Szyfry (nie)czytelne, czyli kody kulturowe

Książka na zakręcie

„Przecież wszyscy pamiętamy to słynne zdanie z Lalki Prusa: 
»Ogary poszły w las«” – powiedział na jednym z oficjalnych spotkań, w którym niedawno uczestniczyłam, przedstawiciel bardzo dużej instytucji kultury. Zapanowała cisza – część słuchaczy milczała, bo nie bardzo wiedziała, o co chodzi z tymi ogarami, część wiedziała, że u Prusa żadne ogary nie poszły w las, za to zdecydowanie nie wypadało się śmiać i prostować, że to jednak nie był Prus, a Żeromski, że nie w Lalce, ale w Popiołach…  

Wszystkie kody naszej kultury znał jeszcze profesor Henryk Markiewicz, ostatni z wielkich polonistów, autor dwutomowego wydania Skrzydlatych słów, zawierających cytaty, aforyzmy, ich źródła i znaczenie. Po śmierci Markiewicza w 2013 roku nie ma już właściwie nikogo, kto znałby całą literaturę przekrojowo, kto pamiętałby, skąd wywodzą się wszystkie słynne cytaty, kto potrafiłby recytować z pamięci obszerne fragmenty. Okazuje się jednak, że w dzisiejszym świecie nie cenimy takiej wiedzy, bo wszak każdy może sobie sprawdzić w internecie, jeśli nie pamięta, kto do kogo mówi: „Jeśli nie chcesz mojej zguby…”. Śmiejemy się z naszych uczniów, którzy twierdzą, że to Kordian mówi „Polska Chrystusem narodów” i nie są do końca pewni, kto („Ten… tego… no… wie Pani, o kogo mi chodzi, ten na K…”) monologuje w celi klasztornej. Coraz częściej sprowadza się wiedzę o historii naszej kultury i jej przemianach do poziomu retoryczno-erudycyjnych ornamentów, których używamy w wystąpieniach publicznych, coraz częściej sądzimy, że jest to wiedza, którą można szybko zweryfikować dzięki internetowi czy słownikom, nie zaś wiedza, która stanowi o naszej tożsamości. Na naszych oczach rozpada się zatem kod kultury. Wydaje się, że można wskazać dwa powody tej zmiany kodu: powolne odrywanie się polskiego kodu kultury od kultury europejskiej oraz równoczesna, dokonująca się wraz z dekolonizacją stopniowa detronizacja kodu kultury europejskiej, który przestaje być językiem uniwersalnym. 

POLECAMY

Młode pokolenie nie potrafi opanować polskiego kodu kult...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!

Przypisy