Dołącz do czytelników
Brak wyników

Czy Józef przebacza tak samo?
Scenariusz lekcji w gimnazjum

Artykuły z czasopisma | 28 listopada 2017 | NR 5
247

Temat:

Czy Józef zawsze przebacza tak samo?

Cele:

Uczeń poznaje historię Józefa egipskiego i utwory wykorzystujące obecny w niej motyw przebaczenia braciom. Zapoznaje się z pojęciem „motywu wędrownego” i „adaptacji”. Dokonuje analizy porównawczej tekstów należących do trzech rodzajów literackich oraz zestawia je ze sztuką teatralną. Zauważa, że każdy tekst jest wyjątkowy i nie pozna się go inaczej, jak tylko poprzez samodzielną lekturę.

 

Wstęp

Wprowadzając młodzież w świat lektury, staram się (tam, gdzie to możliwe) zachęcać ją do poszukiwań istniejących w dziele odniesień do innych tekstów kultury, wskazywać na zakorzenienie utworu w tradycji albo – odwrotnie – pokazywać dzieła, dla których utwór ten stał się inspiracją i których pełne odczytanie często wymaga znajomości źródła. Zresztą pewnie większość polonistów, po dokładnym omówieniu dramatu Romeo i Julia, czyta z uczniami wiersz Cypriana Norwida W Weronie czy Jestem Julią Haliny Poświatowskiej, choć może warto sięgnąć – na przykład – po bliższą młodzieży piosenkę zespołu Lady Pank Miłość to jest wszystko (słowa: Andrzej Mogielnicki, muzyka: Jan Borysewicz) i obserwować satysfakcję na twarzy ucznia, który poczuł, że sam podsłuchał i zrozumiał „rozmowę” dwóch tekstów.

Problem zaczyna się wówczas, gdy wywołany do odpowiedzi uczeń, tuż po tym, jak obejrzał film z Leonardo DiCaprio oraz Claire Danes w rolach głównych, twierdzi, że akcja Romea i Julii rozpoczyna się od strzelaniny na stacji benzynowej. W związku z tym, że dramat Szekspira nie jest gotowym scenariuszem, a tylko „podstawą” nowego, samodzielnego dzieła, adaptacje filmowe i teatralne – takie jak wspomniany film Baza Luhrmanna czy musical Janusza Józefowicza – w rzeczywistości szkolnej stanowią swego rodzaju zagrożenie. Pytanie o to, czy można zastąpić lekturę filmem, pada pewnie z ust wielu uczniów. Podobnie wielu z nich tłumaczy, że wprawdzie nie czytało książki, ale oglądało film. Wciąż niestety panuje przekonanie, że najważniejsza jest znajomość treści, a z tą nie można się zapoznać jedynie na podstawie adaptacji.

O fabule książki można teoretycznie poczytać w opracowaniach. Młodzież szuka – w „brykach” ratunku niezależnie od objętości i skali trudności tekstu, z którym musi się zapoznać. Operujące planem ramowym i streszczeniem opracowania uniemożliwiają dokładne zapoznanie się z tekstem, a brak oswojenia z lekturą prowadzi do sytuacji, w których Jurand ze Spychowa staje się – na przykład – Jurandą, a darcie pierza – darem Ciepierza.

Chciałabym zaproponować lekcję, w której główną rolę odgrywał będzie tekst kultury – jego budowa, wymowa, specyfika, czyli wszystko to, co odróżnia go od innych dzieł. Uczniowie sami odkryją różnice między utworami należącymi do trzech różnych rodzajów literackich i sztuką teatralną, utworów połączonych pochodzącym z Księgi Rodzaju motywem przebaczenia. Z obszernej historii Józefa wybrałam tylko mały fragment mówiący o tym, jak Józef wybacza przybyłym do Egiptu braciom. Pozwoli to uniknąć koncentrowania się tylko na streszczeniu historii.

Lekcja 1

Przebieg lekcji:

  • Uczniowie przypominają na głos najważniejsze wydarzenia przeczytanej w domu historii Józefa, syna Jakuba i Racheli (Rdz 37–45).
  • Wybrany uczeń czyta fragment rozdziału Józef daje się poznać braciom. Każdy otrzymuje kartkę z wydrukowanym tekstem:

Józef nie mógł opanować swego wzruszenia i wobec wszystkich, którzy tam byli, zawołał: »Niechaj wszyscy stąd wyjdą!« Nikogo nie było z nim, gdy Józef dał się poznać swym braciom. Wybuchnąwszy głośnym płaczem, tak że aż usłyszeli Egipcjanie oraz dworzanie faraona, rzekł do swych braci: »Ja jestem Józef! Czy ojciec mój jeszcze żyje?« Ale bracia nie byli 
w stanie mu odpowiedzieć, gdyż się go zlękli. On zaś rzekł do nich: »Zbliżcie się do mnie!« A gdy oni się zbliżyli, powtórzył: »Ja jestem Józef, brat wasz, to ja jestem tym, którego sprzedaliście do Egiptu. Ale teraz nie smućcie się i nie wyrzucajcie sobie, żeście mnie sprzedali. Bo dla waszego ocalenia od śmierci Bóg wysłał mnie tu przed wami (…)«. I płakał Józef, 
ściskając i całując swych braci. A potem bracia jego z nim rozmawiali (Rdz 45, 1–5).

  • Uczniowie otrzymują kartki z fragmentem Żywotu Józefa1 Mikołaja Reja (dzieło to, choć trudne, archaiczne, wciąż uważane jest za jeden z najznamienitszych przykładów polskich dramatów biblijnych i jedno z najważniejszych dzieł poświęconych Józefowi) oraz wiersz ks. Franciszka Kameckiego Epilog egipskiego Józefa2 z tomu Sanczo i ocean (1981). Jeśli tematowi można by było poświęcić więcej czasu (podczas realizacji projektu czy na kole polonistycznym), warto byłoby wzbogacić próbki tekstów o epicką adaptację motywu Józefa, np. o opowiadanie Odpowiedź Juliana Stryjkowskiego. Tu epicki tekst będzie reprezentowany przez Księgę Rodzaju.

Józef już sie im żałościwie znać dał 
Już mi snadź łzy nie dopuszczą, już nie wytrwam dalej,
Bo im więcej o tym mowię, tym mi jeszcze żalej
(...)
Otom ja jest Józef, brat wasz,
coście ji topili
I potym Izmaelitom
zaprzedani byli.
I pomnicie, gdym wam mowił:
„Będzie wam żal tego,
Iż bierzecie nędzne myto
za mnię, brata swego”.
(...)

Judas z bracią padli, łapając za nogi Józefa
Ach, mój panie, jać przed strachem
przemówić nie mogę.
Prze Bóg, proszę, daj nam ale
pocałować nogę!
(...)
Otóż już masz nasze garła,
czyń, co raczysz, z nami,
Abochmy to zasłużyli,
skazujemy sami.
(...)

Józef braciej miłościwie przepuszcza
(...)
Alem wżdy snadź w tym odmienił
od was przyrodzenie,
Iż nie mogę ręki podnieść
na swe pokolenie,
Tak jakoście wy nade mną
byli uczynili.
(...)
A tak już wam to odpuszczam
(...)
M. Rej, Żywot Józefa

Mógłbym was przyjąć na dziewiąte piętro zabawy
mógłbym też was otwartymi gębami ustawić w rogach
zamiast spluwaczek
mógłbym pościnać wam uszy i rozdać je gościom
zamiast popielniczek
ale chcę być podobny do ojca
dlatego przyjmuję was bracia
do niewdzięcznej pracy
nad przebaczeniem.

F. Kamecki, Epilog egipskiego Józefa

  • Chętni uczniowie odczytują teksty Mikołaja Reja i księdza Franciszka Kameckiego.
  • Nauczyciel pomaga uczniom wyjaśnić znaczenie trudnych słów w Żywocie Józefa.
  • Uczniowie opowiadają o swoich uczuciach związanych z tekstem biblijnym, dramatem i wierszem: o tym, który z utworów wywarł na nich największe wrażenie, który najbardziej się podobał. Odczytują intencje osób mówiących w utworach, określają pojawiające się w nich emocje. Następnie wskazują różnice między dziełami, zarówno na poziomie treści, jak i ukształtowania tekstu. Przykładowe odpowiedzi prezentuje poniższa tabela.

 

Elementy 
poddane ocenie

Biblia  Żywot Józefa

Epilog egipskiego 
Józefa

Postać Józefa

 Pokorny, przebacza braciom, pociesza ich Pokorny, wypomina braciom krzywdę, ale udziela im przebaczenia i pociesza ich

Zwraca się do braci w sposób dosadny, wypomina...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy