Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polski na czasie

12 września 2018

NR 26 (Wrzesień 2018)

Komunikacja oparta na coachingu
w relacji nauczyciel-uczeń-rodzic

0 251

Jak zadawać pytania i prowadzić rozmowę, aby pobudzać do rozwoju i współpracy

Zacznijmy od rozróżnienia trzech, często mylonych pojęć. Mowa o coachingu, mentoringu i treningu. 
Celem coachingu jest pomaganie ludziom i wspieranie ich w indywidualnym uczeniu się po to, by mogli maksymalizować swój potencjał, szlifować umiejętności oraz działania i stać się tym, kim chcą być! 
Mentoring to udzielanie wskazówek i porad dotyczących omawianego obszaru. Mentor jest nadrzędny wobec ucznia, staje się niejako autorytetem i wzorcem. 
Natomiast trener udostępnia narzędzia i wiedzę, a uczestnik przechodzi ze stanu świadomej niekompetencji do stanu świadomej kompetencji. Prawdziwa nauka odbywa się dopiero w sytuacji, kiedy uczeń przenosi umiejętności do rzeczywistości, a w jego zachowaniu następuje zmiana. 

W relacji uczeń – nauczyciel optymalnym typem relacji jest właśnie przywołany coaching. Dlaczego? Polega on na wspólnym ustalaniu celów, na zaufaniu, na wierze w kogoś – w tym przypadku uczącego się, współdecydowaniu i współodpowiedzialności. Idealnym podsumowaniem tego  wstępu jest cytat amerykańskiego pisarza Williama Arthura Warda:
Przeciętny nauczyciel mówi. Dobry nauczyciel wyjaśnia. Bardzo dobry nauczyciel demonstruje. Świetny nauczyciel inspiruje.
Ostatnio dość popularny jest coaching w procesie uczenia. Na czym on polega? Jest połączeniem tradycyjnego nauczania z podejściem coachingowym i narzędziami, które coaching oferuje. Bazą jest określenie celów – czego uczeń chce/potrzebuje się nauczyć (określa się dodatkowo przedział czasu, sposoby dotarcia do celu, poznanie zamierzonych efektów i mierzenie ich). Po dokładnym ustaleniu celów, należy przejść do wybrania strategii niezbędnych do zastosowania, by wcześniej określone cele zrealizować i do nich dotrzeć. Po upływie określonego czasu należy sprawdzić (zmierzyć), czy cele zostały zrealizowane i w jakim stopniu. 
Odwrotnie niż w tradycyjnym nauczaniu, w coachingu to uczeń jest stroną aktywną. To ona nadaje kierunek, podejmuje decyzje i jest w centrum procesu. Zaakceptowanie i wdrażanie podejścia coachingowego to regularne wykorzystywanie aktywnego słuchania, zadawania pytań i przekazywania regularnych informacji zwrotnych. Nauczyciel, który jest coachem, dopasowuje proces uczenia się języka (np. polskiego) do preferencji i stylu uczenia się ucznia, ale co ważne, to uczeń bierze odpowiedzialność za swoją naukę. Wiąże się to z zaangażowaniem, która pozytywnie wpływa na motywację do nauki. Coach – nauczyciel tworzy angażujące i odpowiednie dla celów ucznia lekcje, jednocześnie podążając za bieżącymi potrzebami. Najlepszym środowiskiem jest kontakt nauczyciela z uczniem, tak zwany „jeden na jeden”. 

Efektywny coaching zaczyna się od postawy coachingowej, która dotyczy następujących obszarów:

  • relacja partnerska – odpowiada umiejętnościom komunikacyjnym i relacyjnym, które budują zaufanie;
  • akceptacja człowieka – odpowiada umiejętnościom odróżniania faktów od interpretacji i umiejętnościom aktywnego słuchania bez oceniania;
  • coachee (uczeń) posiada wszystkie zasoby, aby osiągnąć swoje cele – odpowiada umiejętności aktywnego słuchania bez radzenia i „słyszenia” ucznia;
  • odpowiedzialność coacha jedynie za proces coachingowi – odpowiada umiejętnościom stosowania technik i narzędzi coachingowych, umiejętnościom analizy i syntezy oraz umiejętnościom kierowania się logiką i intuicją;
  • agenda coachee (ucznia), a nie coacha (nauczyciela) – odpowiada za umiejętności aktywnego słuchania i kierowania procesem w zgodzie z potrzebami klienta;
  • obecność i obiektywizm – odpowiada za umiejętność aktywnego słuchania.

W szkole, w relacjach między uczącymi i uczącymi się (oraz ich rodzicami) bardzo ważna jest komunikacja. Można stwierdzić, że jest kluczową kompetencją dotyczącą każdego człowieka na świecie! Skuteczna komunikacja to skarb, o który należy dbać i się troszczyć. Odpowiednie dobrane słownictwo to jedno, ale sposób wypowiadania słów jest równie ważny. Efektywna komunikacja zachodzi w sytuacji, kiedy przekaz odebrany i zrozumiany przez odbiorcę jest identyczny z intencją i przekazem nadawcy. Nie sposób ominąć barier komunikacyjnych, które będą utrudniały przekaz.  

Do podstawowych barier zaliczamy:

  • różnice w spostrzeganiu,
  • różnice językowe,
  • szum,
  • emocje,
  • niezgodność komunikatów,
  • nieufność.  

Komunikacja to również aktywne słuchanie, które jest umiejętnością coachingową. Niesamowitym prezentem, który możemy dać drugiemu człowiekowi, jest czas i przestrzeń do tego, by go wysłuchać. Buduje to zaufanie, poprawia relację, wzmacnia motywację i produktywność, zwiększa świadomość. 

Słuchanie można podzielić na pięć poziomów:

  • ignorowanie;
  • słuchanie pozorowane;
  • słuchanie selektywne;
  • słuchanie uważne;
  • słuchanie empatyczne – najwyższy poziom słuchania. Kiedy słuchający w pełni angażuje się w rozmowę, słucha, reaguje, wchodzi na poziom intelektualny i emocjonalny rozmówcy oraz korzysta z informacji zwrotnych.

 

Aby aktywnie słuchać należy pamiętać, że:

  • jest czas mówienia i czas słuchania,
  • w trakcie słuchania należy się skupić na rozmówcy,
  • w trakcie słuchania nie przygotowujemy odpowiedzi,
  • słuchamy z intencją rozumienia i zrozumienia mówiącego,
  • nie przerywamy i nie uprzedzamy rozmówcy,
  • pytamy, gdy to potrzebne,
  • należy unikać interpretacji, lepiej klaryfikować i parafrazować.

Podchodząc coachingowo do aktywnego słuchania, mamy do dyspozycji kilka narzędzi: 

  • wyrażanie zainteresowania, kiedy człowiek potwierdza, że słucha,
  • odzwierciedlanie, kiedy człowiek daje informację, jak postrzegamy rozmówcę, co odbieramy od niego i jakie emocje dostrzegamy,
  • klaryfikowanie, kiedy sprowadzamy na główne wątki, dopytujemy, wyjaśniamy, podsumowujemy,
  • parafrazowanie, kiedy odzwierciedlamy słowami, jak rozumiemy rozmówcę.

Kolejnym narzędziem, a zarazem umiejętnością coachingową, jest zadawanie pytań. Pytania zadawane przez coacha – nauczyciela mają prowokować odpowiedzi pozytywnie wpływające...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy