Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Język

8 lipca 2022

NR 48 (Lipiec 2022)

Typowe błędy osób rosyjsko i ukraińskojęzycznych w nauce języka polskiego jako obcego – jak ich unikać?

0 42

Niewątpliwie wojna w Ukrainie oraz liczne zamieszki w Białorusi stały się powodem masowej emigracji obywateli krajów wschodnich do Polski. Chociaż język polski, ukraiński i rosyjski są do siebie podobne, to często nieznajomość nawet najprostszego słowa może spowodować problemy w komunikacji. Celem artykułu jest przedstawienie lektorom języka polskiego jako obcego praktycznych wskazówek, z których mogą skorzystać, prowadząc zajęcia zarówno grupowe, jak i indywidualne z osobami rosyjsko- i ukraińskojęzycznymi. Uwzględniam w nim typowe błędy popełniane (bądź powielane) przez te osoby podczas nauki języka polskiego. Należy zaznaczyć, że nie wszyscy obywatele Ukrainy na co dzień posługują się językiem ukraińskim – osoby mieszkające w centralnej i wschodniej Ukrainie często komunikują się bowiem w języku rosyjskim. Tekst nawiązuje zatem do języka rosyjskiego i ukraińskiego.

Wyróżnia się dwie podstawowe metody nauki języka polskiego jako obcego. Po pierwsze, nauczyciel może prowadzić lekcje stricte w języku polskim. Po drugie, nic nie stoi na przeszkodzie, żeby w toku nauczania stosować elementy języka ukraińskiego lub rosyjskiego. Należy zwrócić uwagę, że pierwsza metoda wydaje się efektywna z punktu widzenia nauczyciela, jednak z punktu widzenia ucznia jest bardziej stresująca.
Wyobraźmy sobie następującą sytuację: student z Białorusi uczestniczy w pierwszej lekcji języka polskiego; nie zna alfabetu, nie zna żadnego słowa w języku polskim, a lektor rozpoczyna od razu konwersację w języku polskim. 
Niewątpliwie nawet u osoby dorosłej taka sytuacja może wywołać ogromny stres. Korzystniej byłoby rozpocząć rozmowę od krótkich zdań i pytań, najlepiej w języku rosyjskim/ukraińskim: 

Proszę przedstawić się i opowiedzieć coś o sobie. Z jakiego miasta pan/pani pochodzi? Czy ma pan/pani polskie korzenie? Co lubi pan/pani robić w wolnym czasie? W jakim celu uczy się pan/pani języka polskiego? 

POLECAMY

Takim zachowaniem stworzymy przyjazną atmosferę i pokażemy uczniowi, że naprawdę zależy nam, aby poznać jego potrzeby i problemy. Bardzo dobra znajomość języka polskiego może dać uczniowi wiele możliwości. Przede wszystkim sprawi, że osoba ta znajdzie pracę w zawodzie i podwyższy standard swojego życia. Dlatego też uczestnictwo w kursach języka polskiego stanowi jeden z najważniejszych elementów życia osób z Ukrainy i Białorusi mieszkających w Polsce. Uczniom na podstawowych poziomach nauczania brakuje wiary w siebie, mają często zaniżoną samoocenę, boją się rozmawiać. Dlatego zadaniem lektora jest stworzenie przyjaznej atmosfery na lekcji i zredukowanie stresu.  
Jeśli już zdecydujemy się prowadzić lekcje, stosując drugą metodę (nauczanie języka polskiego jako obcego z elementami języka ukraińskiego i rosyjskiego), należy pamiętać o kilku ważnych kwestiach. 
Podstawową zasadą w nauczaniu języka polskiego jako obcego jest mówienie wolno i wyraźnie, w szczególności na poziomach początkujących. Jeśli uczeń nie rozumie, co do niego mówimy, musimy powtórzyć to samo zdanie wolniej, oddzielając każde słowo. Gdy zastosowana metoda nie przynosi rezultatu, lektor może wypowiedzieć zdanie w języku ukraińskim albo rosyjskim. Na początku nauki języka polskiego nauczyciel powinien starać się mówić prostym językiem, dobierając słowa podobne do języka rosyjskiego i ukraińskiego. Należy unikać kolokwializmów i wyrażeń potocznych. Będzie można je stoso-
wać na poziomie A2 i wyżej.
Tak jak wspomniano wcześniej, polski i rosyjski należą do grupy języków słowiańskich i są do siebie zbliżone. 

Mówimy np.: pol. dom – ros. дом, pol. auto – ros. авто, pol. noga – ros. нога. 

Istnieją również i takie słówka, które w języku polskim i rosyjskim oznaczają zupełnie co innego. 

Na język rosyjski słowo dywan tłumaczymy jako ковер, a kanapa – диван. 

Nieznajomość niektórych słów może powodować zabawne sytuacje. Pan z Ukrainy wynajmował mieszkanie. Pewnego razu właścicielka mieszkania poprosiła go, żeby wyniósł na podwórko dywan, a on nie znając języka polskiego, wystawił na zewnątrz kanapę, co wynajmującą kobietę bardzo zdziwiło. Ta sytuacja obrazuje, że bez wątpienia uczeń powinien nieustannie poszerzać swoje słownictwo. 

Oto lista słówek polskich (wraz z ich odpowiednikami w językach ukraińskim i rosyjskim), na które trzeba uczniom zwrócić szczególną uwagę:

zapamiętać – запомнить
zapomnieć – забыть
dywan – ковер
kanapa – диван
lampka nocna – ночник
żyrandol – люстра
warzywa – овощи
owoce – фрукты
łyżwy – коньки
narty – лыжи
krzesło – стул
stół – стол
fotel – кресло

Do typowych błędów osób rosyjsko- i ukraińskojęzycznych należy również mylenie słówek teraz i zaraz. Powodem jest asocjacja z językiem ukraińskim, w którym słówko zaraz pełni funkcję naszego teraz. Zadaniem lektora jest szczegółowe wyjaśnienie różnicy między tymi słowami: 

teraz odnosi się do teraźniejszości. 
Przykładowo: „Teraz na świecie jest pandemia”; z kolei zaraz ma związek z przyszłością: „Zaraz będzie wiosna”. 

Doskonale różnice między tymi słowami obrazuje sytuacja, w której żona prosi męża, żeby wyniósł śmieci. On mówi: „zaraz”, a ona: „teraz, w tej chwili”. W ten uproszczony, nieco humorystyczny sposób uczniowie na pewno zapamiętają te słówka. 
Nauczyciel musi liczyć się z tym, że nauka języka polskiego jako obcego różni się od przekazywania wiedzy w polskiej szkole podstawowej czy ponadpodstawowej. Uczniowie mogą zadawać różnorodne pytania, które często wynikają z braku pewnej konstrukcji w ich języku ojczystym. Niejednokrotnie studenci z Ukrainy, Białorusi i Rosji nie rozumieją, czym jest cząstka się. Należy zwrócić uwagę, że ma ona swój odpowiednik w języku rosyjskim: -ся. 

Przykładowo: pol. myję się – ros. я умываюсь, 
pol. zajmuję się – ros. я занимаюсь, pol. uczę się – ros. я учусь. 

Od tej zasady istnieją pewne wyjątki, kiedy w języku rosyjskim -ся występuje, a w języku polskim – nie. 

Przykładowo: pol. korzystam – ros. пользуюсь, 
pol. walczę – ros. борюсь. 

Warto dodać, że cząstka się zawsze jest związana z czasownikiem, nie odmienia się i co do zasady nie może występować na końcu zdania. Wyjątek stanowią krótkie zdania: „Myję się” albo „Czeszę się”. Ponadto lektor powinien zwrócić szczególną uwagę na jej wymowę (sie – z e w wygłosie).
Obok zaimka zwrotnego się w zakłopotanie może również wprawiać uczniów koniugacja czasownika być w czasie teraźniejszym. W 3. os. liczby mnogiej czasownik ten przyjmuje formę są, co powoduje u uczniów wielkie zdziwienie. I słusznie, dlatego że w języku rosyjskim nie ma takiego słowa. 

Przykładowo: Książki są na półce. – Книги на полке. Dziewczyny są w szkole. – Девочки в школе. Na stole są rękawiczki. – На столе перчатки. 

Jak można zaobserwować, zdania w języku rosyjskim konstruujemy, pomijając są. 

Szczególną uwagę należy również poświęcić parom słów: kierownik – kierowca, miasto – miejsce, parafka – parówka. Uczniowie często mylą ich znaczenie. Z kolei ogromne problemy związane z deklinacją wywołują takie rzeczowniki, jak: pieniądze, przyjaciele czy ręce. Nie bez powodu często pojawiają się w zadaniach na państwowym egzaminie z języka polskiego jako obcego na poziomie B1.

Niejednokrotnie podczas konwersacji z uczniem lektor zaobserwuje, że osoby rosyjsko- i ukraińskojęzyczne mają tendencję do wplątywania leksyki, której nie ma w języku polskim. Często uczniowie myślą, że skoro nasze języki są podobne, to można intuicyjnie stosować słówka, będąc w błędnym przekonaniu, że występują one w języku polskim. Im więcej lekcji poprowadzi lektor i im większe zdobędzie doświadczenie w nauczaniu języka polskiego jako obcego, tym szybciej wytworzy w swojej głowie listę tych słów, które sprawiają kłopot, i będzie ją uzupełniał wraz z poznaniem nowych uczniów. 

Przykładowo: w języku ukraińskim występuje słowo praska, które oznacza żelazko. Uczniowie bardzo często błędnie używają tego słowa. Do innych przykładów można zaliczyć: ukr. batko – pol. ojciec, ukr. krawatka – pol. krawat, ukr. schorza – pol. podobna, ukr. baciu – pol. widzę, ukr. zupynka – pol. przystanek, ukr. składno – pol. trudno. Typowym błędem studentów pochodzących z Ukrainy jest stosowanie...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy