Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Literatura

8 lipca 2022

NR 48 (Lipiec 2022)

Wykorzystanie literatury w procesie nauczania języka polskiego jako obcego (na podstawie doświadczeń z uczniami z Ukrainy)

0 49

Literatura jest jednym z najistotniejszych segmentów kultury narodowej – jej współczesności i dziedzictwa w postaci szacownej tradycji. Jest również jedną z ważniejszych form sztuki i wysublimowanym użyciem słowa. Wyrastająca w kulturze stanowi jej odbicie i manifestację zamkniętych w niej obrazów świata, ale jednocześnie potrafi przekazywać informacje o skomplikowanych indywidualnych i niepowtarzalnych zjawiskach ze sfery przeżyć duchowych. […] Te i inne jeszcze powody sprawiają, że spotkania z literaturą polską winny być stałym elementem każdej formy edukacji

Słowa Romany Cudak powinny zachęcić nas, nauczycieli i nauczycielki, do tego, by w obszar działań kształcących kompetencje językowe uczniów z Ukrainy włączyć literaturę, która powinna funkcjonować jako integralna część lekcji i swoim ukształtowaniem językowym inspirować do poszerzenia kompetencji komunikacyjnych. Literatura obecna podczas lekcji języka polskiego dla cudzoziemców jest bez wątpienia sposobem na „zanurzenie się” w polskiej kulturze, w skład której wchodzą tradycją, obyczajowość i sztuka. 
Poloniści stanęli przed wyzwaniem związanym nie tyle z trudnością wyboru tekstów literackich wspomagających nauczanie języka polskiego jako obcego, ile z problemem związanym z przygotowaniem uczniów z doświadczeniem uchodźstwa do egzaminu ósmoklasisty czy egzaminu maturalnego. W środowisku szkolnym wyraźnie słychać utyskiwania związane z absurdem sytuacji, w której ucznia, dźwigającego na sobie traumę wojennych przeżyć, włącza się w polski system edukacji i niemalże bez szczególnych udogodnień oczekuje od niego, że przystąpi do egzaminów kończących poszczególne etapy edukacyjne. Bez względu na to, jak krytycznie ocenimy tę skomplikowaną sytuację, w której znaleźli się uczniowie z Ukrainy, wielu z nas, polonistów i polonistek, szuka odpowiedzi na pytania: „jak?”. 

POLECAMY

  • Jak prowadzić lekcję, w której uczestniczą uczniowie o różnych potrzebach edukacyjnych, o różnych narodowościach, o różnym stopniu znajomości języka polskiego? 
  • W jaki sposób zadbać o komfort wszystkich uczestników procesu i jednocześnie realizować podstawę programową i kształcić kompetencje egzaminacyjne? 

Sposoby włączania literatury do zajęć języka polskiego jako obcego

Bez wątpienia aspektem, który należy uwzględnić, jest kompetencja językowa cudzoziemców, umożliwiająca recepcję tekstu literackiego.
Utwory literackie, które wykorzystujemy podczas lekcji języka polskiego jako obcego, pełnią funkcję narzędzia dydaktycznego: wspomagają kształcenie kompetencji gramatycznych, językowych i wprowadzają ucznia w przestrzeń zjawisk, które są celem zajęć. Rzadko natomiast literatura wykorzystywana jest do rozwijania estetycznych refleksji związanych z recepcją dzieła. Częściej bywa obecna jako obszar rozwijający, wspierający kompetencje komunikacyjne. 

Literatura na lekcjach języka polskiego jako 
obcego bywa wykorzystywana na trzy sposoby:
• estetyczny • pragmatyczny • strategiczny.

Aspekt estetyczny zakłada włączanie w proces dydaktyczny utworów, które mają wartość kulturową i uniwersalną. 
Aspekt pragmatyczny wiąże się obrazowaniem zjawisk językowych przy wykorzystaniu tekstu literackiego. 
Aspekt strategiczny odnosi się z kolei do tworzenia znaczeń, do których można zmierzać własną drogą. 
W praktyce szkolnej warto funkcjonalnie wykorzystywać literaturę na lekcji. Może ona zarówno służyć kształceniu umiejętności językowych, jak i stanowić pretekst do refleksji związanej z przestrzenią wartości czy estetyki. Literaturę można włączyć do zajęć w sposób funkcjonalny, rozpoczynając od wprowadzania na lekcji języka polskiego jako obcego prostych i krótkich utworów literackich, w których stopień metaforyzacji jest dostosowany do poziomu umiejętności uczestnika zajęć.

Jak pracować z tekstem literackim z uczniami z doświadczeniem migracyjnym? 

Niezwykle ciekawym rozwiązaniem jest praca z uproszczoną wersją tekstu literackiego, który pozwala uczniom na łatwiejsze zrozumienie treści, jest bardziej przyjazny. Aby zatem teksty literackie spełniały swoją funkcję na lekcjach języka polskiego, powinny pojawić się na nich w wersjach uproszczonych, co umożliwi ich odbiór. Obłaskawienie tekstu o niższym poziomie złożoności motywuje ucznia do dalszej pracy i daje mu poczucie satysfakcji. Bezcenne są więc wszelkie inicjatywy, które mają na celu adaptację literatury polskiej, z uwzględnieniem poziomu znajomości języka polskiego. 
Warto przywołać śląską serię Czytaj po polsku, w której opublikowano tomy zawierające adaptowane teksty pisarzy pozytywistycznych, młodopolskich i współczesnych.
Niezwykle cenną pozycją jest publikacja Po prostu po polsku, stworzona w ramach projektu przeznaczonego dla uczniów polonijnych, dwujęzycznych przez Annę Seretny, Magdalenę Dębowską, Joannę Krzeszowską-Tambor, Marię Marchwińską, Weronikę Mielewczyk, Alicję Nawarę, Magdalenę Piastę, Dorotę Połatyńską, Katarzynę Władykę i Halinę Żurawski. Autorki proponują m.in. adaptowany tekst fragmentów Pana Tadeusza, który z powodzeniem można wykorzystać podczas lekcji języka polskiego:

Bigos na wsi gotowano w garnkach mniejszych, które nazywały się kociołki, lub w wielkich, czyli w kotłach. Trudno opisać słowami cudowny smak, kolor i zapach bigosu. Człowiek z miasta, nawet gdy usłyszy te słowa, to i tak nie będzie wiedział, jak wspaniały jest bigos. Aby cenić litewskie pieśni i potrawy, trzeba mieć zdrowie, mieszkać na wsi i lubić polowania. Bigos jest wspaniałą potrawą, bo składa się z dobrych jarzyn. Do bigosu daje się siekaną, kwaszoną kapustę, która – według przysłowia – sama idzie w usta. Wkłada się ją do kotła razem z najlepszymi kawałkami mięsa i gotuje się ją wolno na ogniu.Kiedy wypłynie z niej cały sok, z kotła wybuchnie para, a powietrze wypełni aromat potrawy, bigos jest już gotowy[2].

Nawet jeżeli adaptowane teksty budzą nasze zaskoczenie ze względu na różnicę między oryginałem a próbą jego uproszczenia, to i tak są doskonałym, gotowym materiałem do pracy na lekcjach, który będzie realnym, a nie teoretycznym wsparciem dla naszych ukraińskich uczniów. Każdy z opracowanych tekstów zawiera również tłumaczenia i ilustracje obrazujące i wyjaśniające zwroty, które mogą nastręczać trudności. Obok uproszczonej wersji umieszczony został oryginał, który umożliwia uczniom weryfikację swoich umiejętności językowych poprzez wyszukiwanie i porównywanie różnic. Co ważne, koncepcja publikacji odnosi się do tekstów zapisanych w podstawie programowej i zawiera teksty zarówno epickie, jak...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy