Między słowem a obrazem – komiks jako narzędzie nowoczesnej dydaktyki polonistycznej w szkole średniej

Komiks jako medium pośrednie

Komiks zajmuje wyjątkowe miejsce w szkolnej wyobraźni – jako medium nieco podejrzane. Nie do końca książka, jeszcze nie film, coś między Kajkiem i Kokoszem a Batmanem, czyli, krótko mówiąc, gatunek albo dla dzieci, albo dla wielkich fanów amerykańskich popkulturowych molochów. Uczniowie komiksy znają, lubią, potrafią czytać, ale raczej nie traktują ich jako literatury. Z kolei nauczyciele traktują je z lekką nieufnością. Bo jak tu omawiać coś, co ma więcej obrazków niż zdań? I co zrobić z dziełem, które nie mieści się w tradycyjnej strukturze analizy literackiej? A przecież komiks to nie „lektura łatwa i przyjemna”, tylko pełnoprawna forma opowieści, fuzja słowa i obrazu, która potrafi więcej, niż podejrzewamy. 

W rzeczywistości komiks to jedno z najbardziej złożonych mediów, jakie można zaproponować uczniom. To synteza literatury i grafiki, na pograniczu różnych form artystycznego wyrazu. Ma narratora i bohatera – jak proza; rytm i kadrowanie – jak film; metafory i symbole – jak poezja; didaskalia – jak dramat. W dodatku wymaga od czytelnika specyficznej kompetencji: równoczesnego odczytywania znaczeń werbalnych i wizualnych. Oznacza to, że uczeń, czytając komiks, wykonuje coś w rodzaju wielokanałowej interpretacji. Śledzi fabułę, ale jednocześnie analizuje mimikę postaci, relacje przestrzenne, powtarzalne motywy, rytm kadrów, kontrasty kolorów. Nie tylko „czyta”, lecz również „widzi”. Nie tylko rozumie, ale także doświadcza. Trudno o bardziej naturalne narzędzie pracy z młodym człowiekiem wychowanym w kulturze obrazu. Dzisiejszy uczeń myśli obrazami, szybciej czyta mem niż opis przyrody w Panu Tadeuszu. I n...