Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praktyczny Przewodnik Nauczyciela

27 listopada 2018

NR 27 (Listopad 2018)

Scenariusz lekcji do filmu Lawa. Opowieść o „Dziadach” Adama Mickiewicza
(reż. Tadeusz Konwicki, Polska 1988)

0 18
Temat zajęć „Ekranizacja Dziadów powinna przedstawiać nasz portret duchowy”. Rozmowy wokół Lawy Tadeusza Konwickiego.
Grupa wiekowa szkoły ponadgimnazjalne
Czas realizacji 2 godziny lekcyjne1
Zagadnienia edukacyjne
  • „Nasz naród jak lawa” – rozważania o naszej tożsamości.
  • Film a dramat: korespondencje.
  • Romantyzm i wyzwolenie. Eksplozja świadomości narodowej?
  • Dziady, Lawa i kontekst historyczny.
  • Tadeusz Konwicki – ważne nazwisko dla polskiej kinematografii
Cele Po zajęciach uczeń/uczennica potrafi:
  • omówić zagadnienie tożsamości narodowej,
  • przypomnieć reguły rządzące Mickiewiczowskimi Dziadami (częścią II, IV i III),
  • zinterpretować wybrane sceny filmu Konwickiego,
  • osadzić dramaty Mickiewicza oraz film Konwickiego na tle polskiej historii i dziejów kultury,
  • zrekapitulować tezy Marii Janion dotyczące obecności romantycznego paradygmatu w polskiej kulturze oraz określić ich znaczenie dla współczesności,
  • ustalić znaczenia adaptacji Konwickiego w dyskusji o polskości u schyłku XX wieku oraz przyłożyć ten głos do współczesnych realiów.
Formy i metody pracy
  • praca zespołowa, 
  • praca indywidualna,
  • heureza, 
  • burza mózgów
Ważne źródło bibliograficzne Maria Janion, Zmierzch paradygmatu, w: tejże, Czy będziesz wiedział, co przeżyłeś, Gdańsk 2010, s. 4–7, fragmenty w załącznikach do scenariusza.

Przebieg zajęć

Pierwsza jednostka lekcyjna

  • Nauczyciel prosi uczniów o zaklasyfikowanie filmu Lawa. Opowieść o „Dziadach” Adama Mickiewicza. Rzecz powinna dziać się w trybie „burzy mózgów” i nieporządek terminologiczny jest jak najbardziej pożądany. Na tablicy (wypisywane przez nauczyciela lub uczniów) mogą pojawić się następujące pojęcia: adaptacja/ekranizacja filmowa tekstu literackiego/tekstów literackich, dramat historyczny/kostiumowy, teatr telewizji, kino poetyckie/artystyczne, esej filmowy, kino autorskie.
  • Nauczyciel podkreśla wybrane pojęcia i prosi o wskazanie, co przemawia za takimi określeniami filmu; zbiera uwagi pod wyróżnionymi na tablicy formułami, jest to dobry moment, który pozwala też zaznajomić uczniów z sylwetką Tadeusza Konwickiego – partyzanta AK w trakcie wojny, reprezentanta pokolenia „Pryszczatych”, autora tak ważnych powieści jak Kronika wypadków miłosnych czy Mała apokalipsa oraz twórcę filmów tak istotnych w historii polskiego kina jak Ostatni dzień lata, Dolina Issy (adaptacja powieści Czesława Miłosza) czy właśnie Lawa. Z hasłowo zapisanych na tablicy uwag nauczyciel pomaga następnie ułożyć uczniom notatkę, która w formie tabeli może wyglądać tak: 
Adaptacja Esej filmowy Kino autorskie
Scenariusz oparty jest na zasadniczych partiach utworów Adama Mickiewicza Dziady. Widowisko oraz Dziadów częściach II, IV i III Luźna konstrukcja filmu pozwalająca zderzyć fragmenty poszczególnych części dramatycznego tekstu i wydobyć z nich nowe, aktualne (z perspektywy kresu lat 80. XX wieku) sensy Konwicki był pisarzem oraz filmowcem o wyrazistej wrażliwości i stylu
Przy zachowaniu pewnej dowolności stara się dochować wierności „duchowi” literackiego pierwowzoru Próba skomentowania klasycznego tekstu polskiej literatury i wykorzystania w tych rozważaniach diagnoz historiozoficznych zawartych w dramacie Zmierzenie się z klasycznym tekstem polskiej literatury miało dla niego również osobisty charakter
Nie zastępuje lektury, ale jest jej twórczą interpretacją, poszukiwaniem znaczeń Tekst Mickiewicza w filmowej aranżacji otwiera się na nowe sensy i znaczenia, komentarz tworzą zderzenia montażowe (najwyrazistsze i najsłynniejsze w Wielkiej Improwizacji) Pomagało sumować własny program artystyczny i intelektualny
  • Nauczyciel wyróżnia zaznaczone powyżej elementy notatki, wskazując miejsca wspólne definicji adaptacji, eseju oraz indywidualnego profilu twórczości danego artysty, akcentując, że widać (po wyborze choćby tekstów, które przenosi na ekran Konwicki filmowiec), jak proces adaptowania ważnych tekstów rodzimej kultury, twórców kanonicznych (Mickiewicz) oraz współczesnych (Miłosz) jest też próbą dyskusji o zagadnieniach stawianych przez tę literaturę. Esej jest (nomen omen) próbą poradzenia sobie z problemem, który trzeba rozważyć (choć niekoniecznie rozwiązać). Taką próbą może też być autorska adaptacja twórcy, który do spuścizny danego autora albo jego epoki nawiązuje. Tym samym warto się zastanowić, jeszcze przed przyjrzeniem się poszczególnym scenom filmu, jakie problemy stawia Mickiewicz, zwłaszcza w czasach, kiedy powstawała Lawa – w 1988 roku. Warto przypomnieć legendarną inscenizację z Gustawem Holoubkiem w reżyserii Kazimierza Dejmka z 1967 roku i pokazać, jak dramat Mickiewicza ewoluuje oraz które jego fragmenty zwłaszcza zyskują na znaczeniu. Nauczyciel rozpisuje na tablicy adekwatną tabelę (może też rozdać karty pracy, zob. zał. 1) i prowadzi uczniów podczas jej wypełniania (w zależności od tego, czy omawiali już literaturę romantyczną i od tego, ile wiedzą o literaturze współczesnej), dozuje informacje wspierające uczniów w zadaniu. Wypełniona tabela mogłaby wyglądać tak:
Zagadnienie kultury romantyzmu Różnice i podobieństwa między współczesną sytuacją polityczną i obyczajową a latami 20. i 30. XIX wieku  Jego znaczenie dla Polaków 
u kresu lat 80
Indywidualizm bohatera Romantyczny indywidualizm wciąż pozostaje punktem odniesienia jako wartość; synonimiczny z wrażliwością, siłą (często psychiczną), niezależnością. Dziś akcent pada bardziej na niezależność i odrębność postaci, mniej na rolę buntu i chęć kształtowania wspólnoty; trop indywidualizmu został zresztą przejęty przez unifikujące świat korporacje i stał się po części własnym zaprzeczeniem („Bądź sobą, wybierz [modny napój]”) W wymiarze działań społecznych zapewniał atrakcyjną matrycę do identyfikacji, czynił ważnymi działania podejmowane dla zmiany ustroju w państwie zależnym
Uczucie erotyczne jako motyw działania bohatera Choć formuły romansów zmieniły się od XIX wieku, to tamtejsze opowieści o nieszczęśliwie zakochanych i uczuciu aż po grób (a nawet po śmierci) wciąż inspirują. Motyw nieszczęśliwej miłości dziś zapewne jest ciekawszy i ważniejszy dla większości społeczeństwa niż wątki polityczne (badania poświadczające brak zainteresowania polityką, zwłaszcza młodych ludzi, frekwencja wyborcza…) Wątek miłosny w Lawie zepchnięty jest na dalszy plan, dominuje fabuła części trzeciej dramatu – zgodnie z nastrojami społecznymi i skupieniem uwagi na tym, co publiczne
Oddanie się ojczyźnie na służbę i gotowość poświęceń dla wspólnoty (prometeizm) Obecna w retoryce i marzeniach mówców, z rzadka jest rozpoznawana jako realna postawa; figura społecznika nie tak często promowana jest w dyskursie publicznym, a gdy to się dzieje, motywy takiej czy innej postaci często są kwestionowane, o ile nie łączą się z postawą światopoglądową mówiącego Wiara w sens takiego powołania jeszcze nie zaniknęła w sercach tych, którzy poświęcili życie (lub znaczną jego część) na trudną walkę z władzą; początek lat 90. pokazał jednak, że wielu idealistów pokolenia „Solidarności” w realiach praktycznej polityki nie odnalazło się
Elementy niesamowite zaczerpnięte z folkloru i religii Przesądy nie znikają, a choć obrzędy „dziadów” zostały wyrugowane, to pamięć o zmarłych pozostaje istotnym wątkiem tradycji. Inne wierzenia też nie giną, a mity nowoczesne (połączone często z światopoglądem religijnym czy popkultur...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy