Dołącz do czytelników
Brak wyników

Egzamin z języka polskiego

10 marca 2021

NR 40 (Marzec 2021)

Egzamin ósmoklasisty – zadania zamknięte i otwarte. Co sprawia trudność uczniom?

36

Egzamin ósmoklasisty odbył się do tej pory dwa razy – w latach 2019 i 2020. Czy można już na tym etapie powiedzieć, co sprawia uczniom największy problem? Z pewnością to zależy od szkoły, a nawet od klasy. Ale ogólnie dostępne są również opracowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną sprawozdania po przeprowadzonych egzaminach1. Pokazują one między innymi, które zadania okazały się dla młodzieży łatwe, a które trudne. Przyjrzymy się właśnie tym drugim.

POLECAMY

 

Trudne zadania w latach 2019 i 2020

Zgodnie z zasadami określonymi w Informatorze o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego od roku szkolnego 2018/20192, jedynie 30% zadań stanowią te o charakterze zamkniętym; aż 70% zadań to te o charakterze otwartym (przy czym warto pamiętać o tym, że aż 20 punktów na 50 można zdobyć za opowiadanie lub tekst o charakterze argumentacyjnym). Co – pomijając wypracowanie – sprawiło trudność uczniom w roku 20193?

  • Pierwsze problemy pojawiły się w związku z zdaniem nr 5, które dzieliło się na dwie części. Pierwsza z nich polegała na konieczności wyjaśnienia sensu wypowiedzi lisa z lektury Mały Książę: „Dobrze widzi się tyko sercem. Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu”. Poziom wykonania tego zadania wynosił aż 81%. Jednak część druga polecenia była już dla uczniów znacznie trudniejsza. Poziom wykonania spadł drastycznie – do zaledwie 62%. Tu należało wskazać lekturę, której bohater postąpił zgodnie z zacytowanymi w części pierwszej słowami lisa. Uczeń musiał wskazać tytuł książki, bohatera, a w uzasadnieniu wyboru podać sytuację ilustrującą argumentację. Widzimy więc, że zadanie jest wieloetapowe, a jego ocena zależy od dokładnego przeczytania i zrealizowania polecenia. Dlaczego poziom wykonania części drugiej zadania spadł o 19% w stosunku do części pierwszej? Wynik dotyczący zadania 5.1 świadczy o tym, że uczniowie rozumieją sentencję; nie powinni mieć problemu z dopasowaniem bohatera z innej lektury. Być może trudność polegała na zrealizowaniu wszystkich wymagań zawartych w poleceniu.
  • Jedynie 63% młodzieży poradziło sobie z zadaniem nr 9, polegającym na wskazaniu zdania z błędną interpunkcją. Zastanawia mnie, jaka jest przyczyna tego wyniku. Widzę dwie możliwości. Uczniowie mają ogólnie problem z interpunkcją (dowodem na to jest fakt, że tylko 19% osób otrzymało w omawianym roku punkt za interpunkcję w zadaniu 22, czyli w wypracowaniu). Ale jest też inna możliwość. W niektórych zadaniach trzeba wskazać odpowiedź błędną. I zadanie z interpunkcją właśnie tak zostało skonstruowane: „Wybierz zdanie, w którym interpunkcja jest niepoprawna”. Zdanie błędne było dość łatwym przykładem zdania złożonego podrzędnie, w którym przecież musi pojawić się przecinek. Odpowiedź na pytanie o przyczynę takiego wyniku nie jest możliwa. Bez wątpienia jednak trzeba ćwiczyć czytanie poleceń i zwracać większą uwagę na interpunkcję.
  • W zadaniu 11 młodzież musiała zredagować zaproszenie. Poziom wykonania wyniósł tylko 51%, a zdawałoby się, że zaproszenie jest jedną z najczęściej powtarzanych form wypowiedzi. Nie mamy dokładnych informacji o tym, czy trudność polegała na uwzględnieniu kryteriów typowych dla zaproszenia, sformułowaniu dwóch argumentów czy bezbłędnej pisowni (warto pamiętać, że przy niektórych zadaniach widnieje informacja, że pisownia podlega ocenie). 
  • Poziom wykonania zadania nr 15 był najniższy i wyniósł jedynie 48%. Autorzy arkusza dali cytat dotyczący kinematografii. Były to słowa Mirosława Przylipiaka: „Kinematografia powstała dopiero w wyniku zetknięcia się nowego urządzenia ze światem ludzkich potrzeb”. Należało odnieść te słowa do przywołanego w arkuszu fragmentu książki Krzysztofa Teodora Toeplitza Początki kina. Może problem polegał na zrozumieniu słowa kinematografia? W samym tekście źródłowym jest przypis do słowa kinematograf, ale do kinematografii już nie. Ten wyraz pojawia się jedynie w wyrażeniu „ojciec kinematografii”. Definicja tego trudnego wyrazu ukryła się w zadaniu 17, które – za słownikiem języka polskiego – wymienia trzy znaczenia słowa „kino”, a wśród nich właśnie „sztukę filmową, kinematografię”. Być może trudność polegała na interpretacji trudnych skądinąd słów „Kinematografia powstała dopiero w wyniku zetknięcia się nowego urządzenia ze światem ludzkich potrzeb” i dodatkowym zestawieniu ich z niełatwym tekstem o kinie. Jest ryzyko, że wysiłek związany z tym zadaniem przerósł możliwości wielu uczniów. Niewykluczone wreszcie, że uczniowie starali się po prostu iść w wypowiedzi „na skróty” – nie zawsze pamiętają bowiem o tym, aby przy porównywaniu tekstów zadbać o wyeksponowanie obu porównywanych członów.
  • W zadaniu nr 18 (typu prawda – fałsz) uczniowie zostali m.in. spytani o to, czy sformułowania typu „cudowny instrument” uwydatniają subiektywny charakter tekstu. Myślę, że wiele osób mogło nie zrozumieć wyrażenia „subiektywny charakter” (poziom wykonania: 55%). Przypomina mi się egzamin gimnazjalny z roku 2017. Wielu uczniów siedziało długo nad arkuszem i nie wiedziało, jak zabrać się za rozprawkę, w której należało rozważyć, czy marzenia mają „moc sprawczą”. Problemem nie było wyszukanie w pamięci marzycieli dążących do celu i realizujących cel; trudność polegała na interpretacji polecenia.
  • Zadanie 19 (poziom wykonania: 56%) polegało na przekształcaniu zdań złożonych podrzędnie w zdania pojedyncze zwierające imiesłowy. Czasowniki, jakie miały zostać zamienione na imiesłowy, zostały podkreślone. Problem był więc wyraźnie związany z nieznajomością imiesłowów.
  • Zadanie 21 (poziom wykonania: 58%) zawierało plakat do filmu Syzyfowe prace w reżyserii Pawła Komorowskiego. Należało wybrać dwa elementy graficzne i odnieść je do książki Stefana Żeromskiego. Nie wiemy, czy problem polegał na identyfikacji elementów graficznych, czy zawiodła umiejętność porównywania i precyzyjnego wyrażania zdania. Pamiętamy bowiem, że porównując dzieło ikoniczne z tekstem literackim, musimy wspomnieć i o jednym, i o drugim.

Na stronie CKE nie ma niestety tak dokładnego sprawozdania dotyczącego egzaminu z roku 2020. Z dostępnych analiz wiemy jednak, że największy problem sprawiło młodzieży dwudzielne zadanie związane z gramatyką języka polskiego (zad. 18)4. W zadaniu 18.1 należało określić przypadek gramatyczny rzeczownika i wskazać funkcję, jaką ten rzeczownik pełni w zdaniu (opcje: przydawka, dopełnienie)5. W drugiej części (18.2) uczniowie zostali poproszeni o wskazanie zdania zawierającego taki sam typ orzeczenia jak zdanie zawarte w poleceniu. Było to orzeczenie imienne, z którym rzeczywiście uczniowie miewają problemy na lekcjach.

Warto zwrócić uwagę na jedną ważną kwestię.

Te zadania, które zostały opisane powyżej, w odniesieniu do roku 2019, pojawiają się w arkuszu z 2020 r.

  • Otóż w zadaniu 6.1, dotyczącym Quo vadis, pojawia się teza: „Petroniusz był skutecznym mówcą”. Należy sformułować argument do tej tezy i podać przykład ilustrujący argumentację. Dodatkowo trzeba uważać, aby sytuacja nie pochodziła z zacytowanego w arkuszu fragmentu powieści. Przed egzaminowanym stoi więc kilka zadań związanych z jednym poleceniem.
  • Druga część zadania – 6.2 – koresponduje z zadaniem 5.2 z roku ubiegłego. Tam trzeba było wskazać bohatera, który postępował zgodnie ze słowami lisa. Tym razem proszą nas o wskazanie bohatera (ale nie z książki Quo vadis), który musiał stawić czoła wyzwaniom, oraz tytułu książki, z której pochodzi. Uzasadnienie też musi zawierać przykład potwierdzający argumentację.
  • Bardzo intrygujące jest zadanie nr 7, w którym pojawia się Petroniusz jako arbiter elegantiarum (wyrażenie, rzecz jasna, jest wyjaśnione). Uczniowie muszą zadecydować, której bohaterce kobiecej przyznaliby ten tytuł – żonie modnej z satyry Ignacego Krasickiego czy Mickiewiczowskiej Telimenie. Tradycyjnie pojawia się argumentacja.
  • Jedno z kolejnych zadań (8.2) wymaga porównania bohatera Artysty Sławomira Mrożka do Nerona z Quo vadis. Znów...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy