Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Praktyczny Przewodnik Nauczyciela

23 marca 2022

NR 46 (Marzec 2022)

Kalendarz przygotowań maturalnych – jak dobrze rozplanować pracę, aby zapewnić uczniom solidne powtórki i jak najmniej stresu?

0 111

Kiedy na egzaminie wprowadzane są zmiany, rozplanowanie procesu przygotowań, kształcenie naszych uczniów oraz własne samodoskonalenie są szczególnie przemyślane i precyzyjnie rozłożone w czasie. Nowa formuła matury to inne akcenty kształcenia wprowadzone przez autorów zadań egzaminacyjnych, co oznacza, że nasze przyzwyczajenia muszą ulec zmianie, a metody pracy powinny być nakierowane na nowe wymagania.

Tym razem zapowiedzi maturalne na maj 2023 roku wskazują na to, że dużo większą wagę należy przywiązywać do znajomości lektur obowiązkowych i kontekstów historycznoliterackich. Zmiany programowe mogą nas w pierwszej chwili przytłaczać i niewątpliwie wielu polonistów i polonistek przechodzi chwile zwątpienia, czy zdążą zrealizować cały materiał, przećwiczyć jak należy znajomość lektur i czy uczniowie będą w stanie opanować tak ambitny kurs historycznoliteracki oraz wiedzę językową. Po przejściu przez te wszystkie frustrujące smugi cienia trzeba jednak zakasać rękawy i zaplanować ostatni etap przygotowań tak, aby nasi maturzyści przeszli przez czas matur bezpiecznie i spokojnie zdali egzamin. My, poloniści, to potrafimy, dlatego dzisiaj już – na rok przed terminem nowej formuły maturalnej – warto sobie zaplanować kolejne etapy pracy, bo dla uczniów rok do matury to abstrakcja, dla nas – ostatnia prosta w przygotowaniach.

POLECAMY

Wiosna 2022, czyli już za rok matura…

Od czego zacząć te przygotowania? Po pierwsze, pod koniec klasy III poloniście potrzebna jest solidna diagnoza, ocena rzeczywistej wiedzy i umiejętności maturalnych naszych uczniów. Pomoże nam w tym bardzo szczegółowy opis wymagań przedstawiony w Informatorze maturalnym, w którym oprócz szczegółów organizacyjnych, kryteriów ocen, zestawów wymagań są też przykładowe zadania i sposoby ich realizacji. Nauczyciel może przygotować zadania na materiale na bieżąco omawianym w klasie; z analizy prac uczniowskich da się ustalić wiele istotnych dla niego faktów. W tym wypadku nie o wiedzę uczniowską chodzi, lecz raczej o umiejętności, np. czy uczniowie rozumieją polecenia, czy potrafią z nich odczytać, czego oczekuje się od nich na egzaminie, czy potrafią posługiwać się terminologią i podstawowymi pojęciami z zakresu teorii literatury, czy potrafią budować krótkie wypowiedzi, jak dokonują wyborów przy pytaniach zamkniętych, czy umieją stworzyć notatkę syntetyzującą i napisać wypracowanie. Kiedy już dokonamy takiej diagnozy, warto określić, które obszary wymagają naszej większej uwagi, a które możemy ćwiczyć doraźnie. Następnie przygotowujemy plan na najbliższy rok, łącząc realizację materiału z ćwiczeniami podporządkowanymi treściom egzaminacyjnym i regularnymi powtórkami.  
Kiedy czas przedwakacyjny sprzyja zajęciom, które odbywają się poza szkolnymi klasami, w mniej zaostrzonym rygorze realizacji podstawy programowej, a raczej stanowią powtórzenie, podsumowanie, utrwalanie materiału, można wprowadzić więcej ćwiczeń retorycznych, zadań ćwiczących monologi, zadań na mówienie w wyznaczonym czasie na zadany temat i sposób prowadzenia rozmowy na temat. Takie ćwiczenia będą służyć kompetencjom, które uczeń powinien nabyć na egzamin ustny, a im więcej będzie miał okazji do mówienia, tym większa będzie jego sprawność komunikacyjna. Nauczyciel może zainicjować konkurs mówców, zorganizować konferencję uczniowską, klub dyskusyjny, debatę oksfordzką czy panel ekspercki – podczas takich ćwiczeń wypowiadający się uczniowie mają szansę poćwiczyć dziesięciominutowe monologi maturalne na część ustną.
Jeśli wcześniej nie przywiązywaliśmy wagi do ćwiczeń z umiejętności samokształcenia – to teraz jest na to czas i nie powinno się pomijać tak istotnych treści z podstawy programowej. Teraz właśnie warto wprowadzać jak najwięcej zadań, które przygotowują sami uczniowie, a unikać form podawczych, nakierowanych na przekazywanie wiedzy. Zadania na wyszukiwanie informacji, porównywanie, analizę, syntezę, wnioskowanie, sprawdzanie źródeł i wiarygodności wiedzy, a także wyszukiwanie informacji, zadania problemowe, wielopoziomowe, praca w zespole badawczym, metoda „odwróconej klasy”, gdy uczeń sam przygotowuje materiał omawiany potem na lekcji – to zwiększenie szansy na wyższy wynik na egzaminie maturalnym. To samo dotyczy sztuki pisania – gdy będziemy kształcić cząstkowe umiejętności uczniów w budowaniu tezy, argumentacji i poprawnym zapisywaniu prowadzonego wywodu, zapisywaniu wniosków, tworzeniu interpretacji fragmentu tekstu lub obrazu, potem łatwiej będzie naszym maturzystom stworzyć dłuższą wypowiedź odpowiadającą na wymagania maturalne.
Tuż przed końcem czerwca dobrze jest zrobić remanent umiejętności naszych uczniów i samemu przygotować się do wdrażania ostatniego etapu przygotowań. Taka wiedza pozwala na spokojne, rozłożone w czasie powtórki i ćwiczenia, przypominające trochę treningi przygotowujące sportowców do igrzysk olimpijskich.

Jesień 2022 – „maturzyści na start”

Po wakacjach czas na remanent i przeorganizowanie planu tygodniowego. Precyzyjne zaplanowanie zajęć w tygodniu i przygotowania już od początku roku dają bardzo dobre efekty, np. tygodniowy czas pracy dzielimy na lekcje na realizację podstawy programowej i lekcje „przygotowanie do matury” – o ile nie zaplanu-
je dodatkowych zajęć dyrektor szkoły, polonista może sam tak tę pracę ułożyć, że np. od wtorku do piątku realizujemy podstawę, a poniedziałek jest czasem wyłącznie przygotowania do matury. Ważne jest też ustalenie planu przygotowań z uczniami, np. wszystkie poniedziałki poświęcamy przygotowaniom do matury, a każdy czwarty poniedziałek miesiąca to test sprawdzający z danej epoki lub lektury – uczniowie zgłaszają się do przygotowania testu z wiedzy (polecam np. aplikację www.kahoot.com) i przeprowadzają w klasie taką powtórkę. Wszyscy na smartfonach rozwiązują quiz, w trakcie nauczyciel może komentować niektóre zagadnienia, tłumaczyć, dopowiadać, i tak łatwo i przyjemnie jesteśmy w stanie powtórzyć wiedzę z lektur i epok. Pamiętajmy, że powtórki to nie wykładanie od nowa jeszcze raz tego samego, ale przypominanie sobie i przetwarzanie wiedzy poprzez wykorzystywanie jej w różnych kontekstach.
W tym czasie nie zapominamy o pisaniu. Właściwie na każdej lekcji można ćwiczyć technikę wprowadzonej do zadań maturalnych notatki syntetyzującej – nauczyciel może np. ustalić zwyczaj, że na każdej lekcji jest jeden dyżurny uczeń, który tworzy notatkę syntetyzującą z zajęć i konsultuje jej poprawność z nauczycielem, a następnie zamieszcza tę poprawioną, dobrą notatkę np. na klasowym dysku, gdzie dzięki temu zgromadzimy materiał do powtórek, ale też służący np. nieobecnemu na lekcji uczniowi do zorientowania się, jakie treści ma do nadrobienia. Warto też ustalić dobre zwyczaje, służące treningom pisania, np. lekcję z pisania co tydzień/co drugi tydzień tego samego dnia i o tej samej godzinie. Wielu uczniów skarży się przed maturą, że ma mało prac pisemnych, ponieważ poloniści przygotowują rzadko wyłącznie obszerne sprawdziany pisemne i potem wiele czasu zabiera im sprawdzanie tych tekstów. Dlatego też warto pomyśleć, jak możemy kształcić poszczególne kompetencje w krótszych wypowiedziach, np. raz możemy ćwiczyć samo sformułowanie tezy, raz ułożenie planu wypowiedzi, raz notatkę syntetyzującą, raz precyzyjne udzielanie krótkich odpowiedzi, raz tylko argumentację lub wnioskowanie. Jeśli przed zadaniem dokładnie określimy „NaCoBeZU”, uczniowie mogą wejść także w rolę osób sprawdzających poprawność zapisu i w ten sposób lepiej będą rozumieli kryteria oceny, czyli oczekiwania maturalne.
 

Tabela 1. Przykładowa tabela do uzupełnienia przez uczniów – z prostym i trochę trudniejszym motywem
cytat lektura
obowiązkowa
utwór literacki
spoza kanonu
muzyka obraz film
           


Zima 2022/2023 – pierwsze testy „sprawnościowe”

Kiedy wiedza maturzystów nie jest jeszcze w pełni ugruntowana, zachęcamy ich do podejmowania coraz poważniejszych prób maturalnych, np. dajemy im możliwość ćwiczenia i sprawdzenia się w zarządzaniu czasem, umiejętności pisania testów na rozumienie tekstu, zadań na odporność na stres, sprawdzenia kompetencji językowych zapisanych w wymaganiach maturalnych. Pewnie przy pierwszych próbach nie należy przejmować się aż tak bardzo poziomem merytorycznym prac, ponieważ doświadczenie podpowiada, że najwięcej wiedzy maturzyści przyswajają na wiosnę, gdy matura staje się wreszcie realną przyszłością, a termin pojawia się na horyzoncie ich wyobraźni. Wówczas poziom motywacji do nauki zwiększa się, a efektywność uczenia wzrasta.
W toku realizacji podstawy programowej – zwłaszcza gdy dochodzimy do czasów współczesnych – warto też już coraz częściej obudowywać teksty literackie kontekstami, a omawiane motywy odwoływać do lektur z poprzednich epok. Teraz naszym najważniejszym celem jest „łączyć kropki” w głowach naszych uczniów, czyli pokazywać im procesy, tendencje, nurty na planie tradycji. Jeśli maturzyści zobaczą wiedzę spójną i logiczną, a proces historycznoliteracki jako całość, łatwiej im będzie zrozumieć, a co za tym idzie – zapamiętać lektury i pojęcia. Najsłabiej na maturze wypadają ci, których wiedza jest „wyspowa” – każde pojęcie i lektura osobno, każda epoka – bez odniesienia do innych. Jeśli nauczyciel potrafi w tym czasie wywołać w myśleniu uczniów proces oparty na pytaniach: co i z czego wynika, dlaczego podjęto takie, a nie inne tematy, co z tego wynikało, to może mieć pewność, że przyswajanie wiedzy historycznoliterackiej będzie przebiegało efektywnie.  
Zimą nadal akcentujemy wagę samokształcenia, np. poprzez samoocenę i ocenę koleżeńską, bo im więcej pokażemy uczniom, jakie są wymagania maturalne „od podszewki”, czyli będziemy z nimi analizować, choćby w regule „NaCoBeZU” wymagania, jakie stawia im egzamin, tym bardziej będą świadomi oczekiwań i tym lepiej zdadzą egzamin. Dlatego warto stosować wiele metod i skłaniać uczniów do tego, by sami stosowali kryteria oceny, np. przygotowanie do części ustnej może być symulacją egzaminu lub jego części. Wówczas przygotowujemy zestawy pytań (może to być tylko jedno pytanie), omawiamy kryteria oceny. Tworzymy symulowany egzamin – ustawiamy odpowiednio ławki, uczniowie losują role: Egzaminowany/Egzaminowana i Egzaminator/Egzaminatorka. Następnie Egzaminowani losują zadania, przygotowują się, a potem siadają przed komisją i „zdają” egzamin. Zadaniem komisji jest dopełnienie wszystkich procedur, poprowadzenie rozmowy, a potem także ocenienie egzaminu według kryteriów zawartych w tabelce i uzasadnienie przyznanej oceny. Takie ćwiczenia, które zwykle wzbudzają wiele pozytywnych emocji wśród uczniów, są znakomitymi treningami przedmaturalnymi. Nauczyciel wówczas odgrywa rolę koordynatora i eksperta przy rozstrzyganiu trudniejszych kwestii, a sam egzamin jest wydarzeniem „bardziej oswojonym” – uczniowie wiedzą, czego mogą się spodziewać.  

Przedwiośnie 2023 – marszobieg na rozgrzewkę

Przedwiośnie to ważna pora dla nauczycieli – mają oni bowiem świadomość wszystkich braków ich podopiecznych i w tym czasie starają się wspierać ich coraz bardziej indywidualnie w myśl zasady, że celem dla jednego jest „zdać maturę”, a dla drugiego – „tak zdać, aby dostać się na prawo”.
W tym czasie ze względu na fakt, że kończymy realizację podstawy programowej, możemy planować tydzień w innych proporcjach niż jesienią, np. teraz połowa lekcji przeznaczona jest na realizację podstawy, a druga połowa – wyłącznie na powtórki i ćwiczenia do matury. Im bliżej matury – tym więcej czasu na przygotowania. Jednak już w trakcie wdrażania bieżącego materiału wszystkie ćwiczenia mogą być nakierowane na kształcenie umiejętności sprawdzanych na egzaminie, np. zamiast wypowiadać na głos polecenia do pracy z tekstem w czasie zajęć, warto sformułować je pisemnie w takiej formie jak w pytaniu egzaminacyjnym, rozdać uczniom i w miarę możliwości nie t...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy