Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polski na czasie

12 września 2018

NR 26 (Wrzesień 2018)

Komunikacja oparta na coachingu
w relacji nauczyciel-uczeń-rodzic

408

Jak zadawać pytania i prowadzić rozmowę, aby pobudzać do rozwoju i współpracy

Zacznijmy od rozróżnienia trzech, często mylonych pojęć. Mowa o coachingu, mentoringu i treningu. 
Celem coachingu jest pomaganie ludziom i wspieranie ich w indywidualnym uczeniu się po to, by mogli maksymalizować swój potencjał, szlifować umiejętności oraz działania i stać się tym, kim chcą być! 
Mentoring to udzielanie wskazówek i porad dotyczących omawianego obszaru. Mentor jest nadrzędny wobec ucznia, staje się niejako autorytetem i wzorcem. 
Natomiast trener udostępnia narzędzia i wiedzę, a uczestnik przechodzi ze stanu świadomej niekompetencji do stanu świadomej kompetencji. Prawdziwa nauka odbywa się dopiero w sytuacji, kiedy uczeń przenosi umiejętności do rzeczywistości, a w jego zachowaniu następuje zmiana. 

POLECAMY

W relacji uczeń – nauczyciel optymalnym typem relacji jest właśnie przywołany coaching. Dlaczego? Polega on na wspólnym ustalaniu celów, na zaufaniu, na wierze w kogoś – w tym przypadku uczącego się, współdecydowaniu i współodpowiedzialności. Idealnym podsumowaniem tego  wstępu jest cytat amerykańskiego pisarza Williama Arthura Warda:
Przeciętny nauczyciel mówi. Dobry nauczyciel wyjaśnia. Bardzo dobry nauczyciel demonstruje. Świetny nauczyciel inspiruje.
Ostatnio dość popularny jest coaching w procesie uczenia. Na czym on polega? Jest połączeniem tradycyjnego nauczania z podejściem coachingowym i narzędziami, które coaching oferuje. Bazą jest określenie celów – czego uczeń chce/potrzebuje się nauczyć (określa się dodatkowo przedział czasu, sposoby dotarcia do celu, poznanie zamierzonych efektów i mierzenie ich). Po dokładnym ustaleniu celów, należy przejść do wybrania strategii niezbędnych do zastosowania, by wcześniej określone cele zrealizować i do nich dotrzeć. Po upływie określonego czasu należy sprawdzić (zmierzyć), czy cele zostały zrealizowane i w jakim stopniu. 
Odwrotnie niż w tradycyjnym nauczaniu, w coachingu to uczeń jest stroną aktywną. To ona nadaje kierunek, podejmuje decyzje i jest w centrum procesu. Zaakceptowanie i wdrażanie podejścia coachingowego to regularne wykorzystywanie aktywnego słuchania, zadawania pytań i przekazywania regularnych informacji zwrotnych. Nauczyciel, który jest coachem, dopasowuje proces uczenia się języka (np. polskiego) do preferencji i stylu uczenia się ucznia, ale co ważne, to uczeń bierze odpowiedzialność za swoją naukę. Wiąże się to z zaangażowaniem, która pozytywnie wpływa na motywację do nauki. Coach – nauczyciel tworzy angażujące i odpowiednie dla celów ucznia lekcje, jednocześnie podążając za bieżącymi potrzebami. Najlepszym środowiskiem jest kontakt nauczyciela z uczniem, tak zwany „jeden na jeden”. 

Efektywny coaching zaczyna się od postawy coachingowej, która dotyczy następujących obszarów:

  • relacja partnerska – odpowiada umiejętnościom komunikacyjnym i relacyjnym, które budują zaufanie;
  • akceptacja człowieka – odpowiada umiejętnościom odróżniania faktów od interpretacji i umiejętnościom aktywnego słuchania bez oceniania;
  • coachee (uczeń) posiada wszystkie zasoby, aby osiągnąć swoje cele – odpowiada umiejętności aktywnego słuchania bez radzenia i „słyszenia” ucznia;
  • odpowiedzialność coacha jedynie za proces coachingowi – odpowiada umiejętnościom stosowania technik i narzędzi coachingowych, umiejętnościom analizy i syntezy oraz umiejętnościom kierowania się logiką i intuicją;
  • agenda coachee (ucznia), a nie coacha (nauczyciela) – odpowiada za umiejętności aktywnego słuchania i kierowania procesem w zgodzie z potrzebami klienta;
  • obecność i obiektywizm – odpowiada za umiejętność aktywnego słuchania.

W szkole, w relacjach między uczącymi i uczącymi się (oraz ich rodzicami) bardzo ważna jest komunikacja. Można stwierdzić, że jest kluczową kompetencją dotyczącą każdego człowieka na świecie! Skuteczna komunikacja to skarb, o który należy dbać i się troszczyć. Odpowiednie dobrane słownictwo to jedno, ale sposób wypowiadania słów jest równie ważny. Efektywna komunikacja zachodzi w sytuacji, kiedy przekaz odebrany i zrozumiany przez odbiorcę jest identyczny z intencją i przekazem nadawcy. Nie sposób ominąć barier komunikacyjnych, które będą utrudniały przekaz.  

Do podstawowych barier zaliczamy:

  • różnice w spostrzeganiu,
  • różnice językowe,
  • szum,
  • emocje,
  • niezgodność komunikatów,
  • nieufność.  

Komunikacja to również aktywne słuchanie, które jest umiejętnością coachingową. Niesamowitym prezentem, który możemy dać drugiemu człowiekowi, jest czas i przestrzeń do tego, by go wysłuchać. Buduje to zaufanie, poprawia relację, wzmacnia motywację i produktywność, zwiększa świadomość. 

Słuchanie można podzielić na pięć poziomów:

  • ignorowanie;
  • słuchanie pozorowane;
  • słuchanie selektywne;
  • słuchanie uważne;
  • słuchanie empatyczne – najwyższy poziom słuchania. Kiedy słuchający w pełni angażuje się w rozmowę, słucha, reaguje, wchodzi na poziom intelektualny i emocjonalny rozmówcy oraz korzysta z informacji zwrotnych.

 

Aby aktywnie słuchać należy pamiętać, że:

  • jest czas mówienia i czas słuchania,
  • w trakcie słuchania należy się skupić na rozmówcy,
  • w trakcie słuchania nie przygotowujemy odpowiedzi,
  • słuchamy z intencją rozumienia i zrozumienia mówiącego,
  • nie przerywamy i nie uprzedzamy rozmówcy,
  • pytamy, gdy to potrzebne,
  • należy unikać interpretacji, lepiej klaryfikować i parafrazować.

Podchodząc coachingowo do aktywnego słuchania, mamy do dyspozycji kilka narzędzi: 

  • wyrażanie zainteresowania, kiedy człowiek potwierdza, że słucha,
  • odzwierciedlanie, kiedy człowiek daje informację, jak postrzegamy rozmówcę, co odbieramy od niego i jakie emocje dostrzegamy,
  • klaryfikowanie, kiedy sprowadzamy na główne wątki, dopytujemy, wyjaśniamy, podsumowujemy,
  • parafrazowanie, kiedy odzwierciedlamy słowami, jak rozumiemy rozmówcę.

Kolejnym narzędziem, a zarazem umiejętnością coachingową, jest zadawanie pytań. Pytania zadawane przez coacha – nauczyciela mają prowokować odpowiedzi pozytywnie wpływające na naukę. Dlaczego zadawanie pytań jest tak ważne?

  • klient posiada wszelkie informacje,
  • zadawanie pytań motywuje do zaangażowania,
  • zadawanie pytań uzdalnia,
  • zadawanie pytań pozwala przejmować odpowiedzialność,
  • zadawanie pytań daje poczucie autentyczności i buduje relacje.

Pytania w duchu podejścia coachingowego, które warto zadawać, to pytania otwarte. One mają na celu sprowokowanie szerszej reakcji. Zaczynają się od „Gdzie?, Co?, Kiedy?, Jak?, Jaki?, Co sprawia, że..?”. Dzięki pytaniom otwartym podczas komunikacji uspakajamy rozmówcę i nawiązujemy więzi, pozwalamy rozmówcy odpowiedzieć w sposób dla niego istotny, kreujemy zaangażowanie i stymulujemy przepływ informacji zwrotnych. 

W komunikacji ze strony nauczyciela warto pamiętać, aby unikać pytań:

  • rozbudowanych, które wprowadzają zamieszanie i niezrozumienie;
  • złożonych, na które rozmówca odpowie najkrócej, jak się da;
  • naprowadzających i sugerujących odpowiedź;
  • z „Dlaczego?”, ponieważ mogą wzbudzać poczucie winy oraz zachęcają do ob...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy