowawczych. W zależności od przyjętych przez nauczyciela priorytetów i wynikających z nich działań, w klasie może panować klimat:

  • Zbyt wysokich ambicji, kiedy uwaga nauczyciela i uczniów jest skoncentrowana na osiąganiu wysokich ocen, wypracowaniu najlepszej średniej i wygrywaniu konkursów. W takiej atmosferze łatwo może dojść do niezdrowej rywalizacji między uczniami, wzajemnego szeregowania i przypisywania sobie większej lub mniejszej wartości zależnie od osiąganych sukcesów.
  • Braku zaufania będący wypadkową przekonania nauczyciela, że uczniów trzeba kontrolować i rozliczać ze wszystkich zadań, bo w ich naturze leżą oszukiwanie, lenistwo i krętactwo. Podejrzliwość nauczyciela blokuje otwartość uczniów i powoduje odwzajemnianie braku zaufania do nauczyciela i kolegów.
  • Zawiedzionych oczekiwań, kiedy nauczyciel stale zgłasza pretensje do uczniów o niewykorzystane przez nich szanse, porównuje ich do innych klas i jasno komunikuje swoje rozczarowanie. W takiej atmosferze uczniowie tracą wiarę w siebie, zaczynają się wzajemnie obwiniać i krytykować za poniesione porażki indywidualne i grupowe.
  • Strachu przed karą, w którym relacje między nauczycielem a uczniami wyznaczają rygorystyczne reguły i zasady postępowania nieuwzględniające potrzeb uczniów. Odczuwanie strachu przed nauczycielem powoduje wycofanie się uczniów z aktywnego uczestnictwa w życiu klasy, respekt zaś, jakim darzą nauczyciela, nie ma nic wspólnego z szacunkiem.
  • Współpracy, gdzie wzajemne relacje oparte są na szacunku, nauczyciel traktuje każdego ucznia jak równoprawnego członka zespołu, szanuje jego potrzeby, poglądy i dążenia i takiej postawy wobec siebie uczy wychowanków. Szanowani, doceniani uczniowie odwzajemniają szacunek wobec nauczyciela i chętnie realizują cele edukacyjne, traktując je jako ważne i własne. 

Pełny rozwój osobowości uczniów możliwy jest tylko w otoczeniu charakteryzującym się klimatem współpracy i życzliwości, w którym uczniowie przejawiają pozytywny stosunek do siebie, swoich partnerów i klasy jako grupy oraz mają możliwość zaspokojenia własnych potrzeb, w tym szczególnie potrzeb społecznych.

Twor

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy