Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polski w praktyce

6 grudnia 2017

NR 10 (Styczeń 2016)

Świat rzeczy w twórczości Jana Twardowskiego

0 85

Poezja Jana Twardowskiego zdaniem Józefa Podgórskiego: nie potrzebuje instrukcji obsługi ani przypisów, ani interpretacji. Jej rangę tworzą franciszkańska prostota i humanizm.

Franciszkańska prostota gwarantuje ucieczkę od patosu w stronę znanej i uznanej codzienności gwarantującej bezpieczeństwo. O sprawach ważnych poeta potrafi mówić językiem nieskomplikowanym, codziennym. W całą jego twórczość wpisana została obrona przed patetyczną zarozumiałością słowa. Potwierdza ją uwaga zanotowana przez Jerzego Kwiatkowskiego: W poezji współczesnej nie sposób posługiwać się wysokim stylem, w którym każdy czytelnik „wietrzy fałsz”. Adresata swoich utworów chce autor Powrotu Andersena uchronić przed wspinaniem się na koturny zarozumiałych wyrazów, więc rezygnuje z tego, co nieautentyczne, bo – jak mówił – razi go błyszczące nowatorstwo i nie lubi wierszy, które są układaniem słów. 

Pogląd ten pojawia się również jako poetycki, warsztatowy autokomentarz:

Postanowiłem pracować nad tym
żeby pozbyć się 
byka retoryki
wazeliny stylizacji
galanteryjnych pauz
wypucowanej składni
lirycznego śmietnika
żeby zimą przyklęknąć 
i przynieść niewykwalifikowaną ręką
baranka śniegu.

Uśmiech transcendencji

Na czym więc polega fenomen zjawiska zwanego poezją Jana od Biedronki?5 Do jakiego świata zostaje zaproszony przez poetę czytelnik, że akceptuje tę rzeczywistość i chętnie do niej wraca?

Cechą charakterystyczną twórczości Jana Twardowskiego jest nowe podejście do znanego i powszechnie funkcjonującego podziału świata na sferę sacrum i profanum. Sacrum kojarzy się ze sferą świętą – budzącą w człowieku poczucie pokory, niższości, a czasem lęku wynikającego ze spotkania z bytem wyższym, niezrozumiałym, niepodlegającym znanym prawom, do zbadania którego człowiek nie posiada narzędzi. Owo numinotyczne zalęknienie5 – używając terminu Rudolfa Otto – jest konsekwencją kontaktu z rzeczywistością, która jest nierozpoznana i wyposażona w moc, a obywatelowi świata materii łatwo zaburzyć ową świętość, czyli sprowadzić na siebie w nieświadomy sposób negatywne konsekwencje. Dwie wykluczające się przestrzenie istnieją w wyraźnym kontraście wobec siebie. Jak twierdzi Roger Callois: Te dwa światy określają się ściśle jedynie we własnej relacji7. W poezji Twardowskiego napotykamy problemy związane z transcendencją, pojawiają się pytania o wartości podstawowe i odnajdujemy wykreowany przez poetę obraz Boga. Używając słów autora Suplikacji, Bóg ten jest wyjątkowy:
 

po stokroć święty, mocny i uśmiechnięty [...]
– dzisiaj gdy mi tak smutno i duszno i ciemno – uśmiechnij się nade mną.

 

Uśmiech skraca dystans i łagodzi zagniewane starotestamentalne oblicze Jahwe. Pojawia się jako novum w odniesieniu do Boga, który bywał zazdrosny, rozgniewany, a w Nowym Testamencie łaskawy, miłosierny, nauczający, cierpliwy i cierpiący, ale nigdy się nie uśmiechał. Założyć można, iż aura Bożego rozradowania na nowo wartościuje świat rzeczy i wszystkie ludzkie zachowania. Zauważalne są istotne przesunięcia, gdyż w bezpośrednim kontakcie z uśmiechającym się Bogiem próg świętości przesuwa się poza granice świata. Zofia Zarębianka, pisząc o wspomnianym zjawisku, precyzuje tę kwestię następująco: U Twardowskiego znika granica między tym, co sakralne, a tym, co zwyczajne, a (...) jeśli już utrzymywać podział na sferę sacrum i profanum, to druga z nich jest odblaskiem, odbiciem sacrum a zarazem drogą ku niemu.

Cały materialny sztafaż, na tle którego dopełniają się kolejne chwile życia, jest nieodzownym wsparciem dla poszukujących Prawdy, Dobra i Piękna. W poezji i prozie autora Zeszytu w kratkę świat analizowany jest okiem znawcy – najczęściej przyrodnika pokazującego dyletantowi skomplikowane i różnorodne piękno realności. Aby tego dokonać, T...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy