Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zaułki i zakamarki
literacki spacer po mieście w szkole podstawowej

Artykuły z czasopisma | 28 listopada 2017 | NR 4
250

„Miasto jest miejscem wyróżnionym w przestrzeni, zwłaszcza jako obszar świadomie przetwarzany przez człowieka, kondensacja czynników cywilizacyjnych” – pisze A. Stoff. Znaczenie motywu miasta szeroko opisywano w literaturze. Stało się też ono przedmiotem zainteresowania dydaktyków. „Miasto wymyka się klasyfikacjom i definicjom, jest równocześnie strukturą materialną i poetyckim znakiem, tłem wydarzeń i samodzielnym bohaterem, obserwatorem oraz twórcą” – twierdzi Kornhauser.

Wydaje się, że wielopłaszczyznowość zagadnienia znajduje swoje odzwierciedlenie w edukacji polonistycznej, w której miasto niejednokrotnie staje się przedmiotem uczniowskich refleksji i analiz. Wiele utworów zalecanych dla szkół ponadgimnazjalnych przez podstawę programową wykorzystuje ten motyw. Dla zrozumienia złożoności pojęcia miasta istotne jest odwoływanie się do tego motywu także na wcześniejszych etapach edukacji – począwszy od szkoły podstawowej.

W drugim etapie edukacyjnym kontekstem, do którego najczęściej nawiązują nauczyciele, jest kontekst doświadczeń osobistych dziecka. W odwołaniu do własnych przeżyć uczeń ma dostrzec żywotność i powtarzalność pewnych motywów literackich. Wprowadzając uczniów w dyskusję na temat znaczenia miasta w kulturze, naturalne wydaje się zatem wyjście od obserwacji świata, w którym dzieci na co dzień przebywają. 

 

Rozpoczynając od analizy przestrzeni codziennego życia, uczeń może dokonywać uogólnień i wyciągać wnioski dotyczące specyfiki miejskiego środowiska, a także wpływu własnych doświadczeń czy mediów na emocjonalny stosunek do różnych miejsc w mieście. 

 

Celem zaproponowanych przeze mnie zajęć jest zapoznanie uczniów z motywem miasta, ukazanie przestrzeni miejskiej jako miejsca akcji powieści i bohatera tekstów literackich. Lekcja ma służyć także zainteresowaniu dzieci tematem i zachęceniu do refleksyjnego spojrzenia na swoje środowisko życia. W założeniu nie tyle wprowadza ono termin „miasto” (który prawdopodobnie w dydaktyce polonistycznej byłby mało użyteczny), ile rozpoczyna proces kształtowania pojęcia miasta, zakładający wielopłaszczyznową analizę zagadnienia. 

Konspekt został napisany z myślą o uczniach pochodzących z miasta, jednak po niewielkiej modyfikacji można go dopasować do potrzeb dzieci mieszkających na terenach wiejskich. Zaproponowane metody i formy pracy mają służyć zaktywizowaniu uczniów i wykorzystaniu ich ciekawości poznawczej.

Temat: Zaułki i zakamarki – literacki spacer po mieście

Klasa: IV 
Dział: kształcenie literacko-kulturowe
Czas: 90 minut        

Cel ogólny:

  • Rozwijanie umiejętności analizy i interpretacji tekstów kultury.

Cele szczegółowe:
Uczeń:

  • Odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od informacji drugorzędnych (I 2.6.)
  • Wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte) (I 2.7.)
  • Wyraża swój stosunek do postaci (II 1.3.)
  • Uczestnicząc w rozmowie, słucha z uwagą wypowiedzi innych, mówi na temat; prezentuje własne zdanie i uzasadnia je (III 1.8.)
  • Operuje słownictwem z określonych kręgów tematycznych (na tym etapie skoncentrowanym przede wszystkim wokół tematów: dom, rodzina, szkoła i nauka, środowisko przyrodnicze i społeczne) (III 2.7.)

Metody:

  • Pogadanka heurystyczna
  • Ćwiczenia przedmiotowe
  • Mapa myśli
  • Gry dydaktyczne

Formy:

  • Praca klasy pod kierunkiem nauczyciela
  • Praca grupowa
  • Praca samodzielna

Materiały i wyposażenie:

  • Krzyżówka (dla każdego dziecka)
  • Karta pracy – mapa myśli (jedna dla każdej grupy)
  • Fragment książki M. Musierowicz McDusia (dla każdego ucznia)
  • Fragment mapy Poznania (dla każdego ucznia)

Przebieg lekcji:

I. Część wstępna:

  1. Uczniowie otrzymują krzyżówkę. Zadaniem dzieci jest zgadnąć, z jakiej miejscowości pochodzi prezentowany przez nauczyciela zabytek:
  • Zamość,
  • Katowice, 
  • Kraków, 
  • Warszawa, 
  • Toruń,
  • Poznań.

W przypadku trudności nauczyciel pyta, jak dzieci mogą dotrzeć do potrzebnych informacji – np. korzystając z Internetu. (10 minut)

  1. Uczniowie rozmawiają o haśle krzyżówki (miasto). Nauczyciel zadaje pytania:
  • Jakie miasta szczególnie lubicie?
  • Jak można odróżnić miasto od wsi? Dlaczego czasem nie jest to łatwe? (5 minut)
  1. Nauczyciel wprowadza uczniów w tematykę zajęć.
  2. Uczniowie zapisują temat: Zaułki i zakamarki – literacki spacer po mieście. (2 minuty)

II. Część główna:

  1. Nauczyciel prosi uczniów, by wyobrazili sobie, że odwiedza ich daleki krewny, który nigdy nie był w ich rodzinnym mieście. Dzieci odpowiadają na pytania:
  • Jakie miejsca chętnie pokazałbyś gościowi? Dlaczego?
  • Jakich miejsc nie chciałbyś pokazać? Z jakiej przyczyny? (8 minut)
  1. Nauczyciel dzieli uczniów na grupy (uczniowie losują fragmenty nazw miast z krzyżówki – zadaniem dzieci jest utworzenie całej nazwy i jednocześnie połączenie się w grupy). Uczniowie mają zaprezentować ważne dla nich miejsca w mieście za pomocą mapy mentalnej. Dzieci otrzymują części...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy