Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

12 września 2022

NR 49 (Wrzesień 2022)

Podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2022/2023 na lekcjach języka polskiego w szkole podstawowej

0 33

8 lipca br. Ministerstwo Edukacji i Nauki przedstawiło podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2022/2023[1]. Opublikowane kierunki realizacji polityki oświatowej państwa zainspirowały mnie i moich studentów filologii polskiej Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego w Kaliszu (filia Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) do refleksji nad tym, jak zaplanować pracę na lekcjach języka polskiego w szkole podstawowej w rozpoczynającym się właśnie roku szkolnym.

Wychowanie zmierzające do osiągnięcia ludzkiej dojrzałości poprzez kształtowanie postaw ukierunkowanych na prawdę, dobro i piękno, uzdalniających do odpowiedzialnych decyzji

POLECAMY

Szkoła, poza realizacją celów dydaktycznych, ma za zadanie wspierać rodziców w wychowywaniu oraz kształtować światopogląd dzieci i młodzieży, by podejmowały właściwe decyzje. Aby tego dokonać, niezbędne są nie tylko liczne przykłady odpowiednich postaw, konieczne jest także doskonalenie u uczniów umiejętności samodzielnego myślenia, budowania hierarchii wartości, uwrażliwienie na dobro, piękno i prawdę. Wartości te, kojarzone głównie z morałami klasycznych bajek czy przykazaniami ze strony rodziców i opiekunów, przyswojone i respektowane już od najmłodszych lat, pozwalają młodym ludziom podejmować świadome, przemyślane decyzje. Środowisko, w którym wychowywane jest dziecko, ma ogromny wpływ na to, jakimi wartościami będzie się kierować jako dorosły człowiek. Istotne jest, aby uczniowie aktywnie uczestniczyli w procesie poszukiwania wartości wskazanych w kierunkach realizacji polityki oświatowej. Tę aktywność z pewnością pobudzimy, wykorzystując na lekcjach języka polskiego metody problemowe

Drzewo decyzyjne – jak opisano w Polonistycznej dydaktyce ogólnej[2] – to metoda, którą traktuje się jako odmianę dyskusji, to graficzny zapis procesu podejmowania decyzji. Metodę tę można wykorzystać w pracy z uczniami dwunasto-, trzynastoletnimi, którzy nie potrafią jeszcze argumentować. Może być stosowana również ze starszymi uczniami, by pobudzić ich emocjonalnie. Niezależnie od wieku uczniów należy korygować pomysły, które odbiegają od sedna sprawy. W Polonistycznej dydaktyce ogólnej czytamy, iż drzewo decyzyjne najlepiej sprawdzi się na lekcjach poświęconych utworom literackim, kiedy należy przemyśleć motywy postępowania bohaterów[3]. 

Metaplan to metoda, która pozwala na głębokie zbadanie omawianego zagadnienia i skłania do krytycznej analizy faktów, formułowania sądów i opinii. Pozwala ona zebrać informacje na zadany temat, uporządkować je w przejrzysty sposób oraz opracować rozwiązanie konkretnego problemu. Uczniowie szukają odpowiedzi na pytania: Jak jest? lub Jak było? (diagnoza stanu aktualnego), Jak być powinno? (diagnoza, do jakiego stanu należy dążyć), Dlaczego nie jest tak, jak być powinno? (diagnoza przyczyn nieprawidłowości i błędów), Co zrobić, żeby było tak, jak powinno być? (sformułowanie wniosków).

Analiza SWOT to metoda do badania otoczenia oraz wewnętrznych zależności w konkretnym obszarze. Metoda, z powodzeniem stosowana m.in. w biznesie, na dobre zadomowiła się w edukacji. Nazwa to nic innego jak akronim od angielskich słów określających cztery elementy składowe analizy: 
S     (strengths) – mocne strony, atuty, zalety,
W    (weaknesses) – słabe strony, bariery, wady,
O     (opportunities) – szanse na korzystną zmianę,
T      (threats) – zagrożenia, niebezpieczeństwo zmiany niekorzystnej.

Oto przykład wykorzystania przedstawionych metod problemowych na lekcji języka polskiego podczas omawiania lektury Quo vadis Henryka Sienkiewicza, powieści, która ewidentnie pozwala na budowanie świata wartości opartego na dobru, pięknie i prawdzie.

Drzewo decyzyjne 

Sytuacja wymagająca podjęcia decyzji: 

Czy Petroniusz powinien powiedzieć Neronowi prawdę o jakości jego twórczości?

Możliwe rozwiązania: 

Petroniusz mówi Neronowi, co myśli o jego twórczości.

Skutki negatywne: 

  • Petroniusz zostaje ukarany śmiercią.
  • Marek Winicjusz zostaje ukarany śmiercią.

Skutki pozytywne: 

  • Petroniusz nie jest konformistą, jest szczery.
  • Petroniusz może mieć wpływ na sposób postrzegania świata przez Nerona.

Petroniusz nie mówi Neronowi, co myśli o jego twórczości. 

Skutki negatywne: 

  • Neron nie jest świadomy swojego braku talentu.
  • Neron krzywdzi ludzi, którzy się z nim nie zgadzają.

Skutki pozytywne:

  • Petroniusz ratuje swoje życie.
  • Petroniusz może manipulować nieświadomym Neronem.
  • Petroniusz ratuje Ligię przed Neronem.

Dzięki wspomnianym metodom problemowym aktywizujemy uczniów, którzy potrafią dokonać wyborów opartych na wartościach. Ukierunkowanie uczniów na prawdę, dobro i piękno poprzez stosowanie metod problemowych jest o wiele ciekawsze i skuteczniejsze niż praca metodą wykładu. Dzięki temu, że uczeń jest postawiony w roli badacza, wartości, które „odkrywa” podczas pracy z lekturami, staną się mu bliższe.

Działanie na rzecz szerszego udostępniania kanonu i założeń edukacji klasycznej oraz sięgania do dziedzictwa cywilizacyjnego Europy, m.in. przez umożliwienie uczenia się języka łacińskiego już od szkoły podstawowej 

Antyk jest kolebką całej europejskiej kultury. Uczniowie starszych klas szkoły podstawowej poznają na lekcjach języka polskiego Treny Jana Kochanowskiego (I, V, VII, VIII). Cykl żałobnych utworów na cześć zmarłej Orszulki jest doskonałym przykładem sięgania poety do obszernego skarbca antyku. Jak podaje Tadeusz Bieńkowski, „Treny są cyklem utworów, w których również zaznaczyły się w sposób charakterystyczny zależności od tradycji antycznej. Badacze wprawdzie są zgodni co do tego, że Treny jako całość są oryginalnym utworem Kochanowskiego, ale też nie przeczą istnieniu w nich pogańskich wyobrażeń mitologicznych i wielu odwołań do antycznej historii i filozofii”[4]. 

 

Metaplan


 

Myśli zatroskanego ojca dotyczą wyobrażeń życia po śmierci. Warto przywołać tu średniowieczne motto memento mori. Ciekawą propozycją będzie stworzenie plakatu, który wyjaśni łacińską sentencję w kontekście omówionych trenów. Młodzież mogłaby też przeciwstawić mrocznemu memento mori renesansowe carpe diem i opisać, jak realizował ową maksymę Jan Kochanowski w swoich pieśniach lub fraszkach. 

Język łaciński i kultura antyczna mają za zadanie kształtować w uczniach wrażliwość humanistyczną. W Polsce język łaciński nauczany jest dopiero w szkole ponadpodstawowej. Warto zapoznać i młodszych uczniów z łacińskimi sentencjami, które pozwolą na pełniejszą interpretację dzieł literackich dzięki ich ponadczasowości. Ciekawe będą ćwiczenia polegające na dopasowaniu sentencji łacińskich i ich przesłania do wymowy dzieła literackiego poznanego w szkole podstawowej lub zadania doskonalące umiejętność argumentowania polegające na udowodnieniu słuszności tezy przedstawionej w sentencji łacińskiej w odniesieniu do poznanych dzieł literackich. 

Oto przykładowe zestawienie:

Sentencja Lektury
Amicus optima vitae possessio. Przyjaciel to 
największy skarb w życiu.
Mały Ksi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy