Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Ocenianie jako motywacja

2 kwietnia 2019

NR 29 (Marzec 2019)

Ocenianie prac pisemnych – interpretacji tekstów

0 22

Szkolna interpretacja

Interpretacja jest sztuką poszukiwania i odkrywania sensu. To niełatwa, ale niezwykle ważna umiejętność kształcona na lekcjach języka polskiego i wielu innych przedmiotów, która nie tylko dostarcza uczniom narzędzi do dekodowania różnych znaczeń w tekstach kultury, ale przede wszystkim otwiera im drogę ku różnym możliwościom odczytywania tekstów i ośmiela w kontakcie z dziełem sztuki. Ucząc interpretacji, uczymy pełniejszego rozumienia tekstu, opartego na nim argumentowania oraz czerpania radości z obcowania z myślą drugiego człowieka wyrażoną poprzez dzieło sztuki, które jest zawsze zadaniem dla odbiorcy. Działania interpretacyjne, które nie muszą już opierać się wyłącznie na tradycyjnym podejściu strukturalistycznym, otwierają przed uczniem różne drogi dochodzenia do najważniejszych sensów tekstu – począwszy od psychologizmu, który zyskuje współcześnie nowe, atrakcyjne dla interpretacji formy, takie jak psychoanaliza (dzieło odzwierciedla osobowość niejawną, ukrytą i nie zawsze świadomą tożsamość autora), historyzmu (dzieło na tle historyczno-literackim), poprzez hermeneutykę i intertekstualizm, a skończywszy na strategiach poststrukturalistycznych, dekonstrukcji, pragmatyzmie, krytyce feministycznej, postkolonialnej czy etycznej. 

W literaturze przedmiotu1 wyróżnia się dwa bieguny interpretacji: esencjalizm (interpretacja jest wydobywaniem sensu istniejącego w tekście, jest poszukiwaniem jego esencji, istoty) oraz kreacjonizm (interpretacja jest nadawaniem sensu tekstowi przez czytelnika czy też nadawaniem sensu przez czytelnika współtworzonego). Każde z tych podejść ma swoje zalety, ale każde może także prowadzić do szkodliwych nadużyć, z których powinien zdawać sobie sprawę nauczyciel. Postawa esencjalna może prowadzić do przekonania, że istnieje tylko jedna „właściwa” interpretacja tekstu – za której przekazanie i egzekwowanie odpowiedzialny jest nauczyciel. Samodzielne poszukiwania interpretacyjne ucznia mogą w takim wypadku zostać ograniczone na rzecz dogmatów podsuwanych przez polonistę lub autorów opracowań krytycznych. Podejście kreacyjne, które sprzyja wolności interpretacyjnej i zachęca do poszukiwania własnych sensów dzieła, może równocześnie otwierać drogę do nadinterpretacji ignorującej tekst jako podstawę wydobywania znaczeń, umożliwiać zbytnią dowolność lektury, sprowadzać utwór do podrzędnej roli luźnej inspiracji w pozbawionych dyscypliny rozważaniach. 

W praktyce  szkolnej ważne jest więc zachowanie równowagi między postawą esencjalną a kreacyjną. Szkolna interpretacja powinna być efektem kształcenia samodzielności interpretacyjnej, opartej jednak na szacunku dla analizowanego utworu. Kształcenie w tym zakresie ma prowadzić do wykształcenia takiego odbiorcy, który wie, że teksty kultury można interpretować na różne sposoby, że nie ma jednoznacznej i jedynej wykładni dla poszukiwań prawdy o dziele, że o wartości interpretacji decydują przede wszystkim trafnie dobrane, logicznie zestawione, świadczące na jej rzecz argumenty. 

Ocenianie interpretacji uczniowskich

Niezależnie od tego, którą z metod analizy tekstu wybieramy oraz które z podejść interpretacyjnych jest nam bliższe, każda szkolna interpretacja powinna być zdyscyplinowana (koncepcyjnie, kompozycyjnie, językowo), argumentacyjnie przekonująca oraz oparta na wiedzy literackiej, językowej i kulturowej, z której uczeń trafnie potrafi wybrać konteksty uzasadniające określone odczytanie tekstu. To fundamentalne założenie staje się szczególnie ważne wtedy, kiedy interpretacja jako tekst ma być materiałem służącym ocenie umiejętności ucznia. Ocena musi bowiem obejmować wiele różnych aspektów wypowiedzi, w tym na przykład wiedzę, umiejętność rozumowania, kompozycję i spójność tekstu, a także poprawność językową i wreszcie poprawność zapisu. W przypadku interpretacji najważniejszy wymiar pracy wymyka się bowiem ocenie – „twarde” kryteria, które pozornie sprzyjają rzetelności oceniania, nie są w stanie uchwycić i opisać tego, czy uczeń trafnie odczytał najważniejszy sens interpretowanego tekstu, ponieważ wynik tego odczytania zawsze jest subiektywny i wynika z indywidualnej wrażliwości oraz zdobytych wcześniej doświadczeń, do których oceniający zwykle nie ma dostępu. Z tego względu odbiorca tekstu – zarówno tego wyjściowego, literackiego, jak i uczniowskiej interpretacji (a więc także nauczyciel) – nie może wskazać jedynej właściwej odpowiedzi – odczytania danego tekstu, może jedynie stwierdzić, która odpowiedź na pewno jest niepoprawna. Jakie interpretacje należy odrzucić, wskazuje Henryk Markiewicz w tekście „O falsyfikowaniu interpretacji literackich”2. Wśród możliwych przyczyn uznania interpretacji za nieuzasadnioną wymienia on:

  • opieranie się na danych sprzecznych z informacjami tekstowymi;
  • wprowadzanie twierdzeń dotyczących świata przedstawionego, którym zaprzeczają dane tekstowe;
  • brak przyjmowania do wiadomości rzeczy explicite wyrażonych  w utworze;
  • naginanie przedstawionego stanu rzeczy do apriorycznie postawionej tezy ogólnej;
  • bezpodstawne ujednoznacznianie tego, co w utworze wieloznaczne lub przypisywanie wieloznaczności temu, co jednoznaczne;
  • przeniesienie na całość utworu sensu jego fragmentu(-ów), wyolbrzymianie w odczytaniu utworu znaczenia szczegółów, treści marginalnych;
  • sprzeczność z kontekstem zewnętrznym (tzn. innymi utworami, z którymi tekst jest powiązany);
  • brak korelacji semantyki z kontekstem wyrażeń metaforycznych;
  • ocenę postaci lub środowisk w sposób ahistoryczny;
  • błędne rozumienie aluzji literackich;
  • brak odróżnienia wypowiedzi ironicznych od nieironicznych;
  • nieuwzględnianie konwe...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy