Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polski na czasie

13 maja 2019

NR 30 (Maj 2019)

Indywidualizacja na języku polskim z Granicą Zofii Nałkowskiej w tle

0 86

Nowoczesna, a przede wszystkim przyjazna i odpowiadająca na potrzeby uczniów szkoła. Każde dziecko pracuje według swoich możliwości, we własnym rytmie i na odpowiednim dla siebie poziomie. Nauczanie jest dostosowane do predyspozycji uczniów. Uwaga nauczyciela kierowana jest na poszczególnych uczniów.

Czy to mit, a może bajka? Zdecydowanie nie! To marzenie, które coraz częściej spełnia się w polskich szkołach. Krytycy powiedzą, że to męczące dla nauczyciela. Krzykną, że to tylko więcej pracy, i na dodatek na różnych poziomach! Być może tak. A może wcale nie jest tak źle? Wszystko zależne jest od tego, jak lekcja zostanie zorganizowana oraz jaki będzie miała przebieg.

Pracę nad indywidualizacją nauczania zacząć należy od wprowadzania strategii samego oceniania kształtującego2. 

1. Strategia pierwsza brzmi: Określanie i wyjaśnianie uczniom celów uczenia się i kryteriów sukcesu. Co na to powie uczeń? „Lepiej się uczę, jeżeli wiem, po co i czego mam się nauczyć”. Takie podejście nie dość, że jest po prostu sprawiedliwe dla ucznia i nauczyciela, to jeszcze dostarcza uczniowi bardzo konkretnej i potrzebnej mu informacji o celu uczenia się. Uczeń również wie, co będzie podlegało ocenie. Dzięki tym informacjom proces uczenia się przebiega prawidłowo. Szanse powodzenia w nauce zwiększą się dzięki świadomości, której uczeń nabiera. Cel jest określany przez nauczyciela bądź nauczycielkę, a następnie przedstawiany w klasie na lekcji. Przekazanie celu musi być w języku jak najbardziej zrozumiałym dla zainteresowanych. Pójściem o krok dalej jest ustalanie celu wspólnie z uczniami. W tej sytuacji każdy uczestnik jest jeszcze bardziej odpowiedzialny za proces swojej nauki. Według autorek książki Cele uczenia się. Jak pomóc uczniom zrozumieć każdą lekcję „cel można nazwać celem uczenia się jedynie wtedy, kiedy nauczyciel i uczniowie znają go i zmierzają w jego kierunku”3. Rozmawiać o celu należy na początku lekcji, ale także na końcu dla ustalenia faktu, czy został on osiągnięty i w jakim stopniu. Dla uczniów jest to informacja o swoim sukcesie. Nauczyciel natomiast wie, w którym miejscu jest dany uczeń i jak dostosować przyszłe nauczanie dla niego. By mówić o realizacji celów, można zapytać uczniów o ich opinię, można zadać pytania kontrolne, można poprosić o dokończenie zdań typu „Dzisiaj dowiedziałam się, że…”, można także podyskutować o realizacji celów na danej lekcji. Warte przypomnienia jest konstruktywistyczne nauczanie, które mówi o „nabudowywaniu” nowej wiedzy do już posiadanej. Pomocne są zdania rozpoczynające się następująco: To jest podobne do…; To różni się od tego, co już omawialiśmy…; najdźmy podobieństwa i różnice między…; Co już wiecie na ten temat? W drugiej części tej strategii mowa jest o ustaleniu kryteriów sukcesu i podawaniu ich uczniom. Powinny być one bardzo konkretne. Dzięki temu uczeń sam będzie w stanie ocenić, czy omawiany materiał opanował w pożądanym stopniu. Kryteria sukcesu to znane wszystkim „nacobezu”, czyli na co będziemy zwracać uwagę. Jest to swego rodzaju zobowiązanie i umowa między uczniem a nauczycielem. Określanie indywidualnego kryterium sukcesu dla uczniów o zróżnicowanych poziomach wspierać będzie indywidualne nauczanie. Wskazówki do określania kryteriów sukcesu:

  • Kryteria formułujemy jasno i prosto – językiem zrozumiałym dla każdego ucznia.
  • Określamy kryteria konkretne i sprawdzalne.
  • Każdy uczeń po lekcji potrafi ocenić, czy spełnił kryteria sukcesu.
  • Kryteria różnią się od określonych wcześniej celów.
  • Kryteria do jednej lekcji są możliwe do osiągnięcia w 45 minut4.

 

Jak wspierać indywidualizację na lekcjach języka polskiego? 
Mam na to kilka cennych wskazówek!1 

  1. Praca w grupkach, w których nie da się (z pozycji nauczyciela) całkowicie i cały czas panować nad przebiegiem pracy uczniów. Tradycyjny belfer staje się doradcą!
  2. Kółka pozalekcyjne dla uczniów, którzy pracują szybciej, i dla tych, którzy potrzebują więcej czasu na zrozumienie danego tematu.
  3. Zróżnicowane zadania do domu pod względem stopnia trudności.
  4. Karty pracy, które uczniowie wypełniają w swoim tempie, zgodnie ze swoimi możliwościami.
  5. Zabawa i nauka w jednym, dzięki grom dydaktycznym, łamigłówkom, krzyżówkom.
  6. Ocenianie kształtujące proponujące podmiotowe i partnerskie podejście do ucznia.

 

Cel lekcji do tematu lektury Granica Zofii Nałkowskiej: 
Dowiesz się, na czym polegał osobisty dramat w życiu głównego bohatera Zenona Ziembiewicza. 

Kryteria sukcesu: 

  • Wiem, czym jest i na czym polega schemat boleborzański. 
  • Wymieniam co najmniej pięć faktów z życia prywatnego i pięć faktów z życia zawodowego bohatera.  
  • Rozróżniam znaczenia słowa „granica” w kontekście problematyki lektury. 
  • Podaję cztery przykłady zachowań bohatera świadczące o przekraczaniu i przesuwaniu granicy przez bohatera. 
  • Potrafię podać trzy argumenty świadczące o tym, że bohater poniósł klęskę  w życiu zarówno prywatnym, jak i zawodowym. 

Sprawdzenie stopnia zrealizowania celu: 

  • Dzisiaj dowiedziałam się, że…
  • Zaskoczyło mnie to, że…
  • Nie myślałem, że…
  • Cieszę się, że dowiedziałem się o tym, że… 

2. Strategia druga brzmi: Organizowanie w klasie dyskusji, zadawanie pytań i zadań dających informację: czy i jak uczniowie się uczą? Co na to powie uczeń? „Lepiej się uczę, jeśli nauczyciel rozmawia ze mną o moich postępach i w każdej chwili wie, na jakim etapie nauki jestem”. Drugą strategię można podzielić na dwie związane ze sobą części: dialog i jego konsekwencje. Nauczyciele i nauczycielki, którzy stosują drugą strategię prowadzą z uczniami rozmowę na temat tego, co już zrozumieli, a na co należy poświęcić więcej czasu. Wiedzą, na jakim etapie nauki są uczniowie i do tej wiedzy dostosowują nauczanie. Prowadza ciągły monitoring procesu nauczania. Najlepiej by było, gdyby nauczyciel i nauczycielka rozpoznali indywidualne możliwości każdego ucznia i dostosowywali do nich zadania i polecenia5. Najskuteczniejszym sposobem są rozmowa i umiejętne zadawanie pytań oraz uważne słuchanie. Często pojawiającymi pytaniami są pytania zamknięte, czyli dotyczące wiedzy. Wynika to, jak możn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy